Μητσοτάκης: Ευρωπαϊκό μέτωπο για δημοσιονομική ευελιξία και οδικός χάρτης 2030 μετά το Ταμείο Ανάκαμψης

Σύνοψη

• Έκτακτα μέτρα στα καύσιμα: Ενίσχυση της επιδότησης στο ντίζελ κίνησης στα 20 λεπτά ανά λίτρο (μαζί με τα διυλιστήρια) και πλαφόν κάτω από τα 1,75 ευρώ στο πετρέλαιο θέρμανσης με διευρυμένο επίδομα.
• Πίεση σε Κομισιόν και Eurogroup: Αίτημα για εξαίρεση των υπερεσόδων ΦΠΑ από τις οροφές πρωτογενών δαπανών, ώστε να χρηματοδοτηθούν στοχευμένα μέτρα στήριξης των νοικοκυριών.
• Απολογισμός «Ελλάδα 2.0»: Πλήρης απορρόφηση 36 δισ. ευρώ, αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 11 μονάδες, 550.000 νέες θέσεις εργασίας και υποχώρηση της ανεργίας στο 7,4%.
• Επενδυτική συνέχεια έως το 2030: Κινητοποίηση 23 δισ. ευρώ μέσω του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης και προετοιμασία της ευρωπαϊκής διαπραγμάτευσης των 49 δισ. ευρώ ενόψει της ελληνικής προεδρίας το 2027.

—————

Αναλυτικά….

Το γεωπολιτικό ρίσκο και οι πιέσεις στην αντλία

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, στην εβδομαδιαία ανασκόπησή του, χαράσσει διπλή γραμμή: άμεσα αναχώματα σε ντίζελ και θέρμανση, αλλά και ρητή απαίτηση προς τις Βρυξέλλες για εξαίρεση των έκτακτων επιδοτήσεων από τις οροφές δαπανών. Ταυτόχρονα, με την ολοκλήρωση των 36 δισ. ευρώ του «Ελλάδα 2.0», το Μαξίμου θέτει το διακύβευμα της επόμενης κάλπης.

Γράφει ο Νίκος Παρίκος

Η διαχείριση των συνεπειών που γεννά η διεθνής γεωπολιτική αστάθεια επιστρέφει στην κορυφή των κυβερνητικών προτεραιοτήτων. Οι αναταράξεις στη διεθνή ναυσιπλοΐα και η ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ ανατροφοδοτούν τις πληθωριστικές πιέσεις, απειλώντας την καθημερινότητα των νοικοκυριών.

Το Μέγαρο Μαξίμου παρακολουθεί με έντονο προβληματισμό τις διακυμάνσεις στις τιμές των υγρών καυσίμων, καθώς κάθε άνοδος μετακυλίεται άμεσα στην εφοδιαστική αλυσίδα. Ο πρωθυπουργός επέλεξε να μιλήσει ανοιχτά για τη δυσκολία της συγκυρίας, υπογραμμίζοντας ότι η παγκόσμια κρίση δεν πρέπει να καταστεί εθνικό αδιέξοδο.

Η βασική επιδίωξη του οικονομικού επιτελείου συνίσταται στη δημιουργία στοχευμένων αναχωμάτων, ικανών να προσφέρουν πραγματικές ανάσες στην κοινωνία. Παράλληλα, αναγνωρίζεται πως τα εθνικά δημοσιονομικά περιθώρια δεν επαρκούν από μόνα τους για να απορροφήσουν πλήρως τους κραδασμούς ενός παρατεταμένου εξωτερικού σοκ.

• Παρεμβάσεις σε ντίζελ κίνησης, θέρμανση και οφειλές

Στο πεδίο των άμεσων παρεμβάσεων, τίθεται σε εφαρμογή η κλιμάκωση της επιδότησης στην αντλία για το πετρέλαιο κίνησης. Η κρατική ενίσχυση αυξάνεται στα 15 λεπτά ανά λίτρο για τις επόμενες δεκαπέντε ημέρες, ενώ με την πρόσθετη έκπτωση των διυλιστηρίων η συνολική ελάφρυνση φτάνει τα 20 λεπτά.

