Σύνοψη: Σε δικαστικό επίπεδο μεταφέρεται πλέον σημαντικό μέρος της συζήτησης για την πυρκαγιά που ξέσπασε στις 31 Ιουλίου στις Πλαταιές Βοιωτίας και επεκτάθηκε στη Δυτική Αττική. Η Περιφέρεια Αττικής ανακοίνωσε ότι θα συμμετάσχει, ως πολιτική αγωγή. στην ποινική διαδικασία, με τον Νίκο Χαρδαλιά να ζητά να εξεταστούν σε βάθος οι συνθήκες εκδήλωσης και εξάπλωσης της φωτιάς. Η εισαγγελική έρευνα περιλαμβάνει σειρά σοβαρών αδικημάτων που σχετίζονται με εμπρησμό, πιθανό ενδεχόμενο δόλο, ζημιές σε κοινωφελείς εγκαταστάσεις και σοβαρή περιβαλλοντική επιβάρυνση. Πέρα από την ποινική διάσταση, η υπόθεση αναδεικνύει το οικονομικό βάρος μιας μεγάλης πυρκαγιάς: ζημιές σε περιουσίες και υποδομές, ανάγκες αποκατάστασης και αυξημένες απαιτήσεις για αντιπλημμυρική και αντιπυρική προστασία.
———–
Αναλυτικά…
Η Περιφέρεια επιλέγει τον δρόμο της Δικαιοσύνης
Η αντιμετώπιση μιας μεγάλης πυρκαγιάς δεν σταματά τη στιγμή που ολοκληρώνεται η κατάσβεση. Για την Περιφέρεια Αττικής, το επόμενο στάδιο είναι πλέον η διερεύνηση όσων προηγήθηκαν και όσων ακολούθησαν την εκδήλωση της φωτιάς.
Ο περιφερειάρχης Αττικής Νίκος Χαρδαλιάς ανακοίνωσε ότι η Περιφέρεια προχώρησε σε δήλωση παράστασης ενώπιον της Εισαγγελίας Πλημμελειοδικών Θηβών, αλλά και ενώπιον κάθε άλλης αρμόδιας δημόσιας αρχής. Στόχος είναι να συμμετάσχει στη διαδικασία, ως πολιτική αγωγή, για την υποστήριξη της κατηγορίας σε βάρος των προσώπων που έχουν ήδη συλληφθεί, αλλά και οποιουδήποτε άλλου προσώπου ενδέχεται να προκύψει από την έρευνα ότι συνδέεται με την υπόθεση.
Η κίνηση αφορά την πυρκαγιά που εκδηλώθηκε στις Πλαταιές Βοιωτίας και στη συνέχεια επεκτάθηκε προς τη Δυτική Αττική.
Για την Περιφέρεια, η επιλογή αυτή αποτελεί και πολιτικό μήνυμα: η αντιμετώπιση της πυρκαγιάς δεν περιορίζεται στην επιχειρησιακή διαχείριση, αλλά επεκτείνεται και στην αναζήτηση ευθυνών όταν υπάρχουν ενδείξεις για αξιόποινες πράξεις.
- Στο μικροσκόπιο οι συνθήκες εκδήλωσης και εξάπλωσης
Η εισαγγελική παραγγελία προς τη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού δίνει το πλαίσιο της έρευνας. Οι αρμόδιες αρχές καλούνται να εξετάσουν σειρά πράξεων που συνδέονται με εμπρησμό σε δασική έκταση, όταν από αυτόν μπορούσε να προκύψει κίνδυνος για ανθρώπους και παράλληλα προκλήθηκαν σοβαρές ζημιές σε εγκαταστάσεις κοινής ωφέλειας.
Παράλληλα, ερευνάται το ενδεχόμενο εμπρησμού με ενδεχόμενο δόλο, είτε μέσω συγκεκριμένης ενέργειας είτε μέσω παράλειψης. Στο ίδιο πλαίσιο εξετάζονται πιθανές παρεμβολές στη λειτουργία κοινωφελών εγκαταστάσεων, ιδιαίτερα μεγάλης αξίας φθορές σε περιουσία που εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, καθώς και περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Η αναφορά σε «ενέργεια και παράλειψη» έχει ιδιαίτερη σημασία. Η έρευνα δεν περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μια ενεργητική πράξη που μπορεί να συνδέεται με την έναρξη της φωτιάς. Εξετάζεται παράλληλα αν υπήρξαν συμπεριφορές ή παραλείψεις που, εφόσον αποδειχθούν και συνδεθούν αιτιωδώς με τα αποτελέσματα, έχουν ποινική σημασία.
