Σύνοψη
- Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής, σε σύμπραξη με την ΥΔΟΜ του Δήμου Ελληνικού–Αργυρούπολης και τον Δήμο Αγίου Δημητρίου, εκτελεί ευρεία επιχείρηση κατεδάφισης 21 αυθαίρετων κατασκευών κατά μήκος της κοίτης του Ρέματος Πικροδάφνης.
- Ήδη έχουν κατεδαφιστεί 4 κτίσματα στα διοικητικά όρια του Αγίου Δημητρίου, με τη συνολική παρέμβαση να εξελίσσεται σταδιακά εντός του 2026 μέχρι την οριστική απελευθέρωση της φυσικής διατομής του υδατορέματος.
- Για την προστασία της δημόσιας υγείας, ειδικά πιστοποιημένα συνεργεία αναλαμβάνουν την απομάκρυνση επικίνδυνων υλικών αμιαντο-ελενίτ, ενώ ο Δήμος Αγίου Δημητρίου διαθέτει μηχανήματα για τη διαχείριση ογκωδών αποβλήτων.
- Η παρέμβαση συνιστά θεσμική τομή μετά από μισό αιώνα στασιμότητας, αντιμετωπίζοντας άμεσα την αυθαίρετη δόμηση και τους σοβαρούς κινδύνους πρόκλησης καταστροφικών πλημμυρών στα νότια προάστια.
——————
Αναλυτικά…
- Τέλος εποχής για την αυθαιρεσία στην κοίτη της Πικροδάφνης
Μια παγιωμένη κατάσταση πολεοδομικής παρανομίας και επικινδυνότητας που διατηρήθηκε για μισό αιώνα άρχισε να ανατρέπεται οριστικά στα νότια προάστια της Αττικής. Οι μπουλντόζες της εργολαβίας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής έπιασαν δουλειά στην κοίτη του Ρέματος Πικροδάφνης, σηματοδοτώντας την έναρξη του τέλους για δεκάδες παράνομες κατασκευές που στραγγάλιζαν τον υδροφόρο ορίζοντα.
Η επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 20 Οκτωβρίου στον Δήμο Αγίου Δημητρίου δεν αποτελεί μεμονωμένο συμβάν. Εντάσσεται σε έναν ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό που αφορά συνολικά 21 αυθαίρετα κτίσματα κατά μήκος της διαδρομής του ρέματος. Η εκτέλεση του πλάνου ξεκίνησε στις αρχές του 2026 και προβλέπεται να ολοκληρωθεί μόνο όταν απομακρυνθεί και το τελευταίο επικίνδυνο κτίσμα.
Μέχρι στιγμής, στην επικράτεια του Αγίου Δημητρίου έχουν ήδη ισοπεδωθεί τέσσερα κτίσματα, ενώ το αμέσως επόμενο διάστημα προγραμματίζονται διαδοχικές κατεδαφίσεις των υπολοίπων καταγεγραμμένων αυθαιρέτων.
- Θεσμική σύμπραξη που υπερέβη γραφειοκρατία δεκαετιών
Το εγχείρημα αυτό αποκτά ιστορική σημασία ακριβώς επειδή ξεπερνά τις διαχρονικές αγκυλώσεις της ελληνικής διοίκησης. Για δεκαετίες, η διάχυση αρμοδιοτήτων μεταξύ κεντρικού κράτους, περιφέρειας και πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης οδηγούσε σε παρατεταμένη αδράνεια. Αυτή τη φορά, η Υπηρεσία Δόμησης (ΥΔΟΜ) του Δήμου Ελληνικού – Αργυρούπολης ανέλαβε τον κρίσιμο ρόλο του επιτελικού συντονισμού και της πλήρους διοικητικής ωρίμανσης των πρωτοκόλλων κατεδάφισης.
Η εκτέλεση υλοποιήθηκε μέσω της επίσημης εργολαβίας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής, όπως ορίζει το θεσμικό πλαίσιο. Ταυτόχρονα, καθοριστική υπήρξε η επιχειρησιακή συνδρομή του Δήμου Αγίου Δημητρίου, ο οποίος διέθεσε στόλο απορριμματοφόρων και φορτηγών της Διεύθυνσης Καθαριότητας για την άμεση διακομιδή των μπάζων και ογκωδών αντικειμένων.
Ιδιαίτερη μέριμνα ελήφθη για την αποτροπή δευτερογενούς περιβαλλοντικής ρύπανσης. Την εξειδικευμένη διαχείριση και απομάκρυνση επικίνδυνων δομικών στοιχείων αμιάντου (ελενίτ) ανέλαβαν ειδικά πιστοποιημένα συνεργεία, τηρώντας αυστηρά πρωτόκολλα υγειονομικής ασφάλειας.
