Η τέχνη της παραγραφής για τις Μεγάλες Υποθέσεις στην Ελλάδα: Πώς τα δικονομικά τερτίπια μετατρέπουν μεγάλα σκάνδαλα διαφθοράς σε ατιμωρησία

Σύνοψη

• Το ελληνικό ποινικό σύστημα προβλέπει αυστηρά όρια παραγραφής (πενταετία για πλημμελήματα και δεκαπενταετία για κακουργήματα, με ανώτατη αναστολή στα οκτώ και είκοσι έτη αντίστοιχα).
• Στην πράξη, η συστηματική καθυστέρηση στον προσδιορισμό δικασίμου και η πολυετής παραμονή των δικογραφιών στα γραφεία ανακριτών εξαντλούν δραματικά τον διαθέσιμο χρόνο εκδίκασης.
• Δικονομικές τακτικές, όπως οι αλλεπάλληλες αναβολές, οι αιτήσεις εξαίρεσης δικαστών και ο κατακερματισμός πολυπρόσωπων υποθέσεων, χρησιμοποιούνται στρατηγικά από υπερασπιστικές γραμμές «λευκών κολλάρων».
• Η απουσία ψηφιοποίησης και ο ασφυκτικός φόρτος των πινακίων αξιοποιούνται συχνά ως άλλοθι, μετατρέποντας τη θεσμική βραδυπορία σε de facto αμνηστία για πολιτικά και οικονομικά πρόσωπα.

——————

Αναλυτικά…

Στη χώρα όπου οι διακηρύξεις για «πάταξη της διαφθοράς» περισσεύουν, η παραγραφή παραμένει το πιο πιστό και αθόρυβο καταφύγιο του οικονομικού και πολιτικού εγκλήματος.

γράφει ο «Ζήνων ο Αναρχεύς»

Δεν πρόκειται για κεραυνό εν αιθρία, ούτε για τυχαία νομοτεχνική αστοχία. Πρόκειται για μια σχεδόν επιστημονική μέθοδο, όπου ο Ποινικός Κώδικας και ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας μετατρέπονται σε εργαλεία σταδιακής εξαΰλωσης κατηγοριών.

Όταν τα εγκλήματα αφορούν αδύναμους πολίτες, η Δικαιοσύνη εξαντλεί την αυστηρότητά της με συνοπτικές διαδικασίες. Όταν όμως στο κάδρο μπαίνουν πολυεθνικοί κολοσσοί, πολιτικά κόμματα και ισχυρά συμφέροντα, το σύστημα εφευρίσκει μεταφραστικά λάθη, ατέρμονες αναβολές και δικονομικές τρικλοποδιές. Η παραγραφή δεν είναι αστοχία της ελληνικής πολιτείας· είναι ο επίσημος μηχανισμός με τον οποίο το σύστημα προστατεύει τον εαυτό του και εξασφαλίζει ότι κανένας «δικός του» δεν θα πληρώσει ποτέ το τίμημα.

• Το χρονόμετρο που τρέχει μονόπλευρα

Σύμφωνα με τα άρθρα 111 έως 113 του Ποινικού Κώδικα, ο χρόνος παραγραφής ορίζεται στα πέντε έτη (5) για τα πλημμελήματα και στα δεκαπέντε (15)για τα κακουργήματα. Με την έναρξη της κύριας διαδικασίας (επίδοση κλητηρίου θεσπίσματος ή κλήσης), η παραγραφή αναστέλλεται για τρία (3) και πέντε έτη (5) αντίστοιχα, θέτοντας ως απόλυτο ταβάνι τα οκτώ (8) χρόνια για τα πλημμελήματα και τα είκοσι (20) για τα κακουργήματα.

Αυτά όμως ισχύουν στα χαρτιά. Στην πραγματικότητα, σε υποθέσεις διαφθοράς «λευκών κολλάρων», η προκαταρκτική εξέταση και η κύρια ανάκριση κρατούν συχνά 5 έως 7 χρόνια. Όταν η δικογραφία φτάσει επιτέλους στο αρμόδιο συμβούλιο για έκδοση βουλεύματος, τα πλημμελήματα έχουν ήδη εξαχνωθεί.

