Σύνοψη: Η συζήτηση για συγχωνεύσεις και καταργήσεις τμημάτων αποκτά ιδιαίτερο βάρος όταν αφορά τάξεις με μεγάλο αριθμό μαθητών και αυξημένες ανάγκες υποστήριξης. Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τον αριθμό των παιδιών ανά αίθουσα, αλλά τον τρόπο με τον οποίο το κράτος σχεδιάζει το σχολικό δίκτυο, κατανέμει εκπαιδευτικούς και αξιοποιεί τις δημογραφικές μεταβολές. Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένα όρια και εξαιρέσεις, ενώ η Πολιτεία ταυτόχρονα επεκτείνει δομές ειδικής αγωγής και μηχανισμούς πρόβλεψης αναγκών.
————-
Αναλυτικά…
Η συζήτηση για τις συγχωνεύσεις τμημάτων στα σχολεία επανέρχεται με ένταση, καθώς εκπαιδευτικοί και γονείς σε διαφορετικές περιοχές καταγγέλλουν ότι αλλαγές στη σύνθεση των τάξεων πραγματοποιούνται ακόμη και μετά την έναρξη της σχολικής χρονιάς.
Στο επίκεντρο βρίσκονται περιπτώσεις όπου η αναδιάταξη των τμημάτων οδηγεί σε τάξεις 27 ή, σύμφωνα με καταγγελίες που περιλαμβάνονται σε κοινή ανακοίνωση στελεχών του ΠΑΣΟΚ, ακόμη και 28 μαθητών. Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα όταν στις ίδιες αίθουσες φοιτούν παιδιά με αναπηρία, ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή μαθησιακές δυσκολίες.
- Το όριο των 25 μαθητών και οι εξαιρέσεις
Το ισχύον πλαίσιο δεν αφήνει τον αριθμό των μαθητών αποκλειστικά στη διακριτική ευχέρεια της διοίκησης. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, ο μέγιστος αριθμός μαθητών ανά τμήμα είναι 25, ενώ προβλέπονται διαδικασίες για τη δημιουργία επιπλέον τμήματος όταν αυτό είναι εφικτό και υπάρχει διαθέσιμη αίθουσα.
Παράλληλα, η νομοθεσία για την ειδική αγωγή έχει τροποποιηθεί. Με τον ν. 5224/2025 τέθηκαν ειδικότερες προϋποθέσεις για τη μείωση του αριθμού μαθητών σε τμήματα στα οποία φοιτούν μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, καθώς και για μαθητές με διαγνωσμένες ειδικές μαθησιακές δυσκολίες.
Η λεπτομέρεια αυτή έχει πρακτική σημασία. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι μαθητές χωρούν τυπικά σε μια τάξη, αλλά αν οι προβλεπόμενες υποστηρικτικές δομές λειτουργούν στην πράξη και αν υπάρχουν οι εκπαιδευτικοί που απαιτούνται.
- Από το δημογραφικό στον σχεδιασμό
Η κυβέρνηση έχει εντάξει τις μεταβολές του μαθητικού πληθυσμού στον σχεδιασμό του σχολικού δικτύου. Για το 2026-2027, το υπουργείο ανακοίνωσε συγχωνεύσεις σχολικών μονάδων σε περιπτώσεις χαμηλού μαθητικού δυναμικού, αλλά και νέες δομές ειδικής αγωγής.
Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει μια κρίσιμη αντίφαση: η δημογραφική υποχώρηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε για περιορισμό του σχολικού δικτύου είτε ως ευκαιρία για μικρότερα τμήματα και καλύτερη αναλογία εκπαιδευτικών και μαθητών.
Η ίδια η κυβέρνηση έχει αναγνωρίσει την ανάγκη έγκαιρου προγραμματισμού. Στον σχεδιασμό για την επόμενη περίοδο προβλέπεται σύστημα πρόβλεψης εκπαιδευτικών αναγκών, με αξιοποίηση δημογραφικών δεδομένων και χαρακτηριστικών κάθε σχολικής μονάδας.
- Οι ανάγκες της ειδικής αγωγής
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο όταν η γενική εκπαίδευση καλείται να λειτουργήσει με αυξημένες ανάγκες συμπερίληψης. Για το σχολικό έτος 2025-2026 δημιουργήθηκαν 3.448 νέα Τμήματα Ένταξης, ενώ έχουν προβλεφθεί σημαντικοί πόροι για την υποστήριξη μαθητών με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.
Για το 2026-2027 το υπουργείο ανακοίνωσε επίσης την ίδρυση νέων μονάδων ειδικής αγωγής σε διάφορες περιοχές της χώρας. Οι παρεμβάσεις αυτές δείχνουν ότι η ζήτηση για εξειδικευμένη υποστήριξη αποτελεί πλέον κεντρική παράμετρο του εκπαιδευτικού σχεδιασμού.
Από την άλλη πλευρά, η ύπαρξη δομών δεν απαντά αυτομάτως στο ερώτημα της καθημερινής λειτουργίας μιας πολυπληθούς τάξης. Εκεί κρίνονται η στελέχωση, η επάρκεια χώρων, η παράλληλη στήριξη και η δυνατότητα του εκπαιδευτικού να ανταποκριθεί στις διαφορετικές ανάγκες των μαθητών.
