Σύνοψη: Δεν τρομάζει ότι αλλάζουν οι άνθρωποι. Τρομάζει ότι αλλάζουν οι λέξεις, μέχρι που η υποταγή παρουσιάζεται ως αξιοπρέπεια και η άρνηση της πραγματικότητας ως δήθεν πολιτική ωριμότητα. Είμαστε πλέον μπροστά σε ένα ευρύτερο κοινωνικό φαινόμενο που ξεπερνά τα πρόσωπα και τα κόμματα: τη συστηματική αντιστροφή των εννοιών. Στη δημόσια ζωή, οι αντιφάσεις όχι μόνο συγχωρούνται αλλά επιβραβεύονται, ενώ η ασυνέπεια βαφτίζεται προσαρμοστικότητα και η πολιτική υποταγή παρουσιάζεται ως υπεύθυνη στάση.
Η ανάλυση του συντάκτη υποστηρίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά οι πολιτικοί, αλλά μια κοινωνία που αποδέχεται ολοένα ευκολότερα την παραποίηση της πραγματικότητας. Η επικοινωνία υπερισχύει της ουσίας, οι εντυπώσεις αντικαθιστούν τα γεγονότα και οι λέξεις χάνουν το πραγματικό τους περιεχόμενο.
————
Αναλυτικά…
Η μεγαλύτερη κρίση της εποχής δεν είναι πολιτική αλλά πολιτισμική. Η άρνηση της πραγματικότητας, η ωραιοποίηση της υποκρισίας και η αντιστροφή των εννοιών έχουν γίνει καθημερινός κανόνας. Η συνέπεια θεωρείται αδυναμία, η κωλοτούμπα ευελιξία και η υποταγή παρουσιάζεται ως υπευθυνότητα. Όταν οι λέξεις χάνουν το νόημά τους, χάνει τον προσανατολισμό της και η ίδια η κοινωνία.
γράφει ο “Ζήνων ο Αναρχεύς”
Αιχμηρή κριτική και σαρκασμός, ΝΑΙ, αλλά πλέον είναι αυταπόδεικτο ότι η βαθύτερη κρίση που βιώνει η σημερινή κοινωνία, είναι κρίση αξιών, συλλογικής μνήμης και πνευματικής εντιμότητας.
Όταν οι πολίτες παύουν να απαιτούν συνέπεια και λογοδοσία, η πολιτική μετατρέπεται σε θέατρο όπου η πραγματικότητα αποτελεί το μοναδικό ανεπιθύμητο στοιχείο.
Η κοινωνία του ανάποδου: όταν το ψέμα βαφτίζεται αρετή
Κάποτε οι άνθρωποι ντρέπονταν όταν αναιρούσαν τον εαυτό τους. Σήμερα ντρέπονται μόνο όταν τους το θυμίζουν.
Δεν είναι οι πολιτικοί που άλλαξαν. Οι πολιτικοί πάντοτε αναζητούσαν την εξουσία, πάντοτε ανακάλυπταν ξαφνικά «νέες ιδεολογικές αναζητήσεις», πάντοτε διέθεταν αξιοζήλευστη ευλυγισία στη μέση και στις αρχές τους. Εκείνο που άλλαξε είναι η κοινωνία που τους παρακολουθεί. Δεν εξοργίζεται πλέον με την αντίφαση. Τη χειροκροτεί ως δείγμα εμπειρίας.
Ζούμε στην εποχή όπου η πραγματικότητα θεωρείται εμπόδιο. Δεν χρειάζεται να αλλάξεις τη συμπεριφορά σου· αρκεί να αλλάξεις την αφήγηση. Αν τα γεγονότα σε διαψεύδουν, τόσο το χειρότερο για τα γεγονότα.
Η δημόσια ζωή μοιάζει με ένα τεράστιο εργαστήριο αντιστροφής εννοιών. Η πολιτική μεταγραφή γίνεται «ωρίμανση». Η απόλυτη κυβίστηση βαφτίζεται «ρεαλισμός». Η προσωπική φιλοδοξία παρουσιάζεται ως «ευθύνη απέναντι στη χώρα». Η κομματική υποταγή μεταφράζεται σε «συλλογικότητα». Και όταν κάποιος επισημάνει την προφανή αντίφαση, χαρακτηρίζεται δογματικός, ακραίος ή κολλημένος στο παρελθόν.
Το πιο εντυπωσιακό όμως δεν είναι η θρασύτητα όσων το επιχειρούν. Είναι η προθυμία ενός μεγάλου μέρους της κοινωνίας να το αποδεχθεί.
- Δεν χρειάζονται πλέον επιχειρήματα. Αρκούν τα συνθήματα.
- Δεν χρειάζεται συνέπεια. Αρκεί μια καλή τηλεοπτική εμφάνιση.
- Δεν χρειάζεται μνήμη. Η ειδησεογραφία φροντίζει να αντικαθιστά το χθεσινό ψέμα με το αυριανό αφήγημα.
Κάποτε η πολιτική κρινόταν από τις πράξεις. Σήμερα από το τμήμα επικοινωνίας.