• Η στρατηγική του μη προσδιορισμού και των αναβολών

Το πιο ισχυρό «παράθυρο» δεν γράφεται σε κανένα νόμο: είναι ο μη προσδιορισμός δικασίμου. Αφού εκδοθεί το παραπεμπτικό βούλευμα, οι δικογραφίες μένουν συχνά στα αρχεία των Εφετείων για χρόνια. Όπως συμβαίνει κραυγαλέα με φακέλους οργανωμένου εγκλήματος, κανείς δεν σπεύδει να ανεβάσει την υπόθεση στο πινάκιο.

Ακόμα κι όταν οριστεί δικάσιμος, ξεκινά η δικονομική παράσταση:

1. Αλλεπάλληλες αναβολές: Κωλύματα δικηγόρων, ασθένειες μαρτύρων και απεργιακές κινητοποιήσεις ροκανίζουν μήνες ή και χρόνια.
2. Κατακερματισμός δικογραφιών: Διάσπαση της υπόθεσης σε επιμέρους φακέλους που απαιτούν νέες ανακριτικές πράξεις, παραλύοντας τη συνολική εικόνα.
3. Αιτήσεις εξαίρεσης και ενστάσεις ακυρότητας: Χρονοβόρες διαδικασίες που διακόπτουν επανειλημμένα την αποδεικτική διαδικασία.

• Το θεσμικό άλλοθι της συμφόρησης

Το σύστημα επιτρέπει σε κατηγορούμενους με πρόσβαση σε εξειδικευμένες νομικές υπηρεσίες και υψηλές πολιτικές διασυνδέσεις να αξιοποιούν τον φόρτο εργασίας των δικαστηρίων ως φυσικό τους σύμμαχο. Όταν μια υπόθεση εισαχθεί στο ακροατήριο στον 18ο ή 19ο χρόνο από την τέλεση της πράξης, ακόμη και μία διακοπή συνεδρίασης αρκεί για να σημάνει το οριστικό τέλος.

Η δικαστική εξουσία δηλώνει τότε «αναρμόδια λόγω παραγραφής». Οι εμπλεκόμενοι απαλλάσσονται χωρίς να κριθεί ποτέ η ουσία της πράξης τους, και το πολιτικό σύστημα πανηγυρίζει ότι «η Δικαιοσύνη επιτέλεσε το καθήκον της».

• Συμπέρασμα

Η παραγραφή στην Ελλάδα δεν λειτουργεί ως εγγύηση των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου απέναντι στην κρατική αυθαιρεσία, αλλά ως βιομηχανία ατιμωρησίας για τα εγκλήματα διαφθοράς. Όταν οι δικονομικοί κανόνες και οι τεχνητές καθυστερήσεις επιτρέπουν σε κακουργήματα να εξαφανίζονται στα συρτάρια, η έννοια του κράτους δικαίου ακυρώνεται στην πράξη. Χωρίς δεσμευτικές προθεσμίες προσδιορισμού και κατάργηση των καταχρηστικών αναβολών, οι «εξυπνάκηδες» θα συνεχίσουν να κερδίζουν, έχοντας για σύμμαχο το ίδιο το ημερολόγιο.

——————-

• Το πάνθεον της ατιμωρησίας: Τα μεγάλα σκάνδαλα διαφθοράς που εξαϋλώθηκαν στα πλυντήρια της παραγραφής

Από τα μαύρα ταμεία και τις μίζες των εξοπλιστικών μέχρι τα στημένα παιχνίδια και τα χρηματιστηριακά ριφιφί, η ελληνική Δικαιοσύνη έχει να επιδείξει λαμπρές σελίδες… χρονοτριβής. Όταν οι κατηγορίες καίνε πολιτικά και οικονομικά τζάκια, το ρολόι τρέχει μαγικά και η παραγραφή σβήνει τα πάντα. Αυτές είναι οι πιο κραυγαλέες υποθέσεις που έκλεισαν χωρίς ενόχους.

