Ελεγκτικό Συνέδριο – Απολογισμός 2025: «Καμπάνα» για δήμους, απευθείας αναθέσεις και «τρύπες» στον εσωτερικό έλεγχο

Η νέα έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου αποκαλύπτει σοβαρές δυσλειτουργίες στους ΟΤΑ, εστιάζοντας στις απευθείας αναθέσεις, στους ελλιπείς ελέγχους και στις απώλειες δημοτικών εσόδων.

Σύνοψη

  • Κατάρρευση Εσωτερικού Ελέγχου: Μόλις το 19% των 666 ελεγχόμενων φορέων διαθέτει ολοκληρωμένα και λειτουργικά Συστήματα Εσωτερικού Ελέγχου, ενώ το 90% των σχετικών συμβάσεων καταλήγει μέσω απευθείας αναθέσεων σε εξωτερικούς συνεργάτες, δημιουργώντας κινδύνους τυποποίησης και ανεπαρκούς εποπτείας.
  • Αδιαφάνεια στις Δημόσιες Συμβάσεις: Καταγράφεται ευρεία χρήση εξαιρετικών διαδικασιών ανάθεσης και υψηλό ποσοστό συμβάσεων με μοναδική προσφορά, ενώ χαρακτηριστική είναι η ακύρωση σύμβασης βιοκλιματικής ανάπλασης λόγω «φωτογραφικών» όρων, σύμφωνα με την απόφαση 1356/2025 του Συνεδρίου.
  • Χαμηλή Συμμόρφωση και Απώλεια Εσόδων: Το ποσοστό πλήρους συμμόρφωσης των δήμων στις συστάσεις για το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας (ΤΑΠ) περιορίζεται στο 21%, με τα δημοτικά ταμεία να χάνουν πόρους λόγω λανθασμένης καταγραφής ακινήτων και καθυστερήσεων στον υπολογισμό των οφειλών.
  • Ελλιπής Εποπτεία Παραχωρήσεων και Έργων: Διαπιστώνονται σοβαρά κενά στους ελέγχους των παραχωρήσεων αιγιαλού, υποστελέχωση των τεχνικών υπηρεσιών που αδυνατούν να ελέγξουν την ποιότητα των δημόσιων έργων, και σοβαρές καθυστερήσεις στην επιβολή κυρώσεων, διαιωνίζοντας ένα καθεστώς αυθαιρεσίας.

————–

Αναλυτικά…

Εκτεταμένες παθογένειες και θεσμικά κενά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση

Η Ετήσια Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου για το 2025 αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο θεσμικό δείκτη για τα συστημικά προβλήματα που μαστίζουν την Τοπική Αυτοδιοίκηση στη χώρα μας. Ο ανώτατος δημοσιονομικός ελεγκτικός θεσμός προχωρά σε μια αυστηρή, σε βάθος χαρτογράφηση της διαχειριστικής ανεπάρκειας των δήμων, αναδεικνύοντας τις επικίνδυνες αδυναμίες στους εσωτερικούς ελέγχους, τις διαδικασίες για τις δημόσιες συμβάσεις και την οργανωμένη είσπραξη εσόδων.

Η συγκεκριμένη έκθεση, η οποία αποτυπώνει την πραγματική εικόνα λειτουργίας εκατοντάδων φορέων, δεν περιορίζεται σε απλές λογιστικές διαπιστώσεις. Αντίθετα, υπογραμμίζει ένα μόνιμο δομικό έλλειμμα διαφάνειας που επηρεάζει άμεσα και καθοριστικά τους προϋπολογισμούς των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) και, κατ’ επέκταση, την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους πολίτες.

  • Το «ολιγοπώλιο» των εσωτερικών ελέγχων και η απώλεια προσανατολισμού

Ένα από τα πλέον ανησυχητικά ευρήματα αφορά την ίδια την καρδιά της θεσμικής λογοδοσίας: τη λειτουργία των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου. Η χρόνια υποστελέχωση έχει οδηγήσει τους περισσότερους δήμους στη μαζική «εξωτερικοποίηση» αυτής της κρίσιμης ελεγκτικής λειτουργίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Συνεδρίου, το 90% των συμβάσεων ανατίθεται απευθείας σε εξωτερικούς συνεργάτες.

Το εντυπωσιακότερο, ωστόσο, στοιχείο είναι ότι το 65,5% αυτών των συμβάσεων συγκεντρώνεται σε μόλις οκτώ αναδόχους σε ολόκληρη τη χώρα. Αυτή η υπερσυγκέντρωση σε ένα ιδιότυπο ολιγοπώλιο εγκυμονεί σοβαρότατους κινδύνους τυποποίησης. Οι έλεγχοι χάνουν τον ειδικό προσανατολισμό τους και την προσαρμοστικότητά τους, αδυνατώντας να ανταποκριθούν στις διαφορετικές απαιτήσεις των εκάστοτε δημοτικών αρχών.

Η τυπικότητα και η επιφανειακή προσέγγιση της διαδικασίας αποδεικνύεται από το γεγονός ότι σε 152 εκθέσεις εξωτερικών συνεργατών δεν διατυπώθηκε καμία αρνητική γνώμη για την επάρκεια των συστημάτων. Αυτό συνέβη ακόμα και σε φορείς που στερούνται βασικών υποδομών ελέγχου. Ο γενικός έλεγχος σε 666 φορείς έδειξε την σκληρή πραγματικότητα: μόλις το 19% διαθέτει ένα ολοκληρωμένο και λειτουργικό Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου, μετατρέποντας τη διαδικασία σε έναν απλό έλεγχο «στα χαρτιά».

