Σύνοψη: Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 σηματοδοτεί τη μετάβαση της ελληνικής οικονομίας σε ένα περιβάλλον όπου η έκτακτη χρηματοδοτική ώθηση του Ταμείου Ανάκαμψης σταδιακά υποχωρεί. Το πρόγραμμα διαθέτει 17,1 δισ. ευρώ για τη νέα περίοδο, ενώ επιπλέον 5,8 δισ. ευρώ προορίζονται για την ολοκλήρωση υποχρεώσεων της προηγούμενης περιόδου, διαμορφώνοντας συνολικό μέγεθος περίπου 23 δισ. ευρώ.
Οι πόροι κατευθύνονται σε υποδομές, μεταφορές, πράσινη ανάπτυξη, ψηφιακό μετασχηματισμό, τεχνητή νοημοσύνη, ανθεκτικότητα, κοινωνική συνοχή και περιφερειακή ανάπτυξη. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το πρόγραμμα θα λειτουργήσει ως μοχλός για επιπλέον ιδιωτικές επενδύσεις και μόνιμη παραγωγική αναβάθμιση ή αν θα περιοριστεί στην απορρόφηση διαθέσιμων κονδυλίων.
————
Αναλυτικά…
Η επόμενη ημέρα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης
Η ελληνική οικονομία εισέρχεται σε μια διαφορετική φάση επενδύσεων. Η περίοδος κατά την οποία το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτέλεσε βασικό μοχλό χρηματοδότησης έργων και μεταρρυθμίσεων πλησιάζει στην ολοκλήρωσή της και το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πόσα χρήματα θα διατεθούν, αλλά πώς θα διατηρηθεί η επενδυτική δυναμική.
Σε αυτό το περιβάλλον έρχεται να παίξει κεντρικό ρόλο το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030, με 17,1 δισ. ευρώ για τη νέα προγραμματική περίοδο. Σε αυτά προστίθενται 5,8 δισ. ευρώ για την ολοκλήρωση έργων και υποχρεώσεων της προηγούμενης περιόδου, ανεβάζοντας το συνολικό ύψος των εθνικών πόρων περίπου στα 23 δισ. ευρώ.
- Από την έκτακτη χρηματοδότηση στη σταθερή επενδυτική βάση
Η διαφορά σε σχέση με το RRF (ΤΑΑ) είναι ουσιαστική. Το Ταμείο Ανάκαμψης σχεδιάστηκε ως έκτακτος ευρωπαϊκός μηχανισμός μετά την πανδημία. Το νέο ΕΠΑ καλείται να λειτουργήσει περισσότερο ως σταθερό εθνικό πλαίσιο προγραμματισμού και χρηματοδότησης δημοσίων επενδύσεων.
Η εξέλιξη των διαθέσιμων πόρων αποτυπώνει το μέγεθος της αλλαγής. Από 5,6 δισ. ευρώ το 2019, το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων έφθασε τα 14,6 δισ. ευρώ το 2025 και προβλέπεται να ανέλθει στα 16,7 δισ. ευρώ το 2026.
Αυτό δημιουργεί δυνατότητες, αλλά και υψηλότερες απαιτήσεις. Η πρόκληση είναι πλέον η ποιότητα της επένδυσης: ποια έργα επιλέγονται, πόσο γρήγορα ωριμάζουν και τι οικονομικό αποτύπωμα αφήνουν μετά την ολοκλήρωσή τους.
- Υποδομές, πράσινη μετάβαση και τεχνητή νοημοσύνη
Το επενδυτικό μείγμα του ΕΠΑ είναι ευρύτερο από την κλασική λογική των δημοσίων έργων. Περιλαμβάνει υποδομές και μεταφορές, πράσινη ανάπτυξη, ψηφιακό μετασχηματισμό, τεχνητή νοημοσύνη, κοινωνική συνοχή, πολιτική προστασία, ανταγωνιστικότητα και περιφερειακή ανάπτυξη.
Ιδιαίτερο βάρος έχει η ψηφιακή διάσταση. Η τεχνητή νοημοσύνη, οι υποδομές δεδομένων, τα δίκτυα και η κυβερνοασφάλεια μπορούν να αποτελέσουν επενδυτικό πεδίο με μεγαλύτερη διάρκεια από έναν κύκλο κρατικών επιχορηγήσεων. Το ζητούμενο, όμως, είναι να μη μείνει η ψηφιακή μετάβαση στην προμήθεια τεχνολογικού εξοπλισμού, αλλά να δημιουργήσει τεχνογνωσία, ανθρώπινο κεφάλαιο και παραγωγικές δραστηριότητες.
