ΕΛΣΤΑΤ: Βουτιά της αποταμίευσης στο -3,9% και «τρύπα» 6,4 δισ. ευρώ στα ελληνικά νοικοκυριά

Σύνοψη

• Σύμφωνα με τους ετήσιους μη χρηματοοικονομικούς λογαριασμούς της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025, ο δείκτης αποταμίευσης των νοικοκυριών κατρακύλησε στο -3,9% από -2,4% το 2024, καταγράφοντας αρνητικό πρόσημο για τέταρτη διαδοχική χρονιά.
• Η τελική καταναλωτική δαπάνη ανήλθε στα 171,8 δισ. ευρώ σημειώνοντας αύξηση 5,2%, υπερβαίνοντας το διαθέσιμο εισόδημα των 165,4 δισ. ευρώ και διευρύνοντας το ετήσιο έλλειμμα στα 6,4 δισ. ευρώ έναντι 3,9 δισ. ευρώ το 2024.
• Το άνοιγμα της «ψαλίδας» μεταξύ δαπανών και εισοδήματος αποδίδεται στη σωρευτική ακρίβεια σε βασικά αγαθά, εξαναγκάζοντας τα νοικοκυριά σε ρευστοποίηση αποθεμάτων ή προσφυγή σε τραπεζικό δανεισμό.
• Το κόστος εξυπηρέτησης υποχρεώσεων παραμένει ασύμμετρα υψηλό, με την Τράπεζα της Ελλάδος να καταγράφει spread επιτοκίων 4,42 μονάδων, έναντι 2,11 στην Ιταλία και 1,82 στην Ισπανία, προκαλώντας έντονες πολιτικές αντιδράσεις από την αντιπολίτευση.

——————-

Αναλυτικά…

Τα προσωρινά στοιχεία των ετήσιων μη χρηματοοικονομικών λογαριασμών θεσμικών τομέων της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025 φέρνουν στην επιφάνεια μια ανησυχητική δομική ανισορροπία. Η ελληνική οικονομία μπορεί να καταγράφει ρυθμούς μεγέθυνσης και δημοσιονομικά πλεονάσματα, ωστόσο η κοινωνική βάση βιώνει επίμονη καθίζηση της οικονομικής της ανθεκτικότητας.

Το ποσοστό αποταμίευσης των νοικοκυριών υποχώρησε στο -3,9% το 2025, από -2,4% το 2024, σημειώνοντας περαιτέρω επιδείνωση κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα. Πρόκειται για την τέταρτη συνεχή χρονιά κατά την οποία η Ελλάδα κινείται σε αρνητικό έδαφος, στοιχείο που αποδεικνύει ότι δεν πρόκειται για συγκυριακό φαινόμενο αλλά για παγιωμένο διαρθρωτικό πρόβλημα.

• Το χάσμα εισοδήματος και δαπάνης

Στη ρίζα του φαινομένου βρίσκεται η εκρηκτική απόκλιση μεταξύ ονομαστικών απολαβών και αναγκαίων εξόδων διαβίωσης. Το ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα ενισχύθηκε μεν κατά 3,7% φτάνοντας τα 165,4 δισ. ευρώ, όμως η τελική καταναλωτική δαπάνη εκτινάχθηκε ταχύτερα κατά 5,2%, αγγίζοντας τα 171,8 δισ. ευρώ.

Η διαφορά αυτή μεταφράζεται σε ένα καθαρό άνοιγμα 6,4 δισ. ευρώ για το 2025, έναντι 3,9 δισ. ευρώ το 2024. Τα νοικοκυριά καλούνται πλέον να καλύψουν τα στοιχειώδη καθημερινά έξοδα αντλώντας από παλαιότερα αποταμιευτικά αναχώματα, εκποιώντας πάγια περιουσιακά στοιχεία ή αναλαμβάνοντας νέες δανειακές υποχρεώσεις.

