Σύνοψη: Η ΑΝΑΚΕΜ, αν και άγνωστη στο μεγάλο κοινό, έχει εξελιχθεί σε σημαντικό μηχανισμό της ελληνικής διαχείρισης Αποβλήτων Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων. Με δραστηριότητα σε 13 Περιφέρειες, εκτεταμένο δίκτυο συνεργαζόμενων μονάδων και σημαντικούς όγκους υλικών που οδηγούνται σε εναλλακτική διαχείριση, επιχειρεί να μεταφέρει την ανακύκλωση από τη λογική της απλής απομάκρυνσης αποβλήτων στην παραγωγή χρήσιμων δευτερογενών υλικών. Παράλληλα, η δράση της επεκτείνεται σε αποκαταστάσεις ανενεργών λατομείων, ενημερωτικές και εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και ερευνητικά έργα όπως το L-CMETRICA και το RECONMATIC.
———–
Αναλυτικά…
Υπάρχει ένας χώρος της ελληνικής περιβαλλοντικής πραγματικότητας που σπάνια βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της δημοσιότητας. Δεν είναι ούτε οι πλαστικές σακούλες ούτε οι κλασικές καμπάνιες ανακύκλωσης. Είναι τα υλικά που περισσεύουν από ένα εργοτάξιο, μια κατεδάφιση ή μια μεγάλη ανακαίνιση και πρέπει κάπου να καταλήξουν.
Ακριβώς σε αυτό το λιγότερο προβεβλημένο, αλλά ιδιαίτερα κρίσιμο πεδίο έχει χτίσει τα τελευταία χρόνια την παρουσία της η ΑΝΑΚΕΜ.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσα μπάζα διαχειρίζεται. Είναι εάν ο ρόλος της έχει πλέον διευρυνθεί τόσο, ώστε να τη χαρακτηρίζει κανείς, μεταφορικά, έναν νέο «σερίφη» της ανακύκλωσης και της περιβαλλοντικής προστασίας.
Ο χαρακτηρισμός δεν είναι θεσμικός. Είναι όμως χρήσιμος για να περιγράψει μια πραγματικότητα: έναν οργανισμό που δεν περιορίζεται πλέον στη διαχείριση ενός ρεύματος αποβλήτων, αλλά εμφανίζεται σε ολοένα περισσότερα σημεία της αλυσίδας της κυκλικής οικονομίας.
Από τη διαχείριση των μπαζών σε ένα εθνικό δίκτυο
Η ΑΝΑΚΕΜ είναι Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης ΑΕΚΚ και λειτουργεί με εμβέλεια και στις 13 Περιφέρειες της χώρας. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι βρίσκεται μέσα σε μια πολύπλοκη αλυσίδα που συνδέει τα εργοτάξια με τις μονάδες παραλαβής, επεξεργασίας και αξιοποίησης των υλικών.
Η γεωγραφική διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία. Η διαχείριση των ΑΕΚΚ δεν μπορεί να λειτουργήσει μόνο με λίγες συγκεντρωμένες εγκαταστάσεις. Χρειάζεται δίκτυο, γιατί το κόστος μεταφοράς και η απόσταση από μια νόμιμη μονάδα μπορούν να επηρεάσουν αποφασιστικά τη συμπεριφορά ενός παραγωγού αποβλήτων.
Με άλλα λόγια, η ανακύκλωση δεν είναι μόνο περιβαλλοντική συνείδηση. Είναι και θέμα υποδομών. Και η ΑΝΑΚΕΜ έχει επενδύσει ακριβώς σε αυτή την υποδομή του συστήματος.
- Το πραγματικό κέρδος βρίσκεται μετά τη συλλογή
Η αξία της οργανωμένης διαχείρισης γίνεται πιο καθαρή όταν αφήσουμε στην άκρη τη λέξη «μπάζα». Μέσα σε ένα φορτίο ΑΕΚΚ υπάρχουν υλικά που μπορούν, μετά την κατάλληλη επεξεργασία, να επανέλθουν στην παραγωγή. Αδρανή, χώματα και άλλα υλικά μπορούν να αποκτήσουν δεύτερη χρήση, μειώνοντας την ανάγκη για νέες εξορύξεις και για ανεξέλεγκτη απόρριψη.