Ανάλογη είναι η πρόκληση στην πράσινη μετάβαση, όπου η ανάγκη για δίκτυα, αποθήκευση ενέργειας, ενεργειακή αποδοτικότητα, διαχείριση υδάτων και ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή αυξάνεται.
- Τα ΣΔΙΤ και η ανάγκη για μόχλευση
Στην αρχιτεκτονική του ΕΠΑ υπάρχει και μια κρίσιμη παράμετρος: η προσπάθεια κινητοποίησης ιδιωτικών κεφαλαίων.
Το Ειδικό Πρόγραμμα ΣΔΙΤ διαθέτει αρχικό προϋπολογισμό 600 εκατ. ευρώ, ενώ 800 εκατ. ευρώ έχουν προβλεφθεί για το Ειδικό Πρόγραμμα Φυσικών Καταστροφών και 150 εκατ. ευρώ για τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση.
Η σημασία των ΣΔΙΤ δεν βρίσκεται μόνο στο ποσό που διαθέτει το Δημόσιο. Βρίσκεται στη δυνατότητα τα δημόσια κεφάλαια να λειτουργήσουν ως καταλύτης για μεγαλύτερες ιδιωτικές επενδύσεις.
- Το μεγάλο στοίχημα είναι η εκτέλεση
Η επόμενη πενταετία θα κριθεί τελικά στην εφαρμογή. Η Ελλάδα διαθέτει πλέον σημαντικούς πόρους, όμως η χρηματοδότηση από μόνη της δεν εγγυάται ανάπτυξη.
Η ταχύτητα ωρίμανσης των έργων, οι διαγωνιστικές διαδικασίες, η αντιμετώπιση διοικητικών και δικαστικών καθυστερήσεων και κυρίως η επιλογή επενδύσεων με πραγματική παραγωγική αξία θα καθορίσουν το αποτέλεσμα.
Το ΕΠΑ, επομένως, δεν είναι ένα «νέο RRF» με εθνική χρηματοδότηση. Είναι η δοκιμασία για το αν η ελληνική οικονομία μπορεί να περάσει από την έκτακτη χρηματοδοτική ώθηση σε ένα πιο ώριμο, σταθερό και παραγωγικό επενδυτικό μοντέλο.
- Χρηματοδότηση…
Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται αποκλειστικά από εθνικούς πόρους και αποτελεί το κεντρικό αναπτυξιακό εργαλείο της χώρας για την επόμενη πενταετία, λειτουργώντας συμπληρωματικά με τα ευρωπαϊκά κονδύλια καθώς ολοκληρώνεται το Ταμείο Ανάκαμψης.
—————-
Τι είχε αναφερθεί από τον Πρωθυπουργό Κ.Μητσοτάκη και τους Υπουργούς Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη και Νίκο Παπαθανάση κατά την αρχική γενική παρουσίασή του στις 21 Ιουλίου…
Μιλώντας, κατά την γενική παρουσίαση του ΕΠΑ 2026-2030, ο πρωθυπουργός στάθηκε στο ύψος των πόρων του αναπτυξιακού προγράμματος, επισημαίνοντας ότι το συγκεκριμένο χρηματοδοτικό πακέτο είναι αποτέλεσμα της οικονομικής πολιτικής που εφαρμόζεται από το 2019.
“Θέλω να σταθώ στο ύψος των πόρων που διαθέτουμε για το ΕΠΑ 2026-2030, μιλάμε για 23 δισ. ευρώ και δεν θα μπορούσαμε να τους διαθέσουμε, αν δεν ήταν απόρροια εξαιρετικά επιτυχημένης οικονομικής διαχείρισης, που ξεκίνησε το 2019 και συνεχίζεται έως σήμερα”, ανέφερε.
Υπογράμμισε ακόμη ότι η κυβέρνηση έχει καταφέρει να τηρεί τις δημοσιονομικές της υποχρεώσεις, διατηρώντας παράλληλα τη δυνατότητα να χρηματοδοτεί τόσο την κοινωνική πολιτική όσο και τις αναπτυξιακές παρεμβάσεις.
