Ανικανότητα δημάρχων – Αδιαφορεί η Περιφέρεια Αττικής – Τρέχει να «καλύψει» τους δημάρχους το ΥΠΕΝ
Υγειονομική Βόμβα η ανεξέλεγκτη και παράνομη Λειτουργία ΣΜΑ στην Αττική. Αδιαφορεί η Περιφέρεια Αττικής. Τρέχει να καλύψει τους δημάρχους το ΥΠΕΝ με μεταμεσονύκτια νομοθετική τροπολογία προκειμένου να δώσει την 4η ή 5η παράταση κατ’ εξαίρεση λειτουργίας τους, ικανοποιώντας τις επιθυμίες των δημάρχων και καλύπτοντας την ανικανότητά τους να δώσουν λύση που να προστατεύει τους δημότες τους και την δημόσια υγεία…
γράφει ο Νίκος Παρίκος
Σήμερα, στην Αττική εξελίσσεται ένα ζήτημα που θέτει υπό αμφισβήτηση την ίδια τη λειτουργία του κράτους δικαίου στην περιβαλλοντική πολιτική. Έξι Σταθμοί Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων δήμων της Αττικής εξακολουθούν να λειτουργούν χωρίς νόμιμη περιβαλλοντική αδειοδότηση από την 1η Ιανουαρίου 2025, καθώς έληξε η κατ’ εξαίρεση παράταση για πολλαπλή φορά της νομιμοποίησης της λειτουργίας τους που είχε δοθεί με ειδική νομοθετική ρύθμιση.
Η αδράνεια της διοίκησης υπονομεύει την έννοια της περιβαλλοντικής νομιμότητας και ενισχύει την εντύπωση ότι οι κανόνες μπορούν να παρακάμπτονται όταν πρόκειται για δημόσιους φορείς, αν και είναι πλέον διαπιστωμένο ότι η δημότες, ειδικά δε αυτοί των δήμων της Αττικής, -που διαθέτουν και «πολύ προχώ…» τεχνολογικά δημάρχους, βομβαρδίζονται επικοινωνιακά από τους τελευταίους και τους κλώνους τους, για την αγάπη και μέγιστη φροντίδα τους για το αστικό περιβάλλον και τη δημόσια υγεία…
Εξίσου προβληματική είναι η προοπτική νέας νομοθετικής παράτασης. Αν πράγματι προωθηθεί νέα τροπολογία που θα επιτρέπει εκ νέου τη λειτουργία των ΣΜΑ χωρίς περιβαλλοντική αδειοδότηση, θα πρόκειται ουσιαστικά για θεσμοποίηση μιας κατάστασης παρανομίας. Μια τέτοια εξέλιξη θα έστελνε το μήνυμα ότι οι περιβαλλοντικοί κανόνες μπορούν να παρακάμπτονται επ’ αόριστον.
Η προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος δεν μπορεί να εξαρτάται από προσωρινές νομοθετικές διευθετήσεις. Απαιτείται σαφής εφαρμογή της νομοθεσίας, αυστηρός έλεγχος των εγκαταστάσεων και ουσιαστικός σχεδιασμός για τη βιώσιμη διαχείριση των αποβλήτων στην Αττική.
Η υπόθεση των έξι ΣΜΑ δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική εκκρεμότητα. Αποτελεί δοκιμασία για τη θεσμική αξιοπιστία του κράτους και για την ικανότητά του να εφαρμόζει τους νόμους που το ίδιο θεσπίζει.
Η διαχείριση των αστικών αποβλήτων αποτελεί μία από τις πλέον κρίσιμες δημόσιες πολιτικές και διοικητικές δράσεις σε κάθε σύγχρονη μητροπολιτική περιοχή. Στην περίπτωση της Αττικής, όπου συγκεντρώνεται σχεδόν το μισό του πληθυσμού της χώρας και παράγεται το μεγαλύτερο ποσοστό των αστικών απορριμμάτων της Ελλάδας, η λειτουργία των υποδομών διαχείρισης αποβλήτων έχει άμεσες συνέπειες τόσο στη δημόσια υγεία όσο και στο περιβάλλον.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι Σταθμοί Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων (ΣΜΑ), οι οποίοι αποτελούν ενδιάμεσες εγκαταστάσεις συλλογής και μεταφοράς αποβλήτων προς τους τελικούς χώρους επεξεργασίας ή διάθεσης. Η λειτουργία τους όμως προϋποθέτει αυστηρή συμμόρφωση με την περιβαλλοντική νομοθεσία, καθώς πρόκειται για δραστηριότητες που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Αναλυτικά
Αντί της νομιμότητας… επιβράβευση της παρανομίας…
Παρά το γεγονός ότι η νομοθεσία είναι σαφής, η Περιφέρεια Αττικής, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και οι αρμόδιες διοικητικές υπηρεσίες δεν έχουν προχωρήσει μέχρι σήμερα στις προβλεπόμενες ενέργειες και ειδικότερα σε:
- σφράγιση των παράνομων εγκαταστάσεων
- επιβολή διοικητικών προστίμων
- περιβαλλοντικό έλεγχο
- αποκατάσταση των χώρων
Αντίθετα, σύμφωνα με πληροφορίες που κυκλοφορούν στους διοικητικούς και πολιτικούς κύκλους, προετοιμάζεται νέα μεταμεσονύκτια τροπολογία, με την οποία θα επιχειρηθεί εκ νέου παράταση της λειτουργίας των συγκεκριμένων ΣΜΑ, χωρίς να έχει προηγηθεί η προβλεπόμενη περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Το ζήτημα αυτό δεν αφορά μόνο μια τεχνική παράβαση διοικητικού χαρακτήρα. Αγγίζει τον πυρήνα της προστασίας της δημόσιας υγείας, της περιβαλλοντικής νομιμότητας και της θεσμικής αξιοπιστίας της Πολιτείας.
