Σύνοψη
- Ταμειακή ενίσχυση ΟΤΑ: Αύξηση εσόδων κατά 33,3% για τους δήμους που θα ενεργοποιήσουν το 1%, ενισχύοντας τα ταμεία για καθαριότητα, φωτισμό και συντήρηση κοινόχρηστων χώρων.
- Σωρευτικό κόστος επιχειρήσεων: Έντονες αντιδράσεις από ΠΟΞ και ΣΕΤΕ, καθώς το τέλος διπλασιάζεται μέσα σε μία διετία (από 0,5% σε 1%) παράλληλα με το Τέλος Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Κρίση.
- Δυνητικός χαρακτήρας μέτρου: Η επιλογή εναπόκειται στα δημοτικά συμβούλια, δημιουργώντας γεωγραφικές διαφοροποιήσεις και πιθανό ανταγωνισμό μεταξύ γειτονικών τουριστικών προορισμών.
———————-
Αναλυτικά…
Το δημοσιονομικό όφελος των τουριστικών Δήμων
Η εξαγγελία για δυνατότητα αύξησης του συντελεστή στο τέλος διαμονής παρεπιδημούντων από το 0,75% στο 1% αποτελεί πάγιο αίτημα της ΚΕΔΕ. Στην πράξη, η μεταβολή αυτή συνεπάγεται καθαρή αύξηση της τάξης του 33,3% στα σχετικά εισπραττόμενα έσοδα των ΟΤΑ.
Για τους κατεξοχήν τουριστικούς δήμους –όπως στα νησιά του Νοτίου Αιγαίου, του Ιονίου, στην Κρήτη ή σε δημοφιλείς αστικούς προορισμούς– το εποχικό αποτύπωμα είναι δυσανάλογο του μόνιμου πληθυσμού. Η επιπλέον εισροή ρευστότητας προορίζεται να χρηματοδοτήσει κρίσιμες λειτουργικές ανάγκες:
- Ενίσχυση της αποκομιδής απορριμμάτων και της διαχείρισης λυμάτων κατά τους μήνες αιχμής.
- Συντήρηση του τοπικού οδικού δικτύου και βελτίωση του δημοτικού ηλεκτροφωτισμού.
- Κάλυψη των αυξημένων λειτουργικών δαπανών ύδρευσης, που συχνά δοκιμάζουν τα όρια των τοπικών υποδομών.
Καθώς το μέτρο είναι προαιρετικό, κάθε δήμος καλείται να σταθμίσει τις ανάγκες του προϋπολογισμού του απέναντι στην τοπική επιχειρηματική κοινότητα.
- Οι πιέσεις στον κλάδο της φιλοξενίας και οι αντιδράσεις
Από την πλευρά των επιχειρήσεων, η αντίδραση της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων (ΠΟΞ) και του ΣΕΤΕ ήταν άμεση και επικριτική. Ο κλάδος επισημαίνει ότι μέσα σε δύο χρόνια το τέλος παρεπιδημούντων ουσιαστικά διπλασιάζεται (από το αρχικό 0,5% στο 0,75% και πλέον στο 1%).
Η βασική ανησυχία εστιάζεται στη σωρευτική επιβάρυνση του τελικού προϊόντος. Το δημοτικό τέλος υπολογίζεται επί του κύκλου εργασιών της διαμονής (καθαρή αξία λογαριασμού) και λειτουργεί συνδυαστικά με:
- Το αυξημένο Τέλος Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Κρίση (που εισπράττεται ανά διανυκτέρευση).
- Το αυξημένο λειτουργικό κόστος σε ενέργεια, τρόφιμα και μισθοδοσία.
- Την υπαγωγή των εταιρικών ακινήτων βραχυχρόνιας μίσθωσης (τύπου Airbnb) στο ίδιο καθεστώς.
Σύμφωνα με τους ξενοδόχους, η επιπλέον επιβάρυνση είτε θα μετακυλιστεί στον πελάτη –επηρεάζοντας αρνητικά τη σχέση ποιότητας-τιμής (value for money)– είτε θα απορροφηθεί από τις επιχειρήσεις, συμπιέζοντας περαιτέρω τα λειτουργικά τους περιθώρια.