  • «Αγκάθια» σε δημόσιες συμβάσεις και απορρόφηση πόρων

Η διαδικασία σύναψης δημοσίων συμβάσεων παραμένει η αχίλλειος πτέρνα των δημοτικών οικονομικών. Η έκθεση διαπιστώνει εκτεταμένη καταφυγή σε εξαιρετικές διαδικασίες ανάθεσης, παρακάμπτοντας τον υγιή ανταγωνισμό που συμπιέζει τις τιμές και βελτιώνει την ποιότητα. Το εξαιρετικά υψηλό ποσοστό συμβάσεων που κατοχυρώνονται με την υποβολή μίας και μόνο προσφοράς προκαλεί σοβαρά ερωτήματα για τη χρηστή διαχείριση του δημοτικού χρήματος.

Ενδεικτική των πρακτικών αυτών είναι η ειδική αναφορά στην απόφαση 1356/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Η εν λόγω απόφαση έκρινε παράνομη σύμβαση βιοκλιματικής ανάπλασης σε παραθαλάσσιο δήμο, με το σκεπτικό ότι η διακήρυξη περιείχε όρους που απέκλειαν αναιτιολόγητα τη συμμετοχή ανταγωνιστών.

Αυτό το ηχηρό νομικό προηγούμενο υπενθυμίζει στις δημοτικές τεχνικές υπηρεσίες την αδήριτη ανάγκη για σωστή σύνταξη τεχνικών προδιαγραφών και εμπεριστατωμένη, τεκμηριωμένη έρευνα αγοράς πριν από τις προμήθειες.

  • Υποδομές χωρίς διαχείριση κύκλου ζωής και προστασία αιγιαλού

Στον τομέα των δημοσίων έργων, η έρευνα ανέδειξε την παντελή απουσία στρατηγικής διαχείρισης μετά την παράδοσή τους. Οι σοβαρά υποστελεχωμένες τεχνικές υπηρεσίες αδυνατούν να διεξάγουν ορθό έλεγχο ποιότητας. Χωρίς προγραμματισμένη συντήρηση και μετρικούς δείκτες απόδοσης, οι νέες υποδομές γρήγορα απαξιώνονται.

Τέλος, το οικονομικό κόστος από τη διαχειριστική ανεπάρκεια είναι τεράστιο όσον αφορά τα έσοδα. Μόλις το 21% των δήμων συμμορφώθηκε με τις οδηγίες για το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας (ΤΑΠ). Την ίδια στιγμή, οι έλεγχοι στις παραχωρήσεις αιγιαλού παραμένουν αναιμικοί. Η προβληματική συνεργασία με τις Κτηματικές Υπηρεσίες και η συγκέντρωση σε ελέγχους κατόπιν καταγγελιών, αντί για συστηματικούς προληπτικούς ελέγχους, επιτρέπουν την παγίωση των αυθαιρεσιών.

Η ολοκλήρωση της κτηματογράφησης θεωρείται πλέον από το Συνέδριο ως η μόνη διέξοδος για την προστασία και εμπορική αξιοποίηση της δημοτικής περιουσίας.

Συνολικά…

Η Ετήσια Έκθεση 2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου αποτελεί ένα αυστηρό θεσμικό ράπισμα για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η Τοπική Αυτοδιοίκηση, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για τα δημοτικά οικονομικά και την ποιότητα διακυβέρνησης. Τα δεδομένα αποδεικνύουν πως η μετάβαση σε ένα σύγχρονο, ψηφιοποιημένο και διαφανές μοντέλο εσωτερικού ελέγχου προχωρά με υπερβολικά αργούς ρυθμούς.

Η κατάχρηση των απευθείας αναθέσεων, η εξάρτηση των εσωτερικών ελέγχων από μια μικρή ομάδα αναδόχων πανελλαδικά και η αδυναμία είσπραξης βεβαιωμένων εσόδων, όπως το ΤΑΠ, δημιουργούν ένα ασφυκτικό περιβάλλον για τα ταμεία των δήμων. Η έλλειψη προγραμματισμένης συντήρησης στα έργα και η ανοχή στις παραβάσεις του αιγιαλού αναδεικνύουν επιπλέον διαχειριστικές παθογένειες που στερούν πολύτιμους πόρους από τις τοπικές κοινωνίες.

Για να υπάρξει πραγματική προστιθέμενη αξία από τους πόρους που κατευθύνονται στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, απαιτείται άμεση ενίσχυση των τεχνικών και οικονομικών υπηρεσιών, τυποποίηση των διαγωνιστικών διαδικασιών και ουσιαστική εφαρμογή των Συστήματων Εσωτερικού Ελέγχου. Διαφορετικά, οι δήμοι θα παραμείνουν εγκλωβισμένοι σε πρακτικές οικονομικής αναποτελεσματικότητας και θεσμικής αδιαφάνειας.

—————-

Πηγές

  • Ετήσια Έκθεση Ελεγκτικού Συνεδρίου 2025, Απόφαση Ε.Σ. 1356/2025, Στοιχεία ΟΤΑ για τα Συστήματα Εσωτερικού Ελέγχου.
  • Δημοσιογραφική Έρευνα και επιμέλεια ομάδας portal.
Facebook
Threads
Twitter
Email
Print
Νέο πειθαρχικό δίκαιο υπαλλήλων δημοσίου και ΟΤΑ: Σε ισχύ από σήμερα – Οι πρόσθετες πειθαρχικές ποινές
Επιλογές Δυτικής Αθήνας