- Πολιτική βούληση στο πεδίο των επιχειρήσεων
Στο σημείο των κατεδαφίσεων βρέθηκε ο Δήμαρχος Αγίου Δημητρίου, Στέλιος Μαμαλάκης, μαζί με τον αρμόδιο Αντιδήμαρχο Τεχνικών Υπηρεσιών, Γεώργιο Κάππο, ο οποίος είχε την ευθύνη του επιτόπιου συντονισμού, αλλά και την Αντιδήμαρχο Καθαριότητας και Κυκλικής Οικονομίας, Χριστίνα Μαργαρίτη.
Σε δήλωσή του, ο κ. Μαμαλάκης υπογράμμισε τη βαρύτητα της συγκεκριμένης τομής:
«Η σημερινή ημέρα σηματοδοτεί μια ιστορική τομή για την προστασία του Ρέματος Πικροδάφνης και την ασφάλεια των πολιτών μας. Μετά από μισό αιώνα απραξίας, δίδεται οριστική λύση σε ένα μεγάλο πρόβλημα. Θέλω να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες προς την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής για την ανταπόκριση και την εκτέλεση του έργου, καθώς και στον Δήμαρχο Ελληνικού – Αργυρούπολης, Γιάννη Κωνσταντάτο και τα στελέχη της Υπηρεσίας Δόμησης (ΥΔΟΜ) για την υποδειγματική συνεργασία, τον άρτιο συντονισμό και την επίμονη προσπάθεια που κατέβαλαν, ώστε να φτάσουμε στο σημερινό αποτέλεσμα. Η συντονισμένη δράση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των αρμόδιων φορέων αποδεικνύει ότι όταν υπάρχει βούληση, μπορούμε να ξεπεράσουμε εμπόδια δεκαετιών προς όφελος του περιβάλλοντος και των δημοτών μας».
- Αντιπλημμυρική θωράκιση υπό το πρίσμα της κλιματικής κρίσης
Πέρα από το πολεοδομικό σκέλος, η ουσία της παρέμβασης εδράζεται στην επιτακτική ανάγκη πολιτικής προστασίας. Το Ρέμα της Πικροδάφνης αποτελεί έναν από τους ελάχιστους εναπομείναντες φυσικούς αγωγούς απορροής ομβρίων υδάτων στον αστικό ιστό του λεκανοπεδίου. Οι αυθαίρετες κατασκευές εντός της κοίτης μείωναν δραματικά την υδραυλική διατομή, καθιστώντας τις παραρεμάτιες γειτονιές ευάλωτες σε φαινόμενα τύπου Daniel.
Η επιτυχής απομάκρυνση των 21 αυθαιρέτων κτισμάτων αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση ώστε να ακολουθήσουν τα έργα διευθέτησης, οριοθέτησης και περιβαλλοντικής ανάπλασης του ρέματος. Η απελευθέρωση του φυσικού χώρου ροής αποκαθιστά τη λειτουργικότητα του οικοσυστήματος, μειώνει το κόστος μελλοντικών αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων και απομακρύνει μια μόνιμη εστία κινδύνου για ανθρώπινες ζωές και περιουσίες.
Συνολικά…
Η επιχείρηση κατεδάφισης των 21 αυθαιρέτων στο Ρέμα Πικροδάφνης αποτελεί έμπρακτη απόδειξη ότι η συνεργασία μεταξύ διαφορετικών βαθμίδων διοίκησης μπορεί να διασπάσει την πολυετή αδράνεια. Σε μια εποχή όπου η κλιματική κρίση καθιστά τα ακραία πλημμυρικά φαινόμενα καθημερινότητα, η απελευθέρωση των φυσικών διεξόδων του νερού δεν συνιστά απλώς αποκατάσταση της νομιμότητας, αλλά ζήτημα εθνικής και τοπικής επιβίωσης. Το μοντέλο σύμπραξης που εφαρμόστηκε μεταξύ Αποκεντρωμένης Διοίκησης και των Δήμων Αγίου Δημητρίου και Ελληνικού–Αργυρούπολης δημιουργεί ένα δεσμευτικό προηγούμενο για όλα τα μπαζωμένα και καταπατημένα ρέματα της Αττικής.
——————
Πηγές:
- Δηλώσεις Δημάρχου Αγίου Δημητρίου, Στέλιου Μαμαλάκη (20 Οκτωβρίου 2026).
- Στοιχεία αυτοψιών και εκτελεστικών αποφάσεων ΥΔΟΜ Δήμου Ελληνικού – Αργυρούπολης.
