Σύνοψη: Η πολιτική είσοδος της Μαρίας Καρυστιανού αποτελεί ίσως το πιο απρόβλεπτο γεγονός της μεταμνημονιακής περιόδου. Η γυναίκα που ταυτίστηκε με τον αγώνα για δικαιοσύνη μετά την τραγωδία των Τεμπών επιχειρεί να μετατρέψει τη συσσωρευμένη κοινωνική αγανάκτηση σε πολιτικό φορέα, διεκδικώντας χώρο από ολόκληρο το φάσμα της αντιπολίτευσης. Οι πρώτες δημοσκοπήσεις καταγράφουν σημαντική δυναμική, ιδιαίτερα στους αναποφάσιστους και στους απογοητευμένους ψηφοφόρους.
Ωστόσο, πίσω από τη συγκινησιακή φόρτιση και την αντισυστημική ρητορική, αναδύονται σοβαρά ερωτήματα: ποια θα είναι η ιδεολογική ταυτότητα του κόμματος, ποιοι επιχειρούν να το επηρεάσουν, ποια στελέχη θα το στελεχώσουν και αν μπορεί να επιβιώσει όταν η πολιτική περνά από το συναίσθημα στη σκληρή πραγματικότητα της διακυβέρνησης. Το νέο εγχείρημα ενδέχεται να εξελιχθεί είτε σε καταλύτη αναδιάταξης του πολιτικού σκηνικού είτε σε μια ακόμη βραχύβια έκρηξη διαμαρτυρίας.
———-
Αναλυτικά…
Η Ελλάδα είχε πάντα μια ιδιόμορφη σχέση με τα κόμματα οργής. Από τις πλατείες των μνημονίων μέχρι τις εκλογικές εκρήξεις προσωποπαγών σχηματισμών, η κοινωνική αγανάκτηση συχνά μετατράπηκε σε πολιτικό κεφάλαιο. Σπάνια όμως απέκτησε διάρκεια. Και τώρα, μέσα σε ένα κλίμα γενικευμένης απαξίωσης του πολιτικού συστήματος, εμφανίζεται το νέο κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού, μιας γυναίκας που από σύμβολο πένθους και διεκδίκησης επιχειρεί να γίνει πολιτικός παίκτης πρώτης γραμμής.
γράφει ο “Ζήνον ο Αναρχεύς”
Το εγχείρημα μόνο τυχαίο δεν είναι. Η τραγωδία των Τεμπών άφησε πίσω της κάτι βαθύτερο από μια κυβερνητική κρίση: δημιούργησε μια ιστορική ρωγμή εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και το κράτος. Η Καρυστιανού κατάφερε να εκφράσει αυτό το συλλογικό αίσθημα εγκατάλειψης με τρόπο σχεδόν υπαρξιακό. Για μεγάλο τμήμα της κοινωνίας δεν είναι «μία ακόμη πολιτικός». Είναι η μητέρα που συγκρούστηκε με το σύστημα, η φωνή απέναντι στη συγκάλυψη, η προσωποποίηση της οργής απέναντι στην ατιμωρησία.
Αυτό ακριβώς είναι και το μεγάλο πολιτικό της όπλο. Αλλά και η μεγαλύτερη παγίδα της.
Οι πρώτες δημοσκοπήσεις εμφανίζουν το υπό διαμόρφωση κόμμα να αντλεί ψήφους από παντού: από απογοητευμένους ψηφοφόρους της Αριστεράς, από αντισυστημικούς δεξιούς, από πολίτες που κινούνται στη γκρίζα ζώνη της αποχής και από ανθρώπους που θεωρούν ότι το πολιτικό σύστημα λειτουργεί ως κλειστή κάστα εξουσίας.
Αυτό όμως σημαίνει και κάτι άλλο: το κόμμα της Καρυστιανού δεν έχει ακόμη συνεκτική ιδεολογική ταυτότητα. Είναι περισσότερο πολιτικό δοχείο αγανάκτησης παρά σαφές πολιτικό σχέδιο.