Αυτό είναι και το σημείο όπου η ΑΝΑΚΕΜ επιχειρεί να συνδέσει τη συμβατική ανακύκλωση με την κυκλική οικονομία: όχι απλώς να φύγει το απόβλητο από το εργοτάξιο, αλλά να επιστρέψει ως χρήσιμο υλικό στον οικονομικό κύκλο. Η ίδια η ΑΝΑΚΕΜ περιγράφει ως βασικό στόχο τη διαχείριση των ΑΕΚΚ ως πηγής πρώτων υλών και όχι ως άχρηστου φορτίου.
Η διαφορά είναι ουσιαστική. Το πρώτο μοντέλο λύνει ένα πρόβλημα απορριμμάτων. Το δεύτερο δημιουργεί έναν νέο κύκλο αξίας.
- Η δεύτερη ζωή των παλιών λατομείων
Ίσως η πιο χαρακτηριστική ένδειξη για το πώς έχει διευρυνθεί ο ρόλος της ΑΝΑΚΕΜ βρίσκεται έξω από τα εργοτάξια.
Ο φορέας έχει συμμετάσχει σε δράσεις περιβαλλοντικής αποκατάστασης ανενεργών λατομείων, αξιοποιώντας το θεσμικό πλαίσιο που επιτρέπει τη χρήση κατάλληλων αδρανών υλικών για την αποκατάσταση τέτοιων χώρων. Η ΑΝΑΚΕΜ αναφέρει ότι έχει λάβει επάρκεια για την αποκατάσταση ανενεργών λατομείων από τον ΕΟΑΝ.
Στο Κορωπί, για παράδειγμα, συμμετείχε στο έργο αποκατάστασης του ανενεργού λατομείου «Κυριακού», σε μια παρέμβαση που παρουσιάστηκε ως σημαντικό βήμα για τη σύνδεση της διαχείρισης ΑΕΚΚ με την περιβαλλοντική αποκατάσταση.
Η λογική εδώ αλλάζει εντελώς: ένα υλικό που διαφορετικά θα μπορούσε να επιβαρύνει έναν χώρο γίνεται εργαλείο για να αποκατασταθεί ένας ήδη τραυματισμένος χώρος.
- Από την ανακύκλωση στην έρευνα
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι η ΑΝΑΚΕΜ δεν έχει περιοριστεί σε μια καθαρά επιχειρησιακή δραστηριότητα.
Στο L-CMETRICA, για παράδειγμα, συμμετέχει σε ερευνητικό σχήμα με το ΑΠΘ και άλλους εταίρους, με αντικείμενο την ανάπτυξη εργαλείου που συνδέει τον κύκλο ζωής των κατασκευών με τη χρήση δευτερογενών υλικών από ΑΕΚΚ και την αποτίμηση του περιβαλλοντικού τους αποτυπώματος. Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το ΠΕΠ Κεντρικής Μακεδονίας.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η διεθνής διάσταση της συμμετοχής της στο RECONMATIC, ευρωπαϊκό έργο έρευνας και καινοτομίας του Horizon Europe για αυτοματοποιημένες και πιο κυκλικές λύσεις στη διαχείριση αποβλήτων κατασκευών και κατεδαφίσεων.
Εδώ ίσως βρίσκεται και η πιο ουσιαστική εξέλιξη: η συζήτηση περνά από το «πόσο ανακυκλώνουμε» στο «πώς σχεδιάζουμε εξαρχής ένα σύστημα που παράγει λιγότερα απόβλητα και αξιοποιεί περισσότερα υλικά».
- Και ο ρόλος της ενημέρωσης;
Υπάρχει και μια τρίτη διάσταση που συχνά περνά απαρατήρητη.
Η ΑΝΑΚΕΜ έχει οργανώσει ημερίδες, σεμινάρια και ενημερωτικές δράσεις με τη συμμετοχή μηχανικών, αυτοδιοικητικών στελεχών, επαγγελματιών και άλλων εμπλεκομένων στον κλάδο. Παράλληλα, έχει παρουσιάσει πρωτοβουλίες για την αποκατάσταση χώρων και την αξιοποίηση υλικών που προέρχονται από ΑΕΚΚ.