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην επικείμενη έναρξη διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης στα μέσα Οκτωβρίου. Η κυβέρνηση θέτει σαφή οροφή ώστε η τελική τιμή λιανικής να παραμείνει κάτω από το όριο του 1,75 ευρώ ανά λίτρο, συνδυάζοντας την παρέμβαση με οριζόντια αύξηση στο επίδομα θέρμανσης.

Ταυτόχρονα, ενισχύεται το πλέγμα προστασίας για τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους και των συσσωρευμένων υποχρεώσεων των πολιτών. Η αναπροσαρμογή του πλαισίου αποπληρωμής ληξιπρόθεσμων οφειλών προβλέπει επιμήκυνση των δόσεων από 72 σε 120, συνοδευόμενη από αυστηρότερο ρυθμιστικό έλεγχο στη λειτουργία των servicers.

• Η σύγκρουση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες και το αίτημα για ΦΠΑ

Πέρα από τα εθνικά μέτρα, η ελληνική κυβέρνηση μεταφέρει το επίκεντρο της πίεσης στις Βρυξέλλες, ασκώντας κριτική στα αργά ανακλαστικά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η θέση της Αθήνας είναι ότι τα δομικά ενεργειακά προβλήματα δεν αντιμετωπίζονται με ευχολόγια ή συστάσεις για περιορισμό της κατανάλωσης.

Οι υφιστάμενοι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες και οι ενεργειακές υποδομές σχεδιάστηκαν σε περιόδους φθηνής ενέργειας και σχετικής γεωπολιτικής νηνεμίας. Σήμερα, ωστόσο, οι συνθήκες έχουν μεταβληθεί ριζικά, επιβάλλοντας ρεαλιστικές προσαρμογές που θα επιτρέπουν στα κράτη-μέλη να προστατεύουν τον κοινωνικό ιστό χωρίς κυρώσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, ο πρωθυπουργός απέστειλε επιστολές στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στον πρόεδρο του Eurogroup. Κεντρική πρόταση αποτελεί η αξιοποίηση των συγκυριακών υπερεσόδων από τον ΦΠΑ, τα οποία προκύπτουν λόγω των υψηλών τιμών, ώστε να χρηματοδοτούνται στοχευμένες παρεμβάσεις.

Η ουσία του ελληνικού αιτήματος εστιάζει στη δημοσιονομική ευελιξία: οι συγκεκριμένες δαπάνες στήριξης δεν πρέπει να προσμετρώνται στις αυστηρές οροφές πρωτογενών δαπανών. Με τον τρόπο αυτό, τα πρόσθετα κρατικά έσοδα θα επιστρέφουν απευθείας στους πολίτες, χωρίς να διακυβεύονται οι ετήσιοι δημοσιονομικοί στόχοι.

• Το κλείσιμο του «Ελλάδα 2.0»: Απολογισμός 36 δισεκατομμυρίων

Παράλληλα με τη συγκυριακή διαχείριση των κρίσεων, η κυβέρνηση παρουσίασε τον τελικό απολογισμό του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Η κατάθεση των δύο τελευταίων αιτημάτων εκταμίευσης σηματοδοτεί την πλήρη απορρόφηση των διαθέσιμων κονδυλίων, ολοκληρώνοντας έναν κύκλο πόρων συνολικού ύψους 36 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Η διοχέτευση αυτών των κεφαλαίων στην πραγματική οικονομία λειτούργησε ως επιταχυντής ανάπτυξης μετά τη δεκαετή κρίση χρέους. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, το πραγματικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν ενισχύθηκε κατά 11 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ οι επενδύσεις κατέγραψαν άνοδο της τάξης του 60%.

Σημαντική ήταν η επίδραση και στην αγορά εργασίας, όπου δημιουργήθηκαν περισσότερες από 550.000 νέες θέσεις εργασίας. Η τάση αυτή αποτυπώθηκε στη μείωση της ανεργίας στο 7,4% τον περασμένο Αύγουστο, επίδοση που αποτελεί το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί ιστορικά στη χώρα.