Και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Οι παγίδες…
Διότι η πολιτική δεν συγχωρεί τα κενά. Όταν ένα κόμμα περάσει από το «είμαστε απέναντι σε όλους» στο «τι ακριβώς προτείνουμε», τότε ξεκινά η πραγματική δοκιμασία. Μέχρι στιγμής, οι πληροφορίες και οι διαρροές δείχνουν ότι το νέο σχήμα επιχειρεί να εμφανιστεί ως «πατριωτικό δημοκρατικό κίνημα πολιτών», με αιχμές κατά της διαπλοκής, της κομματοκρατίας, της διαφθοράς και της εξάρτησης των θεσμών.
Το πρόβλημα είναι ότι τέτοιου τύπου πολιτική γλώσσα στην Ελλάδα έχει χρησιμοποιηθεί σχεδόν από όλους: από την αντιμνημονιακή Αριστερά μέχρι τη λαϊκή Δεξιά και από ψεκασμένους τηλε-πατριώτες μέχρι σοβαρές μεταρρυθμιστικές κινήσεις. Το ερώτημα λοιπόν είναι αν η Καρυστιανού θα μπορέσει να αποφύγει τη διολίσθηση σε έναν αχταρμά ετερόκλητων φωνών που ενώνεται μόνο από την απέχθεια προς το υπάρχον σύστημα.
Ήδη γύρω από το εγχείρημα κινούνται πρόσωπα με πολύ διαφορετικές αφετηρίες. Δημοσιογράφοι, πρώην στελέχη μικρών κομμάτων, πρόσωπα του αντισυστημικού χώρου, ακτιβιστές, άνθρωποι που βλέπουν πολιτική ευκαιρία μέσα στο κοινωνικό σοκ. Η δημόσια συζήτηση για πιθανές σχέσεις με πρόσωπα που κινούνται σε φιλορωσικούς ή ακραία αντιδυτικούς κύκλους έχει ήδη ξεκινήσει, δημιουργώντας προβληματισμό ακόμη και σε υποστηρικτές της.
Και εδώ βρίσκεται μια δεύτερη παγίδα: στην Ελλάδα της πολιτικής αποσύνθεσης, κάθε νέο κόμμα κινδυνεύει να μετατραπεί σε καταφύγιο πολιτικών τυχοδιωκτών. Η ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα κινημάτων που γεννήθηκαν ως «αγνή φωνή της κοινωνίας» και τελικά κατέληξαν συνονθύλευμα προσωπικών στρατηγικών, θεωριών συνωμοσίας και ιδεολογικής σύγχυσης.
Η ίδια η Καρυστιανού φαίνεται να γνωρίζει αυτόν τον κίνδυνο. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι επιχειρεί να κρατήσει αποστάσεις από παραδοσιακούς κομματάρχες και «καμένους» πολιτικούς, επιδιώκοντας μια εικόνα καθαρότητας και αυθεντικότητας. Όμως η πολιτική δεν λειτουργεί στο κενό. Ένα κόμμα χωρίς οργανωτικό μηχανισμό, χωρίς έμπειρα στελέχη και χωρίς σαφές πρόγραμμα είτε απορροφάται από ισχυρότερους μηχανισμούς είτε καταρρέει από εσωτερικές αντιφάσεις.
Η κυβέρνηση παρακολουθεί με εμφανή νευρικότητα την υπόθεση. Όχι επειδή θεωρεί πιθανό να αναλάβει εξουσία το νέο κόμμα, αλλά επειδή αντιλαμβάνεται ότι μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης αποσταθεροποίησης του υπάρχοντος σκηνικού. Η Νέα Δημοκρατία ανησυχεί κυρίως για τη διείσδυση του νέου σχήματος σε λαϊκά και πατριωτικά ακροατήρια της Βόρειας Ελλάδας, όπου η υπόθεση των Τεμπών άφησε βαθύ πολιτικό αποτύπωμα.
Την ίδια ώρα, ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ βλέπουν ίσως τον πιο επικίνδυνο αντίπαλο των τελευταίων ετών: όχι γιατί η Καρυστιανού διαθέτει έτοιμο κυβερνητικό πρόγραμμα, αλλά γιατί μιλά στο θυμικό μιας κοινωνίας που έχει κουραστεί να ακούει επαγγελματίες πολιτικούς. Η παραδοσιακή αντιπολίτευση μοιάζει συχνά εγκλωβισμένη σε εσωτερικές ισορροπίες, κομματικές μηχανορραφίες και φθαρμένο πολιτικό λόγο. Η Καρυστιανού εμφανίζεται ως «ανόθευτη». Αυτό, στην εποχή της κρίσης εμπιστοσύνης, αρκεί για να δημιουργήσει πολιτικό ρεύμα.