Αυτό έχει σημασία γιατί η διαχείριση των ΑΕΚΚ είναι μια αγορά στην οποία εμπλέκονται πολλοί κρίκοι. Αν ένας από αυτούς δεν λειτουργεί σωστά, ολόκληρη η αλυσίδα αποδυναμώνεται.
Η ενημέρωση, επομένως, δεν είναι συμπληρωματική δραστηριότητα. Είναι μέρος της ίδιας της λειτουργίας του συστήματος.
- Είναι το νέο «αστέρι» ή αν θέλετε ποιο λαϊκά ο «νέος σερίφης» τον τομέα της Ανακύκλωσης;
Εδώ χρειάζεται μέτρο.. Η ΑΝΑΚΕΜ δεν είναι ελεγκτική υπηρεσία, δεν επιβάλλει πρόστιμα και δεν υποκαθιστά το κράτος. Ο χαρακτηρισμός νέο «αστέρι» ή «σερίφης» μπορεί να λειτουργήσει μόνο ως δημοσιογραφική μεταφορά για έναν φορέα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη παρουσία στον χώρο της διαχείρισης ΑΕΚΚ.
Αυτό που μπορεί να υποστηριχθεί με μεγαλύτερη ασφάλεια είναι κάτι διαφορετικό: η ΑΝΑΚΕΜ έχει εξελιχθεί από έναν μηχανισμό διαχείρισης συγκεκριμένου ρεύματος αποβλήτων σε κόμβο που συνδέει υποδομές, ανακύκλωση, αποκατάσταση, ενημέρωση και έρευνα. Και αυτή ίσως είναι η πραγματική είδηση.
Γιατί ο επόμενος κύκλος της ελληνικής περιβαλλοντικής πολιτικής δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα απόβλητα συλλέγονται. Θα κριθεί από το πόσα από αυτά αποκτούν ξανά αξία, πόσα φυσικά αποθέματα εξοικονομούνται και πόσο αποτελεσματικά συνδέεται η ανακύκλωση με τις ίδιες τις κατασκευές και τα δημόσια έργα.
Εκεί θα φανεί εάν η ΑΝΑΚΕΜ μπορεί να μετατρέψει το επιχειρησιακό της μέγεθος σε ακόμη μεγαλύτερο περιβαλλοντικό αποτέλεσμα.
Και τότε ο «σερίφης» δεν θα είναι εκείνος που κυνηγά τα μπάζα αφού εξαφανιστούν από το εργοτάξιο. Θα είναι εκείνος που θα έχει βοηθήσει να αλλάξει ολόκληρη η διαδρομή τους.
Συνολικά…
Η πορεία της ΑΝΑΚΕΜ δείχνει ότι η διαχείριση των ΑΕΚΚ στην Ελλάδα μετατοπίζεται σταδιακά από μια λογική «απομάκρυνσης» σε ένα μοντέλο αξιοποίησης πόρων. Η πανελλαδική εμβέλεια του συστήματος, η εμπλοκή σε αποκαταστάσεις ανενεργών λατομείων, οι δράσεις ενημέρωσης και κυρίως η συμμετοχή σε περιφερειακά και ευρωπαϊκά ερευνητικά έργα δείχνουν έναν φορέα που επιχειρεί να κινηθεί πέρα από την παραδοσιακή ανακύκλωση.
Το κρίσιμο τεστ, ωστόσο, βρίσκεται μπροστά. Η πραγματική επιτυχία θα μετρηθεί όχι μόνο σε τόνους υλικών που διαχειρίστηκαν, αλλά στην ικανότητα να αυξηθεί η χρήση δευτερογενών υλικών, να μειωθούν οι ανεξέλεγκτες αποθέσεις και να συνδεθεί η ανακύκλωση με την ίδια την παραγωγή. Εκεί θα κριθεί και το αν η ΑΝΑΚΕΜ μπορεί πράγματι να παίξει ρόλο «σερίφη» — όχι της καταστολής, αλλά της νέας περιβαλλοντικής οικονομίας.
——————–
ΑΝΑΚΕΜ: Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης
Η ΑΝΑΚΕΜ αποτελεί ένα από τα εγκεκριμένα Συλλογικά Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης Αποβλήτων Εκσκαφών, Κατασκευών & Κατεδαφίσεων. Έχει τη μορφή ανώνυμης εταιρείας, με μετόχους τεχνικές κατασκευαστικές εταιρείες.
Σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στην επίσημη ιστοσελίδα της, συνεργάζεται με διαχειριστές ΑΕΚΚ (εργολάβους ιδιωτικών και δημοσίων έργων), με Μονάδες Επεξεργασίας και με Εταιρείες Συλλογής, Μεταφοράς και Προσωρινής Αποθήκευσης ΑΕΚΚ, για την αποτελεσματική διαχείριση, ανακύκλωση και αξιοποίηση των αποβλήτων. Επίσης υποστηρίζει δημόσιους φορείς και οργανισμούς, ιδιαίτερα τις Περιφέρειες και τους Δήμους, για την πρόληψη παραγωγής, την ορθή διαχείριση και την καταπολέμηση της ανεξέλεγκτης διάθεσης των μπαζών στην περιοχή ευθύνης τους και τους ενημερώνει για τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθούν για την εναλλακτική διαχείριση των αποβλήτων των έργων τους. Παρακολουθεί και καταγράφει τα στοιχεία για την εναλλακτική διαχείριση των ΑΕΚΚ και συντάσσει απολογισμούς προς τον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (Ε.Ο.ΑΝ.). Αναπτύσσει δράσεις ευαισθητοποίησης και συμμετέχει σε ερευνητικά προγράμματα στους τομείς παραγωγής και αξιοποίησης υλικών από ανακυκλωμένα ΑΕΚΚ και βιωσιμότητας των κατασκευών, στο πλαίσιο του ΠΕΠ Κεντρικής Μακεδονίας και του HORIZON. Εφαρμόζει ένα ευρύ πρόγραμμα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και υλοποιεί επιδεικτικές δράσεις καθαρισμού ιστορικών αποθέσεων ΑΕΚΚ σε προστατευόμενες και ιδιαίτερα επιβαρυμένες περιοχές.
Έχει δημιουργήσει ένα πυκνό δίκτυο μεταφορέων και σημείων παραλαβής, καθώς και μονάδες επεξεργασίας σε όλη την Ηπειρωτική Ελλάδα και στα νησιά.
Είναι πιστοποιημένη κατά τα:
- Σύστημα Διαχείρισης Ποιότητας κατά ISO 9001
- Σύστημα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης κατά ΙSO 14001
Η ΑΝΑΚΕΜ Α.Ε. δραστηριοποιείται στους παρακάτω τομείς:
- Ενημέρωση ιδιωτών, δημόσιων και ιδιωτικών φορέων για τις υποχρεώσεις τους σχετικά με την ανακύκλωση των ΑΕΚΚ.
- Σύναψη συμβάσεων με τους υπόχρεους διαχειριστές για την ανακύκλωση των αποβλήτων τους.
- Υποστήριξη και εποπτεία των υπόχρεων διαχειριστών για την ορθή διαλογή των αποβλήτων στο σημείο όπου παράγονται (διαλογή στην πηγή), καθώς και για τις δυνατότητες προσωρινής αποθήκευσης, μεταφοράς και επεξεργασίας τους.
- Υποστήριξη και εποπτεία των συμβεβλημένων μονάδων επεξεργασίας ως προς τις διαδικασίες ανακύκλωσης που εφαρμόζουν.
- Καθορισμό των ποιοτικών παραμέτρων των ανακυκλωμένων προϊόντων με στόχο την βέλτιστη αξιοποίησή τους.
- Στήριξη των Δημόσιων Υπηρεσιών και των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην επίτευξη των στόχων για την πρόληψη, επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση και ανάκτηση υλικών και στην διαχείριση του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα στην καταπολέμηση της ανεξέλεγκτης διάθεσης μπαζών.
- Σχεδιασμός και υλοποίηση δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης φορέων και πολιτών για τα θέματα εναλλακτικής διαχείρισης των ΑΕΚΚ.
- Συνεργασία με Ερευνητικά Κέντρα, Πανεπιστήμια και επιχειρήσεις για την προαγωγή της έρευνας στον τομέα παραγωγής και αξιοποίησης υλικών από ανακυκλωμένα ΑΕΚΚ.
- Μελέτη και υλοποίηση έργων αποκατάστασης ανενεργών λατομείων, ως νέος τομέας δραστηριότητας από το 2019