- Επιπτώσεις στον ανταγωνισμό και τη φορολογική συμμόρφωση
Ο δυνητικός χαρακτήρας της εφαρμογής του μέτρου ενδέχεται να δημιουργήσει δύο παράπλευρες συνέπειες:
Πρώτον, ενδέχεται να εμφανιστεί τοπικός φορολογικός ανταγωνισμός. Δήμοι με υψηλή τουριστική ζήτηση (π.χ. Μύκονος, Σαντορίνη, Ρόδος) θα αξιοποιήσουν πιθανότατα το 1% για να ισοσκελίσουν προϋπολογισμούς. Αντίθετα, μικρότεροι ή αναδυόμενοι προορισμοί ίσως επιλέξουν να παραμείνουν στο 0,75% ή χαμηλότερα για να προσελκύσουν τουριστική κίνηση.
Δεύτερον, η περαιτέρω αύξηση της επιβάρυνσης εντείνει τον κίνδυνο «γκρίζων» συναλλαγών ή απόκρυψης τζίρου, ιδιαίτερα σε μη οργανωμένα καταλύματα ή συναφείς εποχικές δραστηριότητες, εάν δεν συνδυαστεί με αυστηρούς ψηφιακούς ελέγχους μέσω της ΑΑΔΕ.
—————
Τέλος παρεπιδημούντων vs Τέλος ανθεκτικότητας: Ο πλήρης οδηγός διαφορών για επιχειρήσεις και δήμους
Ποιος εισπράττει τι από τη διαμονή των επισκεπτών; Η παράλληλη εφαρμογή του τέλους παρεπιδημούντων και του τέλους ανθεκτικότητας στην κλιματική κρίση προκαλεί συχνά σύγχυση. Από τον τελικό αποδέκτη των εσόδων μέχρι τον μαθηματικό τύπο υπολογισμού (ποσοστό επί του τζίρου έναντι σταθερού ποσού ανά διανυκτέρευση), αναλύουμε σημείο προς σημείο τις καίριες διαφορές που καθορίζουν τα ταμεία κράτους, δήμων και ξενοδοχείων.
- Διαφορετικοί δικαιούχοι: Το τέλος παρεπιδημούντων αποτελεί αποκλειστικό πόρο των Δήμων (ΟΤΑ), ενώ το τέλος ανθεκτικότητας στην κλιματική κρίση αποτελεί δημόσιο έσοδο που καταλήγει στον κρατικό προϋπολογισμό.
- Τρόπος και βάση υπολογισμού: Το παρεπιδημούντων υπολογίζεται ως ποσοστό (0,5% έως 1%) επί της καθαρής αξίας της διαμονής, ενώ το τέλος ανθεκτικότητας επιβάλλεται ως σταθερό ποσό (από 0,50€ έως 10€) ανά ημέρα χρήσης και κατηγορία καταλύματος.
- Εποχικότητα και επιβάρυνση: Το τέλος ανθεκτικότητας διαφοροποιείται κλιμακωτά μεταξύ θερινής (Μάρτιος-Οκτώβριος) και χειμερινής περιόδου (Νοέμβριος-Φεβρουάριος), σε αντίθεση με το παρεπιδημούντων που διατηρεί σταθερό συντελεστή όλο το έτος.
Η θεσμική διάκριση των δύο επιβαρύνσεων
Στο ελληνικό τουριστικό οικοσύστημα, κάθε διανυκτέρευση συνοδεύεται πλέον από δύο διακριτές οικονομικές επιβαρύνσεις, οι οποίες συχνά συγχέονται λόγω της κοινής αφετηρίας τους (την παροχή διαμονής). Στην πραγματικότητα, πρόκειται για φόρους με εντελώς διαφορετικό νομοθετικό σκοπό, μηχανισμό υπολογισμού και τελικό αποδέκτη.