• Τραπεζικό περιθώριο και ακριβό χρήμα

Η προσφυγή στον τραπεζικό δανεισμό καθίσταται εξαιρετικά επώδυνη υπό τις παρούσες νομισματικές συνθήκες. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, το περιθώριο μεταξύ επιτοκίων χορηγήσεων και καταθέσεων διαμορφώθηκε στις 4,42 ποσοστιαίες μονάδες, συντηρώντας ένα από τα υψηλότερα κόστη δανεισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Συγκριτικά, το αντίστοιχο επιτοκιακό spread στην Ιταλία περιορίστηκε τον περασμένο Αύγουστο στις 2,11 μονάδες και στην Ισπανία στις 1,82 μονάδες. Η απόκλιση αυτή επιβαρύνει δυσανάλογα τόσο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς όσο και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αφαιρώντας ρευστότητα από την πραγματική παραγωγή.

• Πολιτικές προεκτάσεις και παρεμβάσεις

Τα αριθμητικά δεδομένα της στατιστικής αρχής πυροδότησαν την άμεση παρέμβαση του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής. Μέσω κοινής τοποθέτησης του Υπεύθυνου Κ.Τ.Ε. Οικονομικών Πάρι Κουκουλόπουλου και του αρμόδιου Τομέα, η Χαριλάου Τρικούπη έκανε λόγο για πλήρη αποδόμηση του επίσημου αφηγήματος περί διάχυσης της ανάπτυξης.

Η αξιωματική αντιπολίτευση επισημαίνει ότι η παρατεταμένη αδυναμία σχηματισμού εγχώριου κεφαλαίου αποστερεί πολύτιμους πόρους από τις επενδύσεις, καθιστώντας τη χώρα ευάλωτη σε εξωγενείς κλυδωνισμούς. Παράλληλα, ζητά αλλαγή του μείγματος πολιτικής με επιβολή πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των ολιγοπωλίων, μείωση των έμμεσων φόρων και αναδιανομή των πλεονασμάτων.

Συνολικά…

Η διατήρηση της αποταμίευσης σε αρνητικό έδαφος επί τέσσερα συναπτά έτη συνιστά σοβαρό καμπανάκι κινδύνου για τη μεσοπρόθεσμη σταθερότητα της ελληνικής οικονομίας. Όταν η κατανάλωση συντηρείται μέσα από την εξάντληση των αποθεμάτων του παρελθόντος και όχι από την οργανική αύξηση της αγοραστικής δύναμης, το αναπτυξιακό μοντέλο καθίσταται ευάλωτο και κοινωνικά ασύμμετρο.

Χωρίς ουσιαστική συμπίεση των ολιγοπωλιακών κερδών στην ενέργεια, τα τρόφιμα και τις τραπεζικές υπηρεσίες, το χάσμα μεταξύ μακροοικονομικών δεικτών και κοινωνικής πραγματικότητας θα συνεχίσει να διευρύνεται. Η αναστροφή της τάσης απαιτεί στοχευμένες παρεμβάσεις στη φορολογία των βασικών αγαθών και ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος, προκειμένου η χώρα να μη βρεθεί αντιμέτωπη με έναν νέο κύκλο υπερχρέωσης.

• Η Διαχρονική Πορεία της Αρνητικής Αποταμίευσης στην Ελλάδα (2021–2025)

1. Εννοιολογικό Πλαίσιο & Μεθοδολογία

Το ποσοστό αποταμίευσης των νοικοκυριών ορίζεται ως ο λόγος της ακαθάριστης αποταμίευσης προς το ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα, προσαρμοσμένο για τη μεταβολή των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων.

