Σύνοψη
- Θεσμοθέτηση αυτόνομου Κανονισμού Λειτουργίας ανά Δήμο με απόλυτη πλειοψηφία και κατάργηση του κεντρικού υποδείγματος.
- Υποχρεωτική διαδικτυακή μετάδοση (live streaming) συνεδριάσεων, ψηφιακή υπογραφή πρακτικών και πλήρης προστασία προσωπικών δεδομένων.
- Ενίσχυση θεσμικών εγγυήσεων με 3ήμερη έγκαιρη κοινοποίηση εισηγήσεων και κατοχύρωση συμμετοχής εγκύων και νέων μητέρων.
- Νέο καθεστώς για τις δημοτικές παρατάξεις, αμετάκλητες ανεξαρτητοποιήσεις και κατάργηση ελάχιστης θητείας για τους αντιδημάρχους.
———–
Αναλυτικά
Η θεσμική ενηλικίωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Σε μια εκ βάθρων αναδιάταξη του εσωτερικού πλαισίου διοίκησης των Δήμων προχωρά το Υπουργείο Εσωτερικών. Ο υπό διαμόρφωση νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης επιχειρεί να απαντήσει σε παθογένειες ετών, μεταφέροντας το κέντρο βάρους από τον ασφυκτικό συγκεντρωτισμό στην ουσιαστική τοπική υπευθυνότητα.
Κεντρικός άξονας των ρυθμίσεων είναι η κατάργηση του κρατικού ενιαίου προτύπου. Κάθε Δημοτικό Συμβούλιο καλείται πλέον να συντάξει και να εγκρίνει με απόλυτη πλειοψηφία τον δικό του Κανονισμό Λειτουργίας, επιβάλλοντας στις δημοτικές αρχές να διαμορφώσουν ώριμες συναινέσεις και να αναλάβουν την πλήρη ευθύνη του τρόπου λειτουργίας τους.
- Ευελιξία στις συνεδριάσεις και κοινωνική μέριμνα
Η εμπειρία της ψηφιακής μετάβασης αποτυπώνεται καθαρά στον νέο νόμο. Διατηρούνται ισότιμα οι τρεις τρόποι συνεδρίασης —δια ζώσης, τηλεδιάσκεψη και μικτός— καταργώντας την υποχρεωτική μηνιαία φυσική παρουσία. Επιπλέον, ο πρόεδρος του σώματος μπορεί πλέον να συγκαλεί συνεδριάσεις εκτός δημαρχιακού μεγάρου, φέρνοντας τα όργανα εγγύτερα στις τοπικές κοινωνίες.
Παράλληλα, εισάγεται ρητή κοινωνική προστασία για τις δημοτικές συμβούλους. Για περιπτώσεις εγκυμοσύνης ή λοχείας, καθίσταται υποχρεωτική η πρόβλεψη τηλεδιάσκεψης ή υβριδικής συμμετοχής, διασφαλίζοντας την ανεμπόδιστη άσκηση της λαϊκής εντολής με ειδικές εγγυήσεις ακόμα και για τις μυστικές ψηφοφορίες.
- Αυστηροποίηση προετοιμασίας και δικαιώματα μειοψηφιών
Στο διοικητικό πεδίο τίθενται αυστηρά χρονοδιαγράμματα. Η πρόσκληση για τις τακτικές συνεδριάσεις πρέπει να αποστέλλεται τουλάχιστον τρεις πλήρεις ημέρες νωρίτερα, συνοδευόμενη υποχρεωτικά από τις γραπτές εισηγήσεις των υπηρεσιών, τερματίζοντας την πρακτική των αιφνιδιασμών της τελευταίας στιγμής.
Ενισχύεται ταυτόχρονα ο θεσμικός ρόλος της αντιπολίτευσης, καθώς καθιερώνεται η υποχρεωτική ένταξη θεμάτων που εισηγείται η μειοψηφία στην ημερήσια διάταξη εντός σαφών ορίων. Διευρύνεται επίσης το πεδίο διαβούλευσης με τη θεσμοθετημένη συμμετοχή του Προέδρου του Συμβουλίου Νέων και του Συμπαραστάτη του Δημότη.