- Το οικονομικό δίλημμα
Οι συγχωνεύσεις έχουν προφανή διοικητική και οικονομική διάσταση. Λιγότερα τμήματα σημαίνουν διαφορετικές ανάγκες σε εκπαιδευτικό προσωπικό, αίθουσες και λειτουργικούς πόρους. Ωστόσο, η εξοικονόμηση δεν μπορεί να αποτιμάται μόνο σε αριθμούς.
Μια εκπαιδευτική πολιτική που αξιοποιεί τη μείωση του μαθητικού πληθυσμού για να περιορίσει τον αριθμό των τμημάτων ακολουθεί διαφορετική λογική από μια πολιτική που μετατρέπει τη δημογραφική μείωση σε ευκαιρία για μικρότερες τάξεις.
Το πραγματικό διακύβευμα, επομένως, δεν είναι μόνο αν θα συγχωνευθεί ένα τμήμα. Είναι ποιο μοντέλο δημόσιου σχολείου επιδιώκεται: ένα σχολικό δίκτυο που προσαρμόζεται κυρίως στους διαθέσιμους πόρους ή ένα σύστημα στο οποίο οι πόροι προσαρμόζονται, στον βαθμό του εφικτού, στις τεκμηριωμένες ανάγκες των μαθητών.
Συνολικά…
Η αντιπαράθεση για τις συγχωνεύσεις τμημάτων δεν μπορεί να περιοριστεί σε έναν αριθμητικό κανόνα. Το θεσμικό πλαίσιο θέτει όρια, προβλέπει εξαιρέσεις και συνδέει σε ορισμένες περιπτώσεις το μέγεθος της τάξης με την ύπαρξη υποστηρικτικών δομών. Η πραγματική πρόκληση βρίσκεται στην εφαρμογή αυτών των κανόνων μέσα σε σχολεία με διαφορετικές ανάγκες.
Το δημογραφικό προσφέρει στην Πολιτεία μια δυνατότητα που δεν υπήρχε σε προηγούμενες περιόδους: με λιγότερους μαθητές σε αρκετές περιοχές, μπορεί να ανασχεδιαστεί το σχολικό δίκτυο χωρίς η μείωση του πληθυσμού να μεταφράζεται αυτομάτως σε μεγαλύτερα τμήματα.
Ταυτόχρονα, η ενίσχυση της ειδικής αγωγής, η παράλληλη στήριξη και τα Τμήματα Ένταξης απαιτούν σταθερό σχεδιασμό και επαρκή στελέχωση. Η ποιότητα της εκπαίδευσης δεν εξαρτάται από έναν μόνο δείκτη. Κρίνεται από το αν οι διαθέσιμοι πόροι μετατρέπονται σε πραγματικές συνθήκες μάθησης μέσα στην τάξη.
Η συζήτηση, συνεπώς, χρειάζεται να μετακινηθεί από το δίλημμα «συγχώνευση ή όχι» στο ουσιαστικότερο ερώτημα: ποια οργάνωση των σχολείων υπηρετεί καλύτερα τις εκπαιδευτικές ανάγκες της επόμενης δεκαετίας.
———–
Επικαιροποίηση και τεκμηρίωση των πρόσθετων στοιχείων: Το Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε για το 2026-2027 70 συγχωνεύσεις νηπιαγωγείων σε 33 μονάδες και 12 συγχωνεύσεις δημοτικών σε 6 μονάδες, επικαλούμενο χαμηλό μαθητικό δυναμικό, ενώ παράλληλα ανακοίνωσε νέες μονάδες ειδικής αγωγής.
Το θεσμικό πλαίσιο της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης προβλέπει μέγιστο αριθμό 25 μαθητών ανά τμήμα και διαδικασία ίδρυσης επιπλέον τμήματος υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Οι αλλαγές του ν. 5224/2025 για μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες περιλαμβάνονται και σε κοινοβουλευτικά έγγραφα του 2026.
Για την ειδική αγωγή, το Υπουργείο αναφέρει ότι το 2025-2026 συστάθηκαν 3.448 νέα Τμήματα Ένταξης, ενώ σχετικό πρόγραμμα ΕΣΠΑ έχει επιλέξιμο προϋπολογισμό περίπου 58,99 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, για το 2026-2027 έχουν ανακοινωθεί νέες ΣΜΕΑΕ σε πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Eurostat καταγράφει για το 2024 αναλογία 7,4 μαθητών ανά εκπαιδευτικό στην ελληνική πρωτοβάθμια εκπαίδευση, ενώ για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση καταγράφει 8,4 μαθητές ανά εκπαιδευτικό στην κατώτερη και 9,6 στην ανώτερη βαθμίδα. Η αναλογία αυτή δεν ταυτίζεται με το πραγματικό μέγεθος κάθε τάξης, καθώς επηρεάζεται από τον τρόπο στελέχωσης και οργάνωσης του σχολικού συστήματος.