Το φαινόμενο, φυσικά, δεν περιορίζεται σε έναν πολιτικό χώρο. Είναι διακομματικό, διαταξικό και σχεδόν πολιτισμικό. Η ιδεολογία λειτουργεί συχνά σαν πλυντήριο. Όχι για να καθαρίζει ιδέες αλλά για να ξεπλένει αντιφάσεις.
Έτσι φτάσαμε να θεωρείται φυσιολογικό κάποιος να καταγγέλλει αυτό που λίγο αργότερα υπηρετεί, να υπερασπίζεται αυτό που χθες αποκαλούσε καταστροφή και να απαιτεί χειροκρότημα για τη… συνέπειά του.
Και το κοινό; Παρακολουθεί σαν να βλέπει επανάληψη αγαπημένης σειράς. Ξέρει το τέλος, γνωρίζει τους πρωταγωνιστές, αναγνωρίζει τις ίδιες ατάκες, αλλά συνεχίζει να αγοράζει εισιτήριο.
Η κοινωνία μοιάζει να έχει συμφιλιωθεί με το παράλογο. Η υποκρισία δεν προκαλεί αποστροφή αλλά χασμουρητό. Η αναξιοπιστία δεν κοστίζει. Η πολιτική μνήμη διαρκεί λιγότερο από έναν κύκλο ειδήσεων.
Το πιο επικίνδυνο όμως είναι άλλο. Δεν αντιστρέφονται μόνο τα γεγονότα. Αντιστρέφονται οι ίδιες οι ηθικές κατηγορίες.
- Η υποταγή παρουσιάζεται ως υπευθυνότητα.
- Η προσωπική φιλοδοξία ως αυτοθυσία.
- Η πολιτική εξάρτηση ως συλλογικό συμφέρον.
- Η αδιαφορία ως ψυχραιμία.
- Η δειλία ως μετριοπάθεια.
Και όποιος εξακολουθεί να πιστεύει ότι οι λέξεις έχουν αντικειμενικό περιεχόμενο, αντιμετωπίζεται περίπου σαν γραφικός.
Δεν πρόκειται απλώς για επικοινωνιακή τεχνική. Πρόκειται για κοινωνική αλλοίωση. Διότι όταν χάνεται η κοινή σημασία των λέξεων, χάνεται και η δυνατότητα μιας κοινωνίας να συνεννοηθεί. Αν η συνέπεια σημαίνει ασυνέπεια και η αλήθεια είναι απλώς μία «εκδοχή», τότε κάθε δημόσιος διάλογος καταλήγει σε διαγωνισμό εντυπώσεων.
Η σύγχρονη ελληνική πολιτική και η κοινωνία του ανάποδου
Η «μεγαλύτερη επιτυχία» της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής δεν είναι ότι έπεισε τους πολίτες πως λέει την αλήθεια. Είναι ότι τους έπεισε πως η αλήθεια δεν έχει ιδιαίτερη σημασία.
Έτσι γεννιέται η κοινωνία του ανάποδου. Εκεί όπου δεν επιβιώνει ο πιο έντιμος αλλά ο πιο ευέλικτος. Εκεί όπου η μεταμέλεια είναι περιττή, γιατί αρκεί μια νέα εξήγηση. Εκεί όπου οι πράξεις διαγράφονται με μία δήλωση και οι αντιφάσεις εξαφανίζονται πίσω από έναν καινούργιο επικοινωνιακό τίτλο.
Το τραγικό είναι ότι αυτή η κατάσταση δεν συντηρείται από λίγους επαγγελματίες της πολιτικής. Συντηρείται από εκατομμύρια θεατές που έχουν πάψει να εκπλήσσονται. Όταν το ψέμα δεν σοκάρει, γίνεται κανονικότητα. Και όταν η κανονικότητα οικοδομείται πάνω στην άρνηση της πραγματικότητας, τότε η ίδια η πραγματικότητα αργά ή γρήγορα εκδικείται.
Συνολικά…
Η αντιστροφή των εννοιών αποτελεί ίσως τη βαθύτερη κρίση της σύγχρονης δημόσιας ζωής. Όταν η επικοινωνία υπερισχύει της αλήθειας και η εικόνα αντικαθιστά την ουσία, οι πολίτες χάνουν τα κριτήρια με τα οποία μπορούν να αξιολογήσουν πρόσωπα και καταστάσεις. Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχουν πολιτικοί που αλλάζουν θέσεις ή αναζητούν νέους δρόμους· αυτό είναι θεμιτό όταν συνοδεύεται από ειλικρίνεια και λογοδοσία. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η προφανής αντίφαση παρουσιάζεται ως αρετή και όταν η κοινωνία παύει να απαιτεί συνέπεια μεταξύ λόγων και πράξεων. Μια δημοκρατία δεν αποδυναμώνεται μόνο από τους καιροσκόπους της εξουσίας αλλά και από την αδιαφορία όσων αποδέχονται την παραποίηση της πραγματικότητας ως φυσιολογική κατάσταση. Εκεί ξεκινά η πραγματική παρακμή.