Μπορεί όμως να αντέξει;
Η ιστορία των προσωποκεντρικών κομμάτων στην Ελλάδα δείχνει ότι η αρχική εκρηκτική δυναμική συνήθως ξεφουσκώνει όταν εμφανιστούν τα πρώτα πραγματικά διλήμματα: οικονομία, εξωτερική πολιτική, μεταναστευτικό, Ευρώπη, φορολογία, διοίκηση κράτους. Εκεί δεν αρκούν τα ηθικά συνθήματα. Χρειάζονται απαντήσεις.
Και οι απαντήσεις παράγουν συγκρούσεις.
Αν το κόμμα κινηθεί προς έναν σκληρό αντισυστημισμό, κινδυνεύει να καταλήξει περιθωριακή κραυγή διαμαρτυρίας. Αν επιδιώξει σοβαρή κυβερνητική εικόνα, θα χάσει ένα μέρος της «αντισυμβατικής» γοητείας που το τροφοδοτεί σήμερα. Είναι η κλασική παγίδα όλων των κινημάτων διαμαρτυρίας: όταν μπαίνουν στον θεσμικό χώρο, παύουν να είναι εξωτερικοί τιμωροί και γίνονται μέρος του συστήματος που κατήγγειλαν.
Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι το κόμμα της Καρυστιανού θα καταγράψει αξιοσημείωτη εκλογική παρουσία, ιδιαίτερα αν οι εκλογές γίνουν σε περιβάλλον κοινωνικής έντασης και θεσμικής φθοράς. Η είσοδος στη Βουλή μοιάζει απολύτως εφικτή. Το πραγματικό ερώτημα όμως δεν είναι αν θα μπει στη Βουλή. Είναι αν θα υπάρχει πολιτικά δύο χρόνια μετά.
Διότι τα κόμματα που γεννιούνται από τραγωδίες και συλλογικό θυμό έχουν τεράστια συναισθηματική ισχύ, αλλά συχνά αδύναμη πολιτική θεμελίωση. Η οργή κινητοποιεί. Δεν οργανώνει πάντα.
Και η Ελλάδα έχει πληρώσει ακριβά στο παρελθόν τις πολιτικές εκρήξεις χωρίς στρατηγικό βάθος.
Συνολικά…
Η Μαρία Καρυστιανού εκφράζει κάτι αυθεντικό και βαθύ: την κατάρρευση εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα μετά τα Τέμπη. Αυτό της δίνει τεράστια κοινωνική δύναμη και εξηγεί γιατί το νέο της κόμμα προκαλεί τόσο έντονη κινητικότητα πριν ακόμη αποκτήσει πλήρη οργανωτική μορφή.
Ωστόσο, η μετάβαση από το ηθικό κύρος στην πολιτική βιωσιμότητα είναι εξαιρετικά δύσκολη. Το εγχείρημα θα κριθεί όχι από την οργή που εκφράζει, αλλά από την ποιότητα των στελεχών του, τη σαφήνεια του προγράμματός του και την ικανότητά του να αποφύγει τη διολίσθηση σε έναν ανομοιογενή αντισυστημισμό χωρίς πυξίδα.
Η πιθανότερη εξέλιξη είναι ότι το κόμμα θα καταγράψει σημαντική πρώτη εκλογική επίδοση, αξιοποιώντας την κοινωνική δυσαρέσκεια και την κρίση εκπροσώπησης. Το αν θα εξελιχθεί όμως σε μόνιμο πολιτικό παράγοντα ή σε ακόμη μία σύντομη ελληνική πολιτική έκρηξη θα εξαρτηθεί από κάτι πολύ απλό και πολύ σκληρό: αν μπορεί να μετατρέψει το συναίσθημα σε σοβαρή πολιτική πρόταση.