- Τεχνικά δεδομένα εργολαβιών κατεδάφισης Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής.
——————
Ρέμα Πικροδάφνης: Η 30ετής δικαστική περιδίνηση στο ΣτΕ, οι ακυρωμένες μελέτες και το στοίχημα της οριοθέτησης
Πίσω από τις σημερινές κατεδαφίσεις στο Ρέμα Πικροδάφνης κρύβεται ένας δικαστικός μαραθώνιος τριών δεκαετιών στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Πώς οι ακυρώσεις μελετών τσιμεντοποίησης, οι διαδοχικές προσφυγές κατοίκων και η νομολογία του Ε’ Τμήματος διαμόρφωσαν τη σύγχρονη μάχη για την οριοθέτηση του τελευταίου φυσικού υδάτινου πνεύμονα των νοτίων προαστίων;
- Το Ρέμα Πικροδάφνης αποτελεί τη μακροβιότερη δικαστική υπόθεση αστικού υδατορέματος στην Ελλάδα, με το Συμβούλιο της Επικρατείας να εκδίδει σειρά ιστορικών αποφάσεων από τη δεκαετία του 1990 έως σήμερα.
- Το Ε’ Τμήμα του ΣτΕ ακύρωσε επανειλημμένα κρατικά σχέδια που επιχειρούσαν τον πλήρη εγκιβωτισμό της κοίτης με συρματοκιβώτια και σκυρόδεμα, κατοχυρώνοντας νομικά την υποχρέωση διατήρησης της φυσικής μορφής του ρέματος.
- Η διαδικασία έκδοσης Προεδρικού Διατάγματος οριοθέτησης προσέκρουε επί δεκαετίες σε αποσπασματικές μελέτες, αντικρουόμενα συμφέροντα παρόδιων ιδιοκτησιών και διοικητική αδράνεια των αρμόδιων φορέων.
- Η πρόσφατη νομολογία καθιστά σαφές ότι κανένα μεγάλο αντιπλημμυρικό έργο δεν μπορεί να αδειοδοτηθεί χωρίς προηγούμενη συνολική, επιστημονικά τεκμηριωμένη οριοθέτηση και απομάκρυνση των αυθαίρετων καταπατήσεων.
Το χρονικό μιας διαρκούς σύγκρουσης στο Ε’ Τμήμα
Η υπόθεση του Ρέματος Πικροδάφνης δεν αποτελεί απλώς μια τοπική διαφωνία ορίων, αλλά το σημαντικότερο νομολογιακό εργαστήριο του Συμβουλίου της Επικρατείας για το περιβαλλοντικό δίκαιο των υδατορεμάτων στην Ελλάδα. Επί σχεδόν τριάντα χρόνια, το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο κλήθηκε να επιλύσει τη δομική αντίφαση ανάμεσα στην επιθετική αστικοποίηση των νοτίων προαστίων και τη συνταγματική επιταγή προστασίας του περιβάλλοντος (Άρθρο 24 του Συντάγματος).
Οι πρώτες μεγάλες δικαστικές εμπλοκές καταγράφηκαν ήδη από τη δεκαετία του 1990, όταν φορείς πολιτών και περιβαλλοντικές οργανώσεις προσέφυγαν κατά των σχεδίων της τότε Νομαρχίας και του ΥΠΕΧΩΔΕ. Τα σχέδια εκείνα προέκριναν τη μετατροπή του φυσικού ρέματος σε ανοιχτό ή κλειστό τσιμεντένιο αγωγό, κατά το αποτυχημένο πρότυπο του Κηφισού και του Ιλισού.
Το Ε’ Τμήμα του ΣτΕ, με πρωτοπόρες αποφάσεις, έθεσε φρένο στις εργολαβικές αυτές πρακτικές, διακηρύσσοντας ότι τα ρέματα αποτελούν ευαίσθητα οικοσυστήματα και φυσικούς αποδέκτες υδάτων που απαγορεύεται να αλλοιώνονται ανεπανόρθωτα.
Η μάχη των συρματοκιβωτίων και η απαίτηση για φυσικότητα
Κομβικό σημείο στην ιστορία των προσφυγών αποτέλεσε η μελέτη διευθέτησης της Περιφέρειας Αττικής στα μέσα της δεκαετίας του 2010. Το έργο προέβλεπε εκτεταμένη χρήση συρματοκιβωτίων (σαρζανέτ) και σκυροδέματος σε μεγάλο τμήμα της διαδρομής, από την Ηλιούπολη και τον Άγιο Δημήτριο μέχρι το Παλαιό Φάληρο και τον Άλιμο.