————-
Η ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ
Συγχωνεύσεις και καταργήσεις τμημάτων: Οι ανάγκες των μαθητών στην υπηρεσία των πιστώσεων
Κοινή ανακοίνωση Στέφανου Παραστατίδη, Βουλευτή Κιλκίς και υπεύθυνου Κ.Τ.Ε. Παιδείας και του Σωκράτη Κάτσικα, Γραμματέα του Τομέα Παιδείας ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής
Οι συγχωνεύσεις και οι καταργήσεις τμημάτων που προωθούνται αυτές τις ημέρες σε σχολεία πολλών περιοχών της χώρας έχουν προκαλέσει έντονη αναστάτωση σε εκπαιδευτικούς, μαθητές και γονείς, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο μια ήδη πιεσμένη και δυσλειτουργική σχολική πραγματικότητα.
Πρόκειται για μια κατεύθυνση περιορισμού των τμημάτων που σχεδιάζεται από την κεντρική διοίκηση και που έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργούνται τάξεις των 27 και σύμφωνα με καταγγελίες ακόμη και 28 μαθητών.
Το πλέον προβληματικό είναι ότι αυτές οι μαζικές πλέον καταργήσεις και συγχωνεύσεις τμημάτων επιβάλλονται στα σχολεία ακόμη και μετά την έναρξη της σχολικής χρονιάς.
Αντί οι πιστώσεις, οι προσλήψεις και οι διαθέσιμοι πόροι να προσαρμόζονται στις ανάγκες των σχολείων και των μαθητών, επιχειρείται οι ανάγκες των σχολείων να προσαρμοστούν στις διαθέσιμες πιστώσεις.
Ένα ζήτημα που αφορά άμεσα την ποιότητα της διδασκαλίας, της μάθησης και της παιδαγωγικής λειτουργίας του σχολείου αντιμετωπίζεται ως λογιστικό πρόβλημα.
Και όλα αυτά συμβαίνουν σε ένα δημόσιο σχολείο που ήδη λειτουργεί υπό πίεση: με εκπαιδευτικά κενά, ανεπαρκείς κτιριακές υποδομές, μικρές αίθουσες και σοβαρά προβλήματα ακόμη και στη μεταφορά των μαθητών.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο προβληματική όταν πολυπληθή τμήματα περιλαμβάνουν μεγάλο αριθμό μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή μαθησιακές δυσκολίες.
Στη Δ΄ Αθήνας έχουν καταγγελθεί περιπτώσεις τμημάτων 27 και 28 μαθητών με 23 ή 24 γνωματεύσεις, ενώ σύμφωνα με καταγγελίες, σε συγκεκριμένη περίπτωση τρία τμήματα συγχωνεύθηκαν σε δύο των 27 μαθητών, παρότι υπήρχαν συνολικά 18 γνωματεύσεις.
Σε αυτήν την κατεύθυνση κινήθηκε και η νομοθετική αλλαγή του 2025, με την οποία τροποποιήθηκε το πλαίσιο για τη μείωση του αριθμού μαθητών σε τμήματα όπου φοιτούν μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Η νέα ρύθμιση εισήγαγε πρόσθετες προϋποθέσεις και περιόρισε, σε ορισμένες περιπτώσεις, τη δυνατότητα συγκρότησης μικρότερων τμημάτων.
Σήμερα είναι αναγκαία μία διαφορετική εκπαιδευτική επιλογή: μείωση του ανώτατου αριθμού μαθητών ανά τμήμα, με ιδιαίτερη πρόβλεψη για τις τάξεις στις οποίες φοιτούν μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή μαθησιακές δυσκολίες.
Το δημογραφικό, άλλωστε, δημιουργεί μια πραγματική δυνατότητα: η μείωση του μαθητικού πληθυσμού να αξιοποιηθεί για μικρότερα τμήματα, καλύτερες συνθήκες διδασκαλίας και ουσιαστικότερη στήριξη κάθε μαθητή.
Χρειάζεται λοιπόν, αλλαγή κατεύθυνσης: λιγότερη λογιστική και περισσότερη παιδαγωγική. Μικρότερα τμήματα, ουσιαστική στήριξη των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και πόροι που να ακολουθούν τις πραγματικές ανάγκες των σχολείων.
Γιατί το δημόσιο σχολείο δεν είναι μηχανισμός εξοικονόμησης πιστώσεων. Είναι ο χώρος όπου η Πολιτεία οφείλει να εγγυάται ίσες και ποιοτικές συνθήκες μάθησης για κάθε παιδί.
———-
Πηγές:
- Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού – στοιχεία για σχολικές μεταβολές και εκπαιδευτικό σχεδιασμό.
- Νόμος 5224/2025 – ρυθμίσεις για μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.
- Ελληνικό Κοινοβούλιο – κοινοβουλευτικά έγγραφα και στοιχεία για την εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου.
- Eurostat – στοιχεία για αναλογίες μαθητών/εκπαιδευτικών στην Ελλάδα και την ΕΕ.