Οι ΣΜΑ ως κρίσιμος κρίκος στη διαχείριση απορριμμάτων
Οι Σταθμοί Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων αποτελούν βασικό στοιχείο του συστήματος διαχείρισης αποβλήτων. Σε αυτούς μεταφέρονται τα απορρίμματα που συλλέγονται από τα απορριμματοφόρα των δήμων, συμπιέζονται ή συγκεντρώνονται και στη συνέχεια μεταφέρονται με μεγαλύτερα οχήματα προς τους χώρους επεξεργασίας ή υγειονομικής ταφής.
Η λειτουργία ενός ΣΜΑ μπορεί να συμβάλει:
- στη μείωση του κόστους μεταφοράς απορριμμάτων
- στη βελτίωση της αποδοτικότητας των δημοτικών υπηρεσιών καθαριότητας
- στη μείωση των μετακινήσεων απορριμματοφόρων
- στη βελτιστοποίηση της λειτουργίας των συστημάτων διαχείρισης αποβλήτων
Ωστόσο, οι εγκαταστάσεις αυτές ενδέχεται να δημιουργήσουν σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις όταν λειτουργούν χωρίς επαρκή υποδομή ή χωρίς τις απαιτούμενες άδειες.
Οι κυριότεροι κίνδυνοι περιλαμβάνουν:
- εκπομπές οσμών
- διαρροές στραγγισμάτων
- ανάπτυξη μικροβιακών φορτίων
- προσέλκυση τρωκτικών και εντόμων
- ηχορύπανση
- κυκλοφοριακή επιβάρυνση
Για τον λόγο αυτό, η λειτουργία τους υπόκειται σε αυστηρή περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Το νομοθετικό πλαίσιο
Η περιβαλλοντική αδειοδότηση έργων και δραστηριοτήτων στην Ελλάδα ρυθμίζεται από τον νόμο 4014/2011, ο οποίος καθορίζει τις διαδικασίες αξιολόγησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων και τις προϋποθέσεις λειτουργίας έργων που επηρεάζουν το περιβάλλον.
Σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο:
- Οι ΣΜΑ που διαχειρίζονται πάνω από 100 τόνους αποβλήτων ημερησίως κατατάσσονται στην υποκατηγορία Α2 έργων.
- Για την αδειοδότησή τους απαιτείται η εκπόνηση Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ).
- Μετά την αξιολόγηση της ΜΠΕ εκδίδεται Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ).
- Χωρίς την ΑΕΠΟ, η λειτουργία μιας τέτοιας εγκατάστασης θεωρείται παράνομη.
- Η αρμοδιότητα για την περιβαλλοντική αδειοδότηση των έργων αυτών ανήκει στις υπηρεσίες περιβάλλοντος της Αποκεντρωμένης Διοίκησης.
Η προσωρινή νομιμοποίηση των ΣΜΑ
Παρά την υποχρέωση περιβαλλοντικής αδειοδότησης, αρκετοί δήμοι της Αττικής λειτουργούσαν επί χρόνια Σταθμούς Μεταφόρτωσης χωρίς τις απαιτούμενες άδειες.
Για να αντιμετωπιστεί προσωρινά το πρόβλημα, το κράτος επέλεξε μια λύση «κατ’ εξαίρεση» νομιμοποίησης.
Με βάση τις διατάξεις:
- του άρθρου 92 του νόμου 4685/2020
- του άρθρου 142 του νόμου 4759/2020
επιτράπηκε η προσωρινή λειτουργία συγκεκριμένων ΣΜΑ που ήδη λειτουργούσαν, προκειμένου να μην διαταραχθεί το σύστημα αποκομιδής απορριμμάτων των δήμων.