Οι κάτοικοι προσέφυγαν εκ νέου στο ΣτΕ, υποστηρίζοντας ότι η παρέμβαση κατέστρεφε τη βιοποικιλότητα και αποστερούσε το ρέμα από τη φυσική του ικανότητα αυτοκαθαρισμού και ανάσχεσης πλημμυρών. Το ανώτατο δικαστήριο δικαίωσε σε κρίσιμα σημεία τους προσφεύγοντες, ακυρώνοντας πράξεις έγκρισης περιβαλλοντικών όρων και υποχρεώνοντας τη διοίκηση να αναθεωρήσει ριζικά τον σχεδιασμό της.
Η βασική νομολογιακή γραμμή που παγιώθηκε έκτοτε επιβάλλει «ήπιες, οικολογικές παρεμβάσεις» και αποκλείει τον άκριτο εγκιβωτισμό, αναγνωρίζοντας την Πικροδάφνη ως το τελευταίο ελεύθερο ρέμα της νότιας Αθήνας.
Το «αγκάθι» της οριοθέτησης και τα Προεδρικά Διατάγματα
Η καρδιά του προβλήματος, ωστόσο, παρέμενε πάντοτε η απουσία ολοκληρωμένης και νομικά κυρωμένης οριοθέτησης. Χωρίς κυρωμένες γραμμές πλημμύρας και οριογραμμές μέσω Προεδρικού Διατάγματος, η αυθαίρετη δόμηση θέριευε στις όχθες, ενώ οι υπηρεσίες δόμησης αδυνατούσαν να ασκήσουν αποτελεσματικό έλεγχο.
Κάθε απόπειρα έκδοσης σχετικού Προεδρικού Διατάγματος κατέληγε σε αδιέξοδο στο ΣτΕ κατά την επεξεργασία του σχεδίου. Το δικαστήριο επέστρεφε επανειλημμένα τα σχέδια ως απαράδεκτα ή ελλιπή, επισημαίνοντας δύο θεμελιώδη σφάλματα: πρώτον, την προσπάθεια αποσπασματικής οριοθέτησης κατά τμήματα αντί ενιαίας αντιμετώπισης από τις πηγές στον Υμηττό έως τις εκβολές στον Σαρωνικό, και δεύτερον, την υποχώρηση των οριογραμμών μπροστά σε καταγεγραμμένα αυθαίρετα κτίσματα.
Το ΣτΕ κατέστησε σαφές ότι η οριοθέτηση πρέπει να ακολουθεί την ιστορική και φυσική διατομή του ρέματος και όχι τις τετελεσμένες καταπατήσεις επίορκων ιδιοκτητών.
Από τη δικαστική θεωρία στην πράξη των κατεδαφίσεων
Οι πρόσφατες επιχειρήσεις κατεδάφισης αποτελούν την άμεση θεσμική απόρροια αυτής ακριβώς της δικαστικής πίεσης. Για χρόνια, η διοίκηση χρησιμοποιούσε τις εκκρεμείς δίκες ως πρόσχημα αναβολής των κατεδαφίσεων, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο ατιμωρησίας.
Η ξεκάθαρη στάση του ανώτατου δικαστηρίου αφαίρεσε κάθε νομικό επιχείρημα από όσους διεκδικούσαν τη νομιμοποίηση κτισμάτων μέσα στην πλημμυρική ζώνη. Πλέον, η εκτέλεση των αμετάκλητων πρωτοκόλλων κατεδάφισης αποτελεί προαπαιτούμενο για να μπορέσει να εγκριθεί οποιαδήποτε νέα, περιβαλλοντικά συμβατή μελέτη διευθέτησης και να ολοκληρωθεί η θεσμική θωράκιση του ρέματος.
—————–
Το ιστορικό των προσφυγών για το Ρέμα Πικροδάφνης στο Συμβούλιο της Επικρατείας συμπυκνώνει την παθογένεια της ελληνικής χωροταξίας, αλλά ταυτόχρονα και τη δυναμική των ενεργών πολιτών απέναντι στην κρατική προχειρότητα. Το ΣτΕ λειτούργησε διαχρονικά ως ανάχωμα απέναντι στην πλήρη τσιμεντοποίηση του ρέματος, διασώζοντας τον φυσικό του χαρακτήρα με υψηλό τίμημα πολυετών καθυστερήσεων. Σήμερα, η απομάκρυνση των αυθαιρέτων συνιστά την πρώτη έμπρακτη ευθυγράμμιση της εκτελεστικής εξουσίας με τις δικαστικές επιταγές, ανοίγοντας τον δρόμο για μια σύγχρονη, ενιαία και οικολογική οριοθέτηση που θα προστατεύει ουσιαστικά τα νότια προάστια.