Το τέλος διαμονής παρεπιδημούντων αποτελεί ιστορικό θεσμικό εργαλείο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με ανταποδοτικό προσανατολισμό. Αντίθετα, το Τέλος Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Κρίση (το οποίο αντικατέστησε τον παλαιότερο φόρο διαμονής με τον ν. 5073/2023) δημιουργήθηκε ως κεντρικός κρατικός πόρος για τη χρηματοδότηση του Ειδικού Λογαριασμού Φυσικών Καταστροφών.
Ποιοι είναι οι τελικοί δικαιούχοι των εσόδων
Η πρώτη και σημαντικότερη διαφορά αφορά την κατεύθυνση των χρηματικών ροών:
- Τέλος Παρεπιδημούντων: Δικαιούχος είναι ο οικείος Δήμος στα διοικητικά όρια του οποίου λειτουργεί η τουριστική επιχείρηση ή το κατάλυμα. Αν και δηλώνεται και εισπράττεται κεντρικά μέσω της πλατφόρμας myDATA/ΑΑΔΕ για λόγους διαφάνειας, αποδίδεται απευθείας στους τραπεζικούς λογαριασμούς των ΟΤΑ για τοπικές υποδομές, καθαριότητα και οδοφωτισμό.
- Τέλος Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Κρίση: Δικαιούχος είναι το Ελληνικό Δημόσιο (Κρατικός Προϋπολογισμός). Τα έσοδα δεσμεύονται κεντρικά για την αποκατάσταση ζημιών από ακραία καιρικά φαινόμενα και φυσικές καταστροφές σε εθνικό επίπεδο.
| Χαρακτηριστικό | Τέλος Παρεπιδημούντων | Τέλος Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Κρίση |
| Θεσμικός Δικαιούχος | Τοπική Αυτοδιοίκηση (ΟΤΑ Α’ Βαθμού) | Κεντρικό Κράτος (Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών) |
| Τελικός Σκοπός | Τοπικά έργα, καθαριότητα, δημοτικές υποδομές | Ειδικός Λογαριασμός Φυσικών Καταστροφών |
| Βάση Υπολογισμού | Ποσοστό επί της καθαρής αξίας μίσθωσης (τζίρος) | Σταθερό ποσό ανά διανυκτέρευση / δωμάτιο / ακίνητο |
| Συντελεστής | 0,5% έως 1% (κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου) | 0,50€ έως 10,00€ ανάλογα με κατηγορία/αστέρια |
| Εποχική Διακύμανση | Όχι (ενιαίος συντελεστής όλο τον χρόνο) | Ναι (διαφορετική κλίμακα Μαρ.-Οκτ. και Νοε.-Φεβ.) |
| Υπόχρεοι Επιβολής | Ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα, βραχυχρόνια μίσθωση, εστίαση* | Ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια, βραχυχρόνια μίσθωση |
(Σημείωση: Το τέλος παρεπιδημούντων μπορεί να επιβάλλεται και σε καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος εφόσον προβλέπεται, ενώ το τέλος ανθεκτικότητας αφορά αποκλειστικά καταλύματα διαμονής).
Ο μαθηματικός τρόπος υπολογισμού στην πράξη
Η διαφορά στη μεθοδολογία υπολογισμού επηρεάζει άμεσα την τιμολόγηση και το τελικό κόστος του επισκέπτη:
- Τέλος Παρεπιδημούντων: Αναλογικός υπολογισμός
Επιβάλλεται ως ποσοστό επί του καθαρού μισθώματος (προ ΦΠΑ).
- Εάν μια διανυκτέρευση κοστίζει 100€ (καθαρή αξία) και ο Δήμος έχει ορίσει συντελεστή 1%, το τέλος είναι 1,00€.
- Εάν η διανυκτέρευση σε πολυτελή σουίτα κοστίζει 600€, το τέλος ανέρχεται σε 6,00€.
- Το ποσό συνδέεται άμεσα με την τιμολογιακή πολιτική της επιχείρησης και αυξομειώνεται ανάλογα με τον τζίρο.