• Οι μετρήσιμοι δείκτες του κοινωνικού και ψηφιακού μετασχηματισμού

Η επίδραση του Ταμείου Ανάκαμψης αποτυπώνεται σε ένα ευρύ πλέγμα καθημερινών υπηρεσιών και δημόσιων υποδομών. Η ψηφιοποίηση του κράτους αποτελεί την πλέον ορατή αλλαγή, με το gov.gr να εξυπηρετεί πλέον σε σταθερή βάση 9 εκατομμύρια πολίτες σε ολόκληρη την επικράτεια.

Στον τομέα της υγείας, 7 εκατομμύρια πολίτες πραγματοποίησαν δωρεάν προληπτικές εξετάσεις, οδηγώντας στον έγκαιρο εντοπισμό και παραπομπή 300.000 περιστατικών. Παράλληλα, 5,2 εκατομμύρια πολίτες εγγράφηκαν σε προσωπικό γιατρό, 165.000 παιδιά απέκτησαν δωρεάν παιδίατρο, ενώ 1,2 εκατομμύρια ασφαλισμένοι χρησιμοποιούν τον ψηφιακό φάκελο υγείας.

Στην αγορά εργασίας, η εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας καλύπτει 2,5 εκατομμύρια εργαζόμενους, έχοντας οδηγήσει στην καταγραφή άνω των 7,5 εκατομμυρίων νόμιμων υπερωριών. Στον τομέα της πρόνοιας, ξεχωρίζει ο θεσμός του προσωπικού βοηθού για 1.812 άτομα με αναπηρία και τα 20.000 δωρεάν απογευματινά χειρουργεία.

Σημαντική ήταν επίσης η στήριξη της περιφέρειας, όπου 25.500 κάτοικοι ορεινών και νησιωτικών περιοχών εξετάστηκαν από κινητές μονάδες. Στον χώρο της εκπαίδευσης, 410.000 μαθητές αξιοποιούν το δωρεάν ψηφιακό φροντιστήριο, ενώ στο πεδίο των υποδομών το 99% των κτηματολογικών στοιχείων της επικράτειας έχει πλέον αναρτηθεί.

• Η χρηματοδοτική γέφυρα των 50 δισεκατομμυρίων

Με την ολοκλήρωση του «Ελλάδα 2.0», το επενδυτικό ενδιαφέρον μετατοπίζεται στα χρηματοδοτικά εργαλεία της επόμενης ημέρας. Κεντρικός πυλώνας είναι το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, το οποίο κινητοποιεί πόρους 23 δισεκατομμυρίων ευρώ, μέγεθος αυξημένο κατά 13 δισεκατομμύρια συγκριτικά με την προηγούμενη περίοδο.

Στα κονδύλια αυτά προστίθενται περισσότερα από 8 δισεκατομμύρια ευρώ από εξειδικευμένα ευρωπαϊκά ταμεία πράσινης μετάβασης. Πρόκειται για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Ταμείο Απανθρακοποίησης, τα οποία θα κατευθυνθούν σε δράσεις βιώσιμης ενέργειας και προστασίας του περιβάλλοντος.

Παράλληλα, παραμένει ενεργό το ΕΣΠΑ 2021-2027 με αδιάθετους πόρους που αγγίζουν τα 19 δισεκατομμύρια ευρώ. Το συνολικό αυτό πακέτο διαμορφώνει μια ισχυρή κεφαλαιακή βάση άνω των 50 δισεκατομμυρίων ευρώ, εξασφαλίζοντας σταθερή ροή ρευστότητας για δημόσια έργα και ιδιωτικές επενδύσεις.

• Το διακύβευμα της επόμενης κάλπης και οι στόχοι του 2030

Η κυβερνητική ρητορική συνδέει πλέον άμεσα τα οικονομικά επιτεύγματα με το πολιτικό διακύβευμα της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης. Το βασικό επιχείρημα που τίθεται είναι η διατήρηση της μεταρρυθμιστικής ταχύτητας και η αποτροπή επιστροφής σε πρακτικές χαμηλών προσδοκιών.