- Απλοποίηση διαδικασιών και ψηφιακή διαφάνεια
Στις συνεδριάσεις δια περιφοράς αφαιρείται η γραφειοκρατική προϋπόθεση ξεχωριστής απόφασης για το κατεπείγον, απαιτείται όμως η συμμετοχή τουλάχιστον των δύο τρίτων των μελών και απόλυτη πλειοψηφία για τη λήψη αποφάσεων. Ρυθμίζεται επίσης η αντιμετώπιση επανειλημμένης έλλειψης απαρτίας με στοχευμένη ατζέντα.
Στον τομέα της δημόσιας λογοδοσίας, η υποχρεωτική ζωντανή αναμετάδοση των δημόσιων συνεδριάσεων μέσω διαδικτύου και η ανάρτηση ψηφιακά υπογεγραμμένων πρακτικών στην ιστοσελίδα του Δήμου θέτουν τη λήψη αποφάσεων υπό το άμεσο βλέμμα των δημοτών, με αυστηρή τήρηση της προστασίας δεδομένων.
- Πολιτική γεωγραφία και το νέο προφίλ των Αντιδημάρχων
Σημαντικές είναι οι αλλαγές στην ισορροπία των παρατάξεων. Η ανεξαρτητοποίηση ή διαγραφή συμβούλου καθίσταται πλέον αμετάκλητη, αποτρέποντας καιροσκοπικές παλινωδίες. Παράλληλα, δίνεται το δικαίωμα στους ανεξάρτητους συμβούλους να συγκροτήσουν νέα παράταξη μειοψηφίας εφόσον συμπληρώνουν τον απαιτούμενο αριθμό.
Τέλος, απελευθερώνεται πλήρως ο ορισμός των αντιδημάρχων, καθώς καταργείται κάθε περιορισμός ελάχιστης θητείας, δίνοντας στον δήμαρχο ευελιξία για άμεσες διορθωτικές κινήσεις. Σαφής κόκκινη γραμμή παραμένει η μη μεταβίβαση κρίσιμων αρμοδιοτήτων, όπως ο πειθαρχικός έλεγχος του προσωπικού και η δικαστική εκπροσώπηση του Δήμου.
Συνολικά…
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης συνιστά μια ρεαλιστική προσπάθεια εξισορρόπησης μεταξύ της διοικητικής αποτελεσματικότητας και της δημοκρατικής νομιμοποίησης. Η κατάργηση των κεντρικών υποδειγμάτων αναγνωρίζει την ωριμότητα των τοπικών κοινωνιών, αναθέτοντας όμως ταυτόχρονα στους αιρετούς την ευθύνη για τη θέσπιση κανόνων που υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον και όχι πρόσκαιρες ισορροπίες.
Η ψηφιοποίηση, η υποχρεωτική δημοσιότητα μέσω διαδικτυακών μεταδόσεων και οι εγγυήσεις διαφάνειας για τις μειοψηφίες συγκροτούν ένα περιβάλλον σαφώς πιο απαιτητικό για τις δημοτικές διοικήσεις. Από την άλλη πλευρά, η ευελιξία στον ορισμό των αντιδημάρχων ενισχύει την εκτελεστική ταχύτητα, διατηρώντας ωστόσο θεσμικά αναλλοίωτο τον πυρήνα της πειθαρχικής και νομικής προστασίας των ΟΤΑ. Το στοίχημα πλέον περνά στην πράξη: εάν οι ελληνικοί Δήμοι διαθέτουν το πολιτικό και υπηρεσιακό υπόβαθρο να αξιοποιήσουν την αυξημένη αυτονομία χωρίς να ολισθήσουν σε νέες στρεβλώσεις.
—————
Πηγές
Ρεγκίνα Βασιλάτου, Προϊσταμένη Διεύθυνσης Οργάνωσης και Λειτουργίας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Υπουργείο Εσωτερικών/ Εισήγηση σε ημερίδα ΕΕΤΑΑ