Η ρύθμιση αυτή δεν αποτελούσε μόνιμη νομιμοποίηση, αλλά προσωρινή διοικητική ανοχή, με στόχο να δοθεί χρόνος στους δήμους ώστε να προχωρήσουν στη νόμιμη περιβαλλοντική αδειοδότηση των εγκαταστάσεων.
Η παράταση έως το τέλος του 2024
Το 2023, με το άρθρο 257 του νόμου 5037/2023, η Πολιτεία αποφάσισε να δώσει μια ακόμη παράταση στη λειτουργία των ΣΜΑ αυτών. Η νέα προθεσμία ορίστηκε έως 31 Δεκεμβρίου 2024.
Η ρύθμιση αυτή είχε έναν σαφή στόχο:
- να δοθεί στους δήμους η τελευταία ευκαιρία να προχωρήσουν στις απαραίτητες διαδικασίες αδειοδότησης.
Μετά τη λήξη της προθεσμίας:
- η λειτουργία των ΣΜΑ χωρίς άδεια θα έπρεπε να σταματήσει
- οι δήμοι όφειλαν να αποκαταστήσουν τον χώρο μέσα σε ένα έτος
Η λήξη της νομιμοποίησης
- Η προθεσμία της κατ’ εξαίρεση λειτουργίας έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2024.
- Από την 1η Ιανουαρίου 2025 οι συγκεκριμένοι ΣΜΑ λειτουργούν χωρίς νομιμοποίηση.
Σύμφωνα με έγγραφο της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής, μετά από έρευνα στα αρχεία της υπηρεσίας:
- δεν εντοπίστηκε Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων ούτε αίτημα περιβαλλοντικής αδειοδότησης για τους συγκεκριμένους ΣΜΑ.
Με απλά λόγια:
- οι εγκαταστάσεις αυτές λειτουργούν χωρίς καμία περιβαλλοντική άδεια.
Οι έξι ΣΜΑ που λειτουργούν χωρίς άδεια
Οι Σταθμοί Μεταφόρτωσης που είχαν λάβει την προσωρινή εξαίρεση αφορούν δήμους της Αττικής:
- Δήμος Νέας Φιλαδέλφειας – Νέας Χαλκηδόνας
- Δήμος Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης
- Δήμος Περιστερίου
- Δήμος Γλυφάδας
- Δήμος Γαλατσίου
Οι εγκαταστάσεις αυτές εξυπηρετούν χιλιάδες τόνους απορριμμάτων ετησίως, αν και από 1.1.2025 έχουν πάψει να λειτουργούν νομίμως, ακόμη και στο πλαίσιο αντίστοιχης προσωρινής ρύθμισης
Ωστόσο η λειτουργία τους χωρίς αδειοδότηση δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα:
- για την περιβαλλοντική ασφάλεια
- για τη δημόσια υγεία
- για τη νομιμότητα της λειτουργίας τους
Η υγειονομική διάσταση του προβλήματος
Η λειτουργία ΣΜΑ χωρίς περιβαλλοντική αδειοδότηση μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις.
Οι κίνδυνοι περιλαμβάνουν:
- Μικροβιολογική επιβάρυνση: Η συγκέντρωση μεγάλων ποσοτήτων απορριμμάτων δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για ανάπτυξη μικροοργανισμών.
- Εκπομπές οσμών: Οι οργανικές ουσίες αποσυντίθενται και παράγουν δύσοσμα αέρια.
- Στραγγίσματα: Τα υγρά που παράγονται από τα απορρίμματα μπορούν να μολύνουν το έδαφος.
- Παρουσία τρωκτικών: Τα απορρίμματα προσελκύουν αρουραίους και έντομα.
- Κυκλοφοριακή επιβάρυνση: Η συνεχής κίνηση απορριμματοφόρων επιβαρύνει τις γειτονιές.
Στις πυκνοκατοικημένες περιοχές της Αττικής, οι επιπτώσεις αυτές έχουν άμεση επίδραση στην ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Η αδράνεια των αρχών
Παρά τη λήξη της νομιμοποίησης, μέχρι σήμερα δεν έχουν εφαρμοστεί τα προβλεπόμενα μέτρα.
Η διοίκηση δεν έχει προχωρήσει:
- στη σφράγιση των εγκαταστάσεων
- στην επιβολή προστίμων
- σε διοικητικές κυρώσεις
Το γεγονός αυτό δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα σχετικά με:
- την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας
- την ισότητα απέναντι στον νόμο
- την αξιοπιστία των θεσμών
Το ενδεχόμενο νέας τροπολογίας
Σύμφωνα με πληροφορίες που κυκλοφορούν στον διοικητικό και πολιτικό χώρο της αυτοδιοίκησης, αλλά και στο υπουργείο Περιβάλλοντος, εξετάζεται η κατάθεση νέας τροπολογίας από το Υπουργείο Περιβάλλοντος.