1. Εμβληματικές υποθέσεις διαφθοράς στην Ελλάδα, με αποδεδειγμένη ροή εκατομμυρίων ευρώ σε μαύρο χρήμα, κατέληξαν σε μαζικές απαλλαγές κατηγορουμένων λόγω εξάντλησης των ορίων παραγραφής.
2. Στην υπόθεση των «μαύρων ταμείων» της Siemens (σύμβαση 8002 του ΟΤΕ), η δεκαπενταετής καθυστέρηση και οι δικονομικές εμπλοκές οδήγησαν στην παραγραφή των πράξεων δωροδοκίας για δεκάδες εμπλεκόμενους.
3. Στο σκάνδαλο του Χρηματιστηρίου του 1999, η πολυετής ανακριτική διαδικασία και οι αλλεπάλληλες αναιρέσεις κατέληξαν στην οριστική αθώωση ή παραγραφή για τις μετοχές-«φούσκες» που αφάνισαν τις αποταμιεύσεις χιλιάδων πολιτών.
4. Αντίστοιχη κατάληξη είχαν δικογραφίες για τα εξοπλιστικά προγράμματα και το κύκλωμα παράνομου στοιχηματισμού (Koriopolis), επιβεβαιώνοντας ότι η θεσμική κωλυσιεργία λειτουργεί διαχρονικά ως de facto γενική αμνηστία.

• Επιγραμματικά οι Μεγάλες Υποθέσεις (της παραγραφής)

Στην Ελλάδα, η συλλογική μνήμη είναι κοντή, αλλά η δικονομική παραγραφή είναι ακόμη πιο γρήγορη. Όποτε ένα σκάνδαλο περιλαμβάνει ισχυρά ονόματα της επιχειρηματικής ελίτ, υπουργικούς θώκους και τραπεζικούς λογαριασμούς σε φορολογικούς παραδείσους, το ελληνικό κράτος επιδεικνύει μια αξιοθαύμαστη ικανότητα: παγώνει τον χρόνο μέχρι να σβήσει το αδίκημα.

Δεν πρόκειται για μεμονωμένα ατυχήματα. Πρόκειται για μια μακρά αλυσίδα υποθέσεων όπου οι κατηγορούμενοι δεν κρίθηκαν ποτέ αθώοι επί της ουσίας, αλλά «καθαρίστηκαν» δια του ημερολογίου.

1. Siemens: Η μητέρα όλων των παραγραφών

Η σύμβαση 8002/1997 μεταξύ ΟΤΕ και Siemens για την ψηφιοποίηση του δικτύου αποτελεί το απόλυτο μνημείο της ελληνικής θεσμικής αποτυχίας. Παρά τις ομολογίες στη Γερμανία, τα εκατομμύρια μάρκα που διακινήθηκαν μέσω ελβετικών λογαριασμών και τις μαρτυρίες για «λάδωμα» κομμάτων και αξιωματούχων, η ελληνική διαδικασία σύρθηκε επί δεκαετίες.

Όταν η υπόθεση έφτασε επιτέλους στο ακροατήριο το 2016, η δίκη διεκόπη γιατί το υπουργείο Δικαιοσύνης… «ξέχασε να μεταφράσει» το παραπεμπτικό βούλευμα στα γερμανικά. Το αποτέλεσμα; Με την τελεσίδικη απόφαση του Εφετείου το 2022, οι κατηγορίες δωροδοκίας είχαν ήδη παραγραφεί, ενώ οι περισσότεροι βασικοί πρωταγωνιστές απηλλάγησαν λόγω εξάλειψης του αξιοποίνου.

2. Το κραχ του 1999 και οι μετοχές-«φούσκες»

Το μεγαλύτερο οικονομικό ριφιφί της μεταπολίτευσης, που εξαΰλωσε τις οικονομίες εκατοντάδων χιλιάδων μικροεπενδυτών στο Χρηματιστήριο Αθηνών το 1999, ακολούθησε την ίδια δοκιμασμένη διαδρομή. Χρηματιστές, επιχειρηματίες και στελέχη εισηγμένων κατηγορήθηκαν για απάτη και ξέπλυμα μαύρου χρήματος μέσω τεχνητής διόγκωσης τιμών.