• Θετικό ποσοστό: Υποδηλώνει ότι μέρος του εισοδήματος παραμένει διαθέσιμο για επενδύσεις ή δημιουργία αποθεματικών.
• Αρνητικό ποσοστό (απο-αποταμίευση / dissaving): Σημαίνει ότι η τελική καταναλωτική δαπάνη του συνόλου των νοικοκυριών υπερβαίνει το τρέχον διαθέσιμο εισόδημα. Το έλλειμμα καλύπτεται αναγκαστικά μέσω τριών διαύλων:

1. Ανάλωση προϋπαρχουσών τραπεζικών καταθέσεων.
2. Ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων (π.χ. ακίνητα, χρεόγραφα).
3. Αύξηση υποχρεώσεων μέσω νέου καταναλωτικού δανεισμού ή συσσώρευσης οφειλών (κάρτες, δημόσιο, λογαριασμοί κοινής ωφέλειας).
4. Χρονολόγιο και Εξέλιξη της Τετραετίας (2021–2025)

3. Βασικοί Μοχλοί της Αρνητικής Τροχιάς

• Ασύμμετρη διάρθρωση του καλαθιού κατανάλωσης: Στην Ελλάδα, οι ανελαστικές δαπάνες (στέγαση, ενέργεια, τρόφιμα) απορροφούν πάνω από το 55-60% του εισοδήματος στα χαμηλότερα εισοδηματικά κλιμάκια, αφήνοντας μηδενικό περιθώριο περιορισμού εξόδων.
• Μισθολογική υστέρηση έναντι του πραγματικού κόστους: Παρά τις ονομαστικές αυξήσεις στον κατώτατο και μέσο μισθό κατά την περίοδο 2023–2025, η σωρευτική επίδραση του πληθωρισμού διατήρησε την πραγματική αγοραστική δύναμη καθηλωμένη.
• Υψηλό κόστος χρήματος και τραπεζικό spread: Με τη διαφορά επιτοκίων χορηγήσεων-καταθέσεων να διατηρείται στις 4,42 μονάδες (έναντι 1,8–2,1 μονάδων σε Ισπανία και Ιταλία), το κόστος εξυπηρέτησης του υφιστάμενου και νέου χρέους λειτούργησε ως επιπλέον αφαίμαξη πόρων.

4. Μακροοικονομικές Επιπτώσεις για την Ελληνική Οικονομία

• Αδυναμία σχηματισμού εγχώριου επενδυτικού κεφαλαίου: Η αποταμίευση αποτελεί τη βάση των εγχώριων επενδύσεων. Όταν τα νοικοκυριά καταγράφουν έλλειμμα, η χώρα εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από εισροές ξένων κεφαλαίων (ΑΞΕ) και ευρωπαϊκούς πόρους (Ταμείο Ανάκαμψης).
• Ευπάθεια του εξωτερικού ισοζυγίου: Το έλλειμμα αποταμίευσης συνδέεται άμεσα με το επίμονο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, καθώς η κατανάλωση τροφοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα προϊόντα.
• Εξάντληση των κοινωνικών αναχωμάτων: Η τετραετής απομείωση των αποθεματικών καθιστά τα νοικοκυριά εξαιρετικά ευάλωτα απέναντι σε μελλοντικές οικονομικές διαταραχές, ιατρικές ανάγκες ή αυξήσεις επιτοκίων.

Συμπέρασμα

Η περίοδος 2021–2025 ανέδειξε ότι το αναπτυξιακό υπόδειγμα που στηρίζεται κατά κύριο λόγο στην ιδιωτική κατανάλωση παρουσιάζει αυστηρά όρια βιωσιμότητας. Η μετάβαση από το -2,4% του 2024 στο -3,9% το 2025 αποτυπώνει ότι η «αιμορραγία» δεν ανασχέθηκε, αλλά επιταχύνθηκε, μετατρέποντας την ενίσχυση της πραγματικής αγοραστικής δύναμης και τη συγκράτηση των ολιγοπωλιακών τιμών σε επιτακτική μακροοικονομική αναγκαιότητα.

—————–

Πηγές

• Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) – Ετήσιοι Μη Χρηματοοικονομικοί Λογαριασμοί Θεσμικών Τομέων (Έτος 2025).
• Τράπεζα της Ελλάδος – Στατιστικά δελτία επιτοκίων καταθέσεων και χορηγήσεων.
• Κοινή ανακοίνωση Υπεύθυνου Κ.Τ.Ε. Οικονομικών ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, Π. Κουκουλόπουλου, και Τομέα Οικονομικών.