Φυσικά, η αναφορά ενός αδικήματος στην εισαγγελική παραγγελία δεν αποτελεί απόδειξη ενοχής. Το αν και σε ποιον καταλογίζονται ευθύνες θα προκύψει από την έρευνα και την αξιολόγηση των αποδεικτικών στοιχείων.
- Η νομική διάσταση της παρέμβασης
Ένα ακόμη σημείο που χρειάζεται προσοχή αφορά την ίδια τη συμμετοχή της Περιφέρειας στην ποινική διαδικασία.
Η ισχύουσα ποινική δικονομία χρησιμοποιεί πλέον τον όρο «παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας», ο οποίος έχει αντικαταστήσει την παλαιότερη ορολογία της «πολιτικής αγωγής». Η δυνατότητα συμμετοχής δεν προκύπτει αυτομάτως επειδή ένας δημόσιος φορέας έχει γενικό ενδιαφέρον για την υπόθεση.
Απαιτείται συγκεκριμένη νομική βάση και σύνδεση με την άμεση ζημία που επικαλείται ο φορέας. Ως εκ τούτου, η ανακοίνωση της Περιφέρειας αποτελεί ένα σημαντικό διαδικαστικό βήμα, όχι όμως δικαστική κρίση για τις ευθύνες της υπόθεσης.
Αυτός ο διαχωρισμός έχει σημασία, ιδιαίτερα σε μια υπόθεση που ήδη προκαλεί έντονο δημόσιο ενδιαφέρον. Άλλο είναι η πολιτική απαίτηση για διερεύνηση και άλλο η δικαστική απόδειξη μιας ποινικής ευθύνης.
- Πέρα από τις φλόγες, υπάρχει και ο λογαριασμός της καταστροφής
Το πραγματικό κόστος μιας μεγάλης δασικής πυρκαγιάς δεν αποτυπώνεται μόνο στις άμεσες υλικές ζημιές.
Στις καμένες περιουσίες και τις καταστροφές υποδομών προστίθενται οι δαπάνες που απαιτούνται για την επόμενη ημέρα. Καθαρισμοί, απομάκρυνση επικίνδυνων υλικών, προσωρινές παρεμβάσεις, αποκατάσταση δρόμων και δικτύων, έργα αντιπλημμυρικής προστασίας και παρεμβάσεις στο φυσικό περιβάλλον δημιουργούν ένα δεύτερο κύμα οικονομικών υποχρεώσεων.
Ιδιαίτερα στη Δυτική Αττική, όπου οι πιέσεις από πυρκαγιές, βιομηχανική δραστηριότητα, οικιστική ανάπτυξη και ακραία καιρικά φαινόμενα συνυπάρχουν, η αποκατάσταση δεν είναι μια απλή τεχνική διαδικασία.
Η απώλεια δασικής βλάστησης μπορεί να αυξήσει την επιφανειακή απορροή του νερού και τον κίνδυνο πλημμυρικών επεισοδίων. Έτσι, μια πυρκαγιά μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα που εμφανίζονται μήνες μετά το συμβάν και απαιτούν νέες δημόσιες δαπάνες.
Με άλλα λόγια, το οικονομικό αποτύπωμα μιας πυρκαγιάς συνεχίζεται πολύ μετά την κατάσβεσή της.
- Η πρόληψη απέναντι σε μια νέα πραγματικότητα κινδύνου
Η υπόθεση επαναφέρει και το ζήτημα της πρόληψης. Η 31η Ιουλίου είχε χαρακτηριστεί ημέρα πολύ υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς, κατηγορίας 4, μεταξύ άλλων για την Αττική και τη Βοιωτία.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ο σχεδιασμός πολιτικής προστασίας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η έγκαιρη επιτήρηση, η διαθεσιμότητα επίγειων και εναέριων μέσων, η πρόσβαση των πυροσβεστικών δυνάμεων, ο καθαρισμός της βλάστησης και ο συντονισμός των υπηρεσιών αποτελούν κρίκους της ίδιας αλυσίδας.
Δεν μπορεί, ωστόσο, να εξαχθεί από το επίπεδο κινδύνου οποιοδήποτε συμπέρασμα για την αιτία της συγκεκριμένης πυρκαγιάς ή για πιθανές ευθύνες. Αυτά είναι ζητήματα που πρέπει να απαντηθούν από την έρευνα.