Στον ορίζοντα ξεχωρίζει η νέα ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση για κονδύλια άνω των 49 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο μετά το 2027. Η διαδικασία αυτή αναμένεται να κορυφωθεί κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027, όταν η Ελλάδα θα ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το Μαξίμου οριοθετεί τις επιδιώξεις του έως το 2030 σε οκτώ συγκεκριμένους άξονες: διατηρήσιμη ανάπτυξη, υψηλότερα εισοδήματα, ισχυρή άμυνα, αποτελεσματικό κράτος, ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης, αναβαθμισμένες υπηρεσίες υγείας και παιδείας, ασφαλείς μεταφορές και προσιτή πράσινη ενέργεια.

• Η διαχείριση των κρίσεων σε τοπικό επίπεδο

Πέρα από τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, η αποτελεσματικότητα του κρατικού μηχανισμού δοκιμάζεται στις έκτακτες καταστάσεις που προκαλεί η κλιματική κρίση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη σφοδρή κακοκαιρία που έπληξε εκτεταμένες περιοχές της Κρήτης, προκαλώντας σοβαρές υλικές καταστροφές.

Η κυβέρνηση κινητοποίησε άμεσα κλιμάκιο συναρμόδιων υπουργείων, το οποίο μεταβαίνει στο νησί για τον συντονισμό των ενεργειών. Προτεραιότητα αποτελεί η ταχεία καταγραφή των ζημιών σε περιουσίες και υποδομές, καθώς και η άμεση ενεργοποίηση των μηχανισμών κρατικής αρωγής και αποκατάστασης.

Η αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων συνδέεται άρρηκτα με τη γενικότερη στρατηγική ενίσχυσης της πολιτικής προστασίας. Η επιτάχυνση των έργων ανθεκτικότητας θεωρείται πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής αναπτυξιακής προσπάθειας, διασφαλίζοντας ότι οι δημόσιες επενδύσεις προστατεύουν ουσιαστικά τις τοπικές κοινωνίες.

Συνολικά….

Η διαμόρφωση της κυβερνητικής πολιτικής στη σημερινή συγκυρία ισορροπεί ανάμεσα στη διαχείριση των άμεσων εξωγενών κρίσεων και την ανάγκη διατήρησης μιας μακροπρόθεσμης αναπτυξιακής πορείας. Η επιλογή να ζητηθεί ευρωπαϊκή δημοσιονομική ευελιξία για τα υπερέσοδα του ΦΠΑ αναδεικνύει τα όρια των εθνικών αντοχών απέναντι σε ένα διεθνές κύμα ακρίβειας, θέτοντας παράλληλα τις Βρυξέλλες προ των ευθυνών τους για την προσαρμογή των κανόνων στις νέες γεωπολιτικές συνθήκες.

Την ίδια στιγμή, η επιτυχής ολοκλήρωση και πλήρης απορρόφηση των πόρων του «Ελλάδα 2.0» λειτουργεί ως ισχυρό θεσμικό επιχείρημα για την αξιοπιστία της χώρας, αποδεικνύοντας ότι το κράτος μπορεί να εκτελεί σύνθετα επενδυτικά προγράμματα με απτά αποτελέσματα για την απασχόληση και την κοινωνική συνοχή. Ωστόσο, η πραγματική πρόκληση αρχίζει τώρα: η αποτελεσματική μετάβαση στο νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης και η διαχείριση της διαπραγμάτευσης για τους πόρους μετά το 2027 θα καθορίσουν εάν τα θετικά μακροοικονομικά μεγέθη θα μεταφραστούν σε μόνιμη βελτίωση του διαθέσιμου εισοδήματος και διατηρήσιμη ευημερία.

————–

Πηγές

• Κυριακάτικη ανάρτηση και επίσημες δηλώσεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη.
• Τελική έκθεση προόδου και στοιχεία αιτημάτων πληρωμής του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0».
• Επίσημα στατιστικά δελτία απασχόλησης και ανεργίας της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) για τον μήνα Αύγουστο.
• Ενημερωτικά σημειώματα Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, τα πράσινα ταμεία και το ΕΣΠΑ 2021-2027.