Η τροπολογία αυτή θα μπορούσε να δώσει νέα παράταση λειτουργίας στους ΣΜΑ. Η πρακτική αυτή – γνωστή και ως μεταμεσονύκτια νομοθέτηση – έχει χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν σε ζητήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης.
Ωστόσο, μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε σοβαρά θεσμικά ερωτήματα:
- θα επιβεβαίωνε ότι οι νόμοι αλλάζουν για να καλύψουν παρανομίες
- θα υπονόμευε την αξιοπιστία της περιβαλλοντικής πολιτικής
- θα έστελνε λάθος μήνυμα στους δήμους
Η ευθύνη της τοπικής αυτοδιοίκησης
Οι δήμοι που λειτουργούν τους ΣΜΑ έχουν την ευθύνη:
- να εξασφαλίσουν την περιβαλλοντική αδειοδότηση
- να τηρούν τη νομοθεσία
- να προστατεύουν τη δημόσια υγεία
Η μακροχρόνια λειτουργία εγκαταστάσεων χωρίς άδεια δείχνει αδυναμία διοικητικού σχεδιασμού.
Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να βασίζεται σε συνεχείς παρατάσεις.
Στο δια ταύτα
Η υπόθεση των έξι Σταθμών Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων στην Αττική αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των διαχρονικών παθογενειών της ελληνικής περιβαλλοντικής διοίκησης, κυρίως όμως της Πολιτικής. Παρά το γεγονός ότι η νομοθεσία για την περιβαλλοντική αδειοδότηση είναι σαφής και αυστηρή, η εφαρμογή της συχνά υπονομεύεται από πολιτικές παρεμβάσεις, διοικητική αδράνεια και προσωρινές νομοθετικές εξαιρέσεις.
Η κατ’ εξαίρεση λειτουργία των συγκεκριμένων ΣΜΑ είχε εξαρχής προσωρινό χαρακτήρα. Ο σκοπός της ρύθμισης ήταν να δοθεί στους δήμους ένα μεταβατικό χρονικό διάστημα ώστε να προχωρήσουν στις απαιτούμενες διαδικασίες περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Ωστόσο, η επαναλαμβανόμενη παράταση της προθεσμίας κατέληξε να δημιουργήσει ένα καθεστώς ανοχής απέναντι στην παρανομία.
Η λήξη της τελευταίας παράτασης στις 31 Δεκεμβρίου 2024 σηματοδότησε το τέλος της νομιμοποιητικής βάσης για τη λειτουργία των συγκεκριμένων εγκαταστάσεων. Από την 1η Ιανουαρίου 2025 και μετά, η λειτουργία τους χωρίς περιβαλλοντική άδεια συνιστά σαφή παραβίαση της ισχύουσας νομοθεσίας.
Το γεγονός ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν ληφθεί μέτρα σφράγισης των εγκαταστάσεων ούτε έχουν επιβληθεί τα προβλεπόμενα διοικητικά πρόστιμα δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για τη στάση των αρμόδιων αρχών. Η αδράνεια της διοίκησης υπονομεύει την έννοια της περιβαλλοντικής νομιμότητας και ενισχύει την εντύπωση ότι οι κανόνες μπορούν να παρακάμπτονται όταν πρόκειται για δημόσιους φορείς.
Εξίσου προβληματική είναι η προοπτική νέας νομοθετικής παράτασης. Αν πράγματι προωθηθεί νέα τροπολογία που θα επιτρέπει εκ νέου τη λειτουργία των ΣΜΑ χωρίς περιβαλλοντική αδειοδότηση, θα πρόκειται ουσιαστικά για θεσμοποίηση μιας κατάστασης παρανομίας. Μια τέτοια εξέλιξη θα έστελνε το μήνυμα ότι οι περιβαλλοντικοί κανόνες μπορούν να παρακάμπτονται επ’ αόριστον.
Η προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος δεν μπορεί να εξαρτάται από προσωρινές νομοθετικές διευθετήσεις. Απαιτείται σαφής εφαρμογή της νομοθεσίας, αυστηρός έλεγχος των εγκαταστάσεων και ουσιαστικός σχεδιασμός για τη βιώσιμη διαχείριση των αποβλήτων στην Αττική.
Η υπόθεση των έξι ΣΜΑ δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική εκκρεμότητα. Αποτελεί δοκιμασία για τη θεσμική αξιοπιστία του κράτους και για την ικανότητά του να εφαρμόζει τους νόμους που το ίδιο θεσπίζει. Μόνο μέσα από διαφάνεια, συνέπεια και ουσιαστικό περιβαλλοντικό σχεδιασμό μπορεί να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών και να διασφαλιστεί η προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας.