“Η χώρα μας έχει καταφέρει να μπορεί να πετυχαίνει τους δημοσιονομικούς της στόχους, να πετυχαίνει πρωτογενή πλεονάσματα, να μειώνει το ύψος του χρέους με ρυθμούς ταχύτερους από οποιαδήποτε χώρα στην ιστορία του ΟΟΣΑ και ταυτόχρονα να διαθέτει πόρους και για κοινωνική πολιτική και για επενδύσεις. Κι αυτό θα έλεγα ότι είναι το επιστέγασμα, η καλύτερη απόδειξη μιας οικονομικής πολιτικής η οποία τελικά μπορεί και διαχέει τα οφέλη της ανάπτυξης προς όφελος όλων των Ελληνίδων και όλων των Ελλήνων. Μια ανάπτυξη η οποία πρέπει να φθάνει και θα φθάσει σε κάθε γωνιά της πατρίδας μας”, τόνισε ο πρωθυπουργός.
Ο κ. Μητσοτάκης μίλησε για απαραίτητο συντονισμό της εθνικής στρατηγικής, επισημαίνοντας ότι “από τώρα ως το 2030 θα κριθεί η θέση της Ελλάδας σε μιά Ευρώπη που αλλάζει, εάν θα πετύχουμε την πραγματική σύγκλιση ή εάν θα παραμείνουμε στην κατηγορία των χωρών που λαχανιάζουν και κυνηγούν τις περισσότερο αναπτυγμένες οικονομίες”.
Υπενθύμισε ότι έχει ξεκινήσει σκληρή διαπραγμάτευση για το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο και τόνισε: “Εγώ προσωπικά έχω θέσει τον πήχυ ψηλά, ενόψει και του προεκλογικού προγράμματος που ξεδιπλώνεται στη ΔΕΘ με καλύτερη αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων και πρόκληση την υλοποίηση των μεγάλων έργων για την επόμενη τετραετία”, είπε.
Ο πρωθυπουργός κάλεσε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς να θέσουν υψηλότερους στόχους και να επιταχύνουν την εφαρμογή των προγραμματισμένων παρεμβάσεων καθώς, όπως είπε, “στο πενταετές πρόγραμμα ανάπτυξης για την περίοδο 2026-2030 καθοριστικός θα είναι ο ρόλος της Αυτοδιοίκησης”.
“Οφείλουμε όλοι μαζί να δουλέψουμε και να θέσουμε ψηλά τον πήχη των προσδοκιών”, είπε, προσθέτοντας ότι “πρέπει να μπορέσουμε να κινηθούμε με μεγαλύτερες ταχύτητες και αποτελεσματικότητα ως προς την υλοποίηση των έργων”.
Από την πλευρά του, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, χαρακτήρισε το ΕΠΑ απόδειξη της προόδου της ελληνικής οικονομίας, σημειώνοντας ότι η χώρα αναπτύσσεται ταχύτερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με τις επενδύσεις να αυξάνονται κατά 12,1% το α’ τρίμηνο του έτους και την ανεργία να υποχωρεί κοντά στο 8%.
Ο υπουργός ανέφερε ότι οι εθνικοί πόροι του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) αυξάνονται από 1,8 δισ. ευρώ το 2019 σε 3,3 δισ. ευρώ το 2026, με στόχο να ανέλθουν σε 4,2 δισ. ευρώ το 2030. Το ΕΠΑ θα υλοποιηθεί μέσω 20 τομεακών, 13 περιφερειακών και 4 ειδικών προγραμμάτων, με έμφαση στις υποδομές, την περιφερειακή ανάπτυξη, την πολιτική προστασία, την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, την καινοτομία, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την τεχνητή νοημοσύνη και την πράσινη ανάπτυξη.
Όπως είπε ο κ. Πιερρακάκης το νέο πρόγραμμα “είναι το αποτέλεσμα της προόδου που έχει συντελεστεί στην ελληνική οικονομία υπό την πρωθυπουργία του Κυριάκου Μητσοτάκη τα τελευταία χρόνια” και θα λειτουργήσει συμπληρωματικά με τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία και θα αποτελέσει τη βάση της αναπτυξιακής πολιτικής μετά από την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης. Καταλήγοντας δε στην ομιλία του, δήλωσε ότι στόχος είναι τα 23 δισ. ευρώ να μετατραπούν σε χιλιάδες έργα σε όλη τη χώρα, δημιουργώντας σύγχρονες υποδομές, νέες ευκαιρίες και διατηρήσιμη ανάπτυξη για τις επόμενες γενιές.
Ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης, υπογράμμισε τη θεαματική αύξηση των διαθέσιμων πόρων του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, οι οποίοι από 5,6 δισ. ευρώ το 2019 ανέρχονται στο ύψος-ρεκόρ των 16,7 δισ. ευρώ για το 2026. Παράλληλα, σημείωσε ότι στις 30 Σεπτεμβρίου υποβάλλεται το τελευταίο αίτημα πληρωμής στο Ταμείο Ανάκαμψης, με στόχο να μην χαθεί κανένας πόρος.
Από την πλευρά της, η γενική γραμματέας Δημοσίων Επενδύσεων, Κατερίνα Οικονόμου, παρουσίασε το θεσμικό και επιχειρησιακό πλαίσιο του ΕΠΑ 2026- 2030, αναφέροντας ότι πρόκειται για το βασικό πολυετές εργαλείο σχεδιασμού και υλοποίησης αναπτυξιακών δράσεων που χρηματοδοτούνται αποκλειστικά από εθνικούς πόρους.
Σύμφωνα με την κα Οικονόμου, το νέο ΕΠΑ, με ενισχυμένο προϋπολογισμό, διαμορφώθηκε ώστε να διασφαλίζει τη συνέχεια των έργων της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου, να χρηματοδοτεί νέες αναπτυξιακές προτεραιότητες και να λειτουργεί συμπληρωματικά με τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως είναι το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης. Το πρόγραμμα οργανώνεται σε 37 επιμέρους προγράμματα -20 τομεακά, 13 περιφερειακά και τέσσερα ειδικά προγράμματα- δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην αποκεντρωμένη διαχείριση των πόρων και στην κάλυψη των αναγκών των τοπικών κοινωνιών.
Είπε επίσης, ότι το νέο θεσμικό πλαίσιο εκσυγχρονίζει τη διαχείριση των εθνικών πόρων, ενισχύοντας τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, τους μηχανισμούς παρακολούθησης και τη συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων. Ενώ, η επιτυχία του προγράμματος θα βασιστεί τόσο στις μεταρρυθμίσεις, όσο και στη συμβολή των στελεχών της δημόσιας διοίκησης και των φορέων υλοποίησης, με τελικό στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας της ελληνικής οικονομίας και τη διαμόρφωση μιας κοινωνικά δίκαιης ανάπτυξης.
Τέλος, ο πρόεδρος της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας και Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου Γιώργος Χατζημάρκος, στάθηκε στη σημασία της ταχύτητας, της εδαφικής δικαιοσύνης και της καταπολέμησης της “ακυρομανίας” στα έργα, διαβεβαιώνοντας ότι οι 13 Περιφέρειες αποτελούν σταθερούς συμμάχους στην εθνική αναπτυξιακή προσπάθεια.
Συνολικά…
Το πραγματικό μέγεθος του ΕΠΑ 2026-2030 δεν πρέπει να αξιολογηθεί μόνο από το άθροισμα των 23 δισ. ευρώ. Η ουσία βρίσκεται στο αν οι πόροι αυτοί θα δημιουργήσουν επενδύσεις που θα συνεχίσουν να αποδίδουν όταν η έκτακτη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση θα έχει περιοριστεί.
Το πρόγραμμα έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στην εποχή του RRF και σε ένα πιο αυτοδύναμο αναπτυξιακό μοντέλο. Για να συμβεί αυτό, όμως, χρειάζεται καλύτερη επιλογή έργων, ταχύτερη υλοποίηση και μεγαλύτερη συμμετοχή ιδιωτικών κεφαλαίων.
Η πρόκληση είναι ιδιαίτερα σημαντική για την περιφέρεια, τις υποδομές, την πράσινη μετάβαση και την τεχνολογία. Η επιτυχία δεν θα μετρηθεί επομένως από το ποσοστό απορρόφησης. Θα μετρηθεί από το εάν οι δημόσιες επενδύσεις αυξήσουν την παραγωγικότητα, ενισχύσουν τις επιχειρήσεις, δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και περιορίσουν τις περιφερειακές ανισότητες.
Πηγές: επίσημο υλικό Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης, Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, ΕΡΤ, ΑΠΕ-ΜΠΕ