Υπάρχει όμως ένα ευρύτερο μάθημα: όταν μια πυρκαγιά μετακινείται γρήγορα από μία περιοχή σε άλλη, τα διοικητικά σύνορα παύουν να έχουν επιχειρησιακή σημασία. Η πρόληψη και η αντιμετώπιση απαιτούν συνεχή συνεργασία μεταξύ διαφορετικών φορέων.
- Η «μηδενική ανοχή» θα δοκιμαστεί στην πράξη
Η πολιτική δήλωση του Νίκου Χαρδαλιά περί «μηδενικής ανοχής» μεταφράζεται πλέον σε συγκεκριμένη θεσμική κίνηση. Η Περιφέρεια δεν περιορίζεται σε μια δημόσια καταγγελία, αλλά ζητά να έχει παρουσία στη δικαστική διαδικασία.
Η συνέχεια, ωστόσο, θα κριθεί από τα στοιχεία.
Η έρευνα θα πρέπει να φωτίσει το σημείο και τον τρόπο έναρξης της φωτιάς, τις συνθήκες που επικράτησαν, την πορεία της εξάπλωσης και κάθε συμπεριφορά που μπορεί να συνδέεται με τις συνέπειες. Μόνο μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορεί να διαμορφωθεί ασφαλές συμπέρασμα για τυχόν ποινικές ευθύνες.
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο η δημόσια συζήτηση χρειάζεται ψυχραιμία. Οι πυρκαγιές προκαλούν εύλογη οργή και αγωνία, όμως η απόδοση ευθύνης δεν μπορεί να βασιστεί σε εκτιμήσεις ή πολιτικές εντυπώσεις. Χρειάζεται τεκμηρίωση.
- Το κρίσιμο στοίχημα για τη Δυτική Αττική
Η δικαστική παρέμβαση της Περιφέρειας δημιουργεί ένα δεύτερο μέτωπο μετά το επιχειρησιακό: το μέτωπο της λογοδοσίας.
Εάν από την έρευνα προκύψουν ευθύνες, αυτές θα πρέπει να αποδοθούν σύμφωνα με όσα προβλέπει ο νόμος. Αντίστοιχα, εφόσον δεν προκύψουν τα απαιτούμενα στοιχεία, η δικαστική διαδικασία οφείλει να οδηγήσει σε αυτό το συμπέρασμα.
Την ίδια στιγμή, η Περιφέρεια και οι υπόλοιποι αρμόδιοι φορείς βρίσκονται αντιμέτωποι με μια διαφορετική υποχρέωση: την αποκατάσταση των συνεπειών και την ενίσχυση της πρόληψης.
Η πραγματική αξιολόγηση μιας μεγάλης πυρκαγιάς δεν τελειώνει όταν αποδοθούν ή δεν αποδοθούν ποινικές ευθύνες. Συνεχίζεται στον σχεδιασμό της επόμενης αντιπυρικής περιόδου, στις υποδομές, στους διαθέσιμους πόρους και στην ικανότητα του κράτους και της αυτοδιοίκησης να περιορίσουν την έκταση μιας νέας καταστροφής.
Συνολικά…
Η απόφαση της Περιφέρειας Αττικής να συμμετάσχει στη δικαστική διαδικασία για την πυρκαγιά που ξεκίνησε από τις Πλαταιές και επεκτάθηκε στη Δυτική Αττική σηματοδοτεί μια σαφή μετατόπιση από τη διαχείριση της κρίσης στη θεσμική αναζήτηση ευθυνών.
Το ζητούμενο πλέον είναι διπλό. Από τη μία πλευρά, η Δικαιοσύνη καλείται να εξετάσει με ακρίβεια τα πραγματικά περιστατικά και να προσδιορίσει εάν προκύπτουν ποινικές ευθύνες. Από την άλλη, η διοίκηση οφείλει να αντιμετωπίσει το κόστος της καταστροφής και να ενισχύσει τις δομές πρόληψης.
Η ουσιαστική λογοδοσία, επομένως, δεν θα μετρηθεί μόνο από το αποτέλεσμα μιας δικογραφίας. Θα φανεί και από το αν η επόμενη περίοδος υψηλού κινδύνου βρει τη Δυτική Αττική καλύτερα προετοιμασμένη.