- Τέλος Ανθεκτικότητας: Οριζόντιος υπολογισμός ανά κλίμακα
Επιβάλλεται με ειδικό στοιχείο (αποδείξεις είσπραξης τέλους ανθεκτικότητας) και δεν εξαρτάται από την τιμή του δωματίου, αλλά από τα αστέρια ή τα κλειδιά του καταλύματος:
Κύρια περίοδος (Μάρτιος – Οκτώβριος):
- 1-2 αστέρια / ενοικιαζόμενα: 1,50€ / ημέρα
- 3 αστέρια: 3,00€ / ημέρα
- 4 αστέρια: 7,00€ / ημέρα
- 5 αστέρια: 10,00€ / ημέρα
- Βραχυχρόνια μίσθωση (διαμερίσματα): 1,50€ / ημέρα (μονοκατοικίες: 10,00€)
Χαμηλή περίοδος (Νοέμβριος – Φεβρουάριος):
- 1-2 αστέρια: 0,50€ / ημέρα
- 3 αστέρια: 1,50€ / ημέρα
- 4 αστέρια: 3,00€ / ημέρα
- 5 αστέρια: 4,00€ / ημέρα
- Βραχυχρόνια μίσθωση: 0,50€ / ημέρα (μονοκατοικίες: 4,00€)
Έτσι, ένα δωμάτιο 4 αστέρων που πωλείται σε προσφορά 80€ τον Ιούλιο επιβαρύνεται με 7,00€ τέλος ανθεκτικότητας (σχεδόν 9% επί της τιμής), ενώ ένα δωμάτιο της ίδιας κατηγορίας αξίας 300€ επιβαρύνεται με το ίδιο ακριβώς ποσό (7,00€).
Συμπέρασμα: Παρότι και τα δύο τέλη βαρύνουν τον τελικό καταναλωτή και εισπράττονται από τον πάροχο διαμονής, εξυπηρετούν ριζικά αντίθετους άξονες πολιτικής. Το τέλος παρεπιδημούντων είναι αναλογικό, ενισχύει την τοπική αυτονομία και έχει έντονο χαρακτήρα τοπικής ανταποδοτικότητας για τις πόλεις και τα νησιά. Αντίθετα, το τέλος ανθεκτικότητας είναι οριζόντιο, εποχικά κλιμακούμενο και λειτουργεί ως κεντρικός μηχανισμός συγκέντρωσης εθνικών πόρων απέναντι στην κλιματική κρίση. Η συνύπαρξή τους στα παραστατικά διαμονής απαιτεί ακριβή λογιστική παρακολούθηση, καθώς τροφοδοτούν εντελώς διαφορετικά ταμεία.
Συνολικά…
Η αύξηση του τέλους παρεπιδημούντων στο 1% συνιστά μια κλασική σύγκρουση τοπικής ανταποδοτικότητας και κλαδικής ανταγωνιστικότητας. Για τους τουριστικούς δήμους προσφέρει ζωτικά κονδύλια για τη διαχείριση της υπερτουριστικής πίεσης. Για τις επιχειρήσεις αποτελεί έναν ακόμα κρίκο σε μια αλυσίδα φορολογικών επιβαρύνσεων. Το στοίχημα θα κριθεί στην ανταποδοτικότητα: εάν τα επιπλέον έσοδα μετατραπούν ορατά σε καθαρότερους δρόμους, καλύτερο φωτισμό και σύγχρονες υποδομές, το όφελος θα επιστρέψει έμμεσα και στις ίδιες τις τουριστικές επιχειρήσεις.
——————
Πηγές:
- Τοποθετήσεις και επιστολές Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων (ΠΟΞ) & ΣΕΤΕ
- Στοιχεία Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) για τα ανταποδοτικά τέλη
- Φορολογικά δελτία οικονομικών ρεπορτάζ
- Νόμος 5073/2023 (Άρθρο 30 – Θέσπιση Τέλους Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Κρίση)
- Βασικές διατάξεις Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων για το Τέλος Διαμονής Παρεπιδημούντων
- Εγκύκλιοι και οδηγίες Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ)