Η υπόθεση περιπλανήθηκε επί 14 χρόνια σε ανακριτικά γραφεία, βουλεύματα και αλλεπάλληλες αναιρέσεις στον Άρειο Πάγο. Όταν το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων εξέδωσε απόφαση το 2013, τα περισσότερα αδικήματα είχαν υποπέσει στην παραγραφή, κλείνοντας έναν κύκλο λεηλασίας χωρίς ούτε ένα ευρώ να επιστραφεί και χωρίς κανέναν ένοχο στη φυλακή.

3. Εξοπλιστικά και «Koriopolis»: Όλα στο αρχείο

Στα εξοπλιστικά προγράμματα της περιόδου 1998-2004, παρά τις λιγοστές θεαματικές φυλακίσεις κορυφαίων πολιτικών προσώπων, δεκάδες στρατιωτικοί, μεσάζοντες και μέλη επιτροπών προμηθειών απηλλάγησαν σιωπηρά. Οι δικογραφίες για τα αντιαεροπορικά συστήματα, τα υποβρύχια και τα ραντάρ κατακερματίστηκαν, με αποτέλεσμα οι επιμέρους πράξεις δωροληψίας να παραγραφούν προτού καν καθίσουν οι υπεύθυνοι στο εδώλιο.

Ακριβώς την ίδια μοίρα είχε και το διαβόητο «Koriopolis» του 2011 για τα στημένα παιχνίδια στο ελληνικό ποδόσφαιρο. Οι νόμιμες υποκλοπές της ΕΥΠ κατέγραψαν ωμές συνομιλίες εκβιασμών και αλλοίωσης αποτελεσμάτων. Μέχρι όμως να φτάσει η δίκη στο Εφετείο το 2018, η συντριπτική πλειονότητα των κατηγοριών είχε παραγραφεί λόγω παρέλευσης της οκταετίας, μετατρέποντας μια τεράστια έρευνα σε απλό απομαγνητοφωνημένο κουτσομπολιό.

Συνολικά…

Όταν τα εγκλήματα αφορούν αδύναμους πολίτες, η Δικαιοσύνη εξαντλεί την αυστηρότητά της με συνοπτικές διαδικασίες. Όταν όμως στο κάδρο μπαίνουν πολυεθνικοί κολοσσοί, πολιτικά κόμματα και ισχυρά συμφέροντα, το σύστημα εφευρίσκει μεταφραστικά λάθη, ατέρμονες αναβολές και δικονομικές τρικλοποδιές. Η παραγραφή δεν είναι αστοχία της ελληνικής πολιτείας· είναι ο επίσημος μηχανισμός με τον οποίο το σύστημα προστατεύει τον εαυτό του και εξασφαλίζει ότι κανένας «δικός του» δεν θα πληρώσει ποτέ το τίμημα.

———-

Πηγές

• Ποινικός Κώδικας (Ν. 4619/2019 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, άρθρα 111-113 περί παραγραφής και αναστολής).
• Κώδικας Ποινικής Δικονομίας (διατάξεις περί προσδιορισμού δικασίμου, αναβολών και ενδίκων μέσων).
• Εκθέσεις της Ομάδας Κρατών κατά της Διαφθοράς (GRECO) του Συμβουλίου της Ευρώπης για την αποτελεσματικότητα της ελληνικής ποινικής δικαιοσύνης.
• Απόφαση 1125/2022 Πενταμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Αθηνών (Υπόθεση σύμβασης 8002 ΟΤΕ – Siemens).
• Βούλευμα και αποφάσεις Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Αθηνών για την υπόθεση των μετοχών-«φουσκών» του Χρηματιστηρίου (1999).
• Δικαστικά χρονικά και αποφάσεις Εφετείου Αθηνών για τις δικογραφίες εξοπλιστικών προγραμμάτων (Tor-M1, υποβρύχια Type 214) και την υπόθεση Koriopolis (2011-2018).