Σύνοψη: Η σημερινή εφαρμογή της αυτοαξιολόγησης των σχολικών μονάδων έχει εξελιχθεί σε ένα σύνθετο γραφειοκρατικό μηχανισμό που απομακρύνει το σχολείο από τον παιδαγωγικό του πυρήνα. Αντί να ενισχύει τη βελτίωση της διδασκαλίας, δημιουργεί υπερβολικό διοικητικό φόρτο με εκθέσεις, δείκτες και τυπικές διαδικασίες. Η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τους εκπαιδευτικούς και η ετεροκαθορισμένη φύση της διαδικασίας αλλοιώνουν τον χαρακτήρα της αυτοαξιολόγησης. Παράλληλα, τα σχολεία συχνά παρουσιάζουν εξιδανικευμένες εικόνες, ενώ τα πραγματικά προβλήματα παραμένουν άλυτα λόγω έλλειψης πόρων. Ο Σύλλογος Διδασκόντων πρέπει να ανακτήσει τον κεντρικό παιδαγωγικό του ρόλο χωρίς ασφυκτικό διοικητικό έλεγχο. Η αξιολόγηση είναι αναγκαία, αλλά οφείλει να είναι εσωτερική, απλή και συνδεδεμένη με πραγματική υποστήριξη από την Πολιτεία. Στόχος πρέπει να είναι περισσότερο παιδαγωγικό έργο και λιγότερη γραφειοκρατία στα σχολεία.
————–
Αναλυτικά…
Γιατί η “αυτοξιολόγηση” παρωδία των σχολικών μονάδων του Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. θα πρέπει να καταργηθεί και να αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των Συλλόγων Διδασκόντων/ουσών
Η λεγόμενη «αυτοαξιολόγηση» των σχολικών μονάδων, όπως εφαρμόζεται σήμερα από το Υ.ΠΑΙ.Θ.Α., έχει μετατραπεί σε μια εξαντλητική γραφειοκρατική διαδικασία, η οποία σε μεγάλο βαθμό απομακρύνεται από τον αρχικό της σκοπό: τη βελτίωση του εκπαιδευτικού έργου.
Οι βασικοί λόγοι για τους οποίους θα έπρεπε να καταργηθεί στη σημερινή της μορφή και να αποτελέσει αποκλειστική αρμοδιότητα των Συλλόγων Διδασκόντων/ουσών είναι οι εξής:
- Η γραφειοκρατία υποκαθιστά την ουσία.
Χιλιάδες ώρες εκπαιδευτικών και διευθυντών αναλώνονται στη συμπλήρωση φορμών, εκθέσεων, δεικτών και αποδεικτικών στοιχείων, χωρίς να προκύπτει ουσιαστική βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
- Δεν εμπιστεύεται τους εκπαιδευτικούς.
Μια πραγματική αυτοαξιολόγηση προϋποθέτει εμπιστοσύνη στη σχολική κοινότητα. Όταν το Υπουργείο καθορίζει λεπτομερώς τι θα αξιολογηθεί, πώς θα αξιολογηθεί και πώς θα καταγραφεί, η αυτοαξιολόγηση παύει να είναι «αυτο-» και γίνεται ετεροκαθοριζόμενη διαδικασία.
- Δημιουργεί εικονική εικόνα της πραγματικότητας.
Πολλά σχολεία αναγκάζονται να παράγουν εκθέσεις που περιγράφουν μια ιδανική κατάσταση, ενώ τα πραγματικά προβλήματα – ελλείψεις προσωπικού, υποδομών και πόρων – παραμένουν άλυτα.
- Αποδυναμώνει τον Σύλλογο Διδασκόντων/ουσών
Ο Σύλλογος, ως το κορυφαίο παιδαγωγικό όργανο του σχολείου, πρέπει να έχει την ευθύνη να εντοπίζει αδυναμίες, να θέτει στόχους και να σχεδιάζει δράσεις χωρίς ασφυκτικό διοικητικό έλεγχο.
- Δεν συνδέεται με ουσιαστική υποστήριξη.
Η καταγραφή προβλημάτων δεν έχει αξία όταν η Πολιτεία δεν παρέχει τους αναγκαίους πόρους για την αντιμετώπισή τους.
Η αξιολόγηση των σχολικών μονάδων είναι αναγκαία. Όμως χρειάζεται να είναι λιτή, ουσιαστική, παιδαγωγική και εσωτερική διαδικασία, σχεδιασμένη και υλοποιημένη από τον Σύλλογο Διδασκόντων/ουσών.. Το σχολείο δεν χρειάζεται περισσότερες εκθέσεις και πλατφόρμες· χρειάζεται περισσότερο χρόνο για διδασκαλία, συνεργασία και παιδαγωγική δημιουργία.
Όταν η αυτοαξιολόγηση παράγει περισσότερη γραφειοκρατία παρά πραγματική βελτίωση, τότε το πρόβλημα δεν είναι το σχολείο αλλά το ίδιο το σύστημα αξιολόγησης.
*Τηλέμαχος Κουντούρης-Πρόεδρος της Πανελλήνιας Επιστημονικής Ένωσης Δ/ντών-Δ/ντριών Σχολικών Μονάδων Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης
———-
Συνολικά…
Όταν η αυτοαξιολόγηση δεν οδηγεί σε ουσιαστική βελτίωση, αλλά σε παραγωγή τυπικών εκθέσεων, τότε απαιτείται ριζικός επανασχεδιασμός του συστήματος με βάση την εμπιστοσύνη και την παιδαγωγική αυτονομία. Η σχολική μονάδα δεν μπορεί να λειτουργεί ως διοικητικός μηχανισμός συμμόρφωσης, αλλά ως ζωντανός παιδαγωγικός οργανισμός με κέντρο τον Σύλλογο Διδασκόντων. Η μετατροπή της αξιολόγησης σε εσωτερική, απλή και ουσιαστική διαδικασία αποτελεί προϋπόθεση για να ανακτηθεί ο πραγματικός της σκοπός: η βελτίωση της διδασκαλίας και της σχολικής ζωής. Χωρίς μείωση της γραφειοκρατίας και χωρίς παροχή ουσιαστικών πόρων από την Πολιτεία, κάθε σύστημα αξιολόγησης κινδυνεύει να παραμένει τυπικό και αναποτελεσματικό, αναπαράγοντας απλώς διοικητικά έγγραφα αντί για εκπαιδευτική πρόοδο.
