Δημοτική Αστυνομία: Ο νέος χάρτης αρμοδιοτήτων, τα κριτήρια στελέχωσης και το «παράθυρο» ανακατανομής στους Δήμους (Εγκύκλιος)

Σύνοψη

• Σύνδεση με πληθυσμό και προσωπικό: Καθιερώνονται αυστηρές ελάχιστες απαιτήσεις στελέχωσης ανά κλίμακα μόνιμου πληθυσμού, αντικαθιστώντας τα παλαιότερα εδαφικά κριτήρια του ν. 5003/2022.
• Θεσμική βαλβίδα αποσυμπίεσης: Τα Δημοτικά Συμβούλια αποκτούν τη δυνατότητα, με απόλυτη πλειοψηφία, να αφαιρούν συγκεκριμένα καθήκοντα από υποστελεχωμένες μονάδες και να τα αναθέτουν στο λοιπό διοικητικό προσωπικό.
• Διεύρυνση ελέγχων στον ΚΟΚ και 24ωρο: Προστίθενται νέες ελεγκτικές αρμοδιότητες για δίκυκλα, σταθμούς φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και άδειες οδήγησης, ενώ επιτρέπεται η λειτουργία σε τρεις βάρδιες.
• Διαφάνεια και μεταβατική περίοδος: Θεσπίζεται υποχρέωση ανάρτησης των ενεργών αρμοδιοτήτων στις ιστοσελίδες των Δήμων, με παράταση της επικουρικής άσκησης καθηκόντων από δημοτικούς υπαλλήλους έως τις 30 Ιουνίου 2027.

—————

Αναλυτικά…

Το τέλος των ανισοτήτων και η νέα αρχιτεκτονική ελέγχων

Σε μια περίοδο κατά την οποία η καθημερινότητα στα αστικά κέντρα και την περιφέρεια δοκιμάζεται έντονα από ζητήματα ευταξίας, παράνομης στάθμευσης και κατάληψης κοινόχρηστων χώρων, η λειτουργία των τοπικών ελεγκτικών μηχανισμών εισέρχεται σε νέα φάση. Το Υπουργείο Εσωτερικών εξέδωσε την εγκύκλιο 23/2026 (Α.Π. 55891/8-10-2026), την οποία υπογράφει ο Υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος, θέτοντας σε πλήρη τροχιά εφαρμογής τα άρθρα 356 έως 359 του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ν. 5314/2026).

Η νέα διοικητική παρέμβαση επιχειρεί να επιλύσει παθογένειες ετών, θέτοντας αντικειμενικά όρια και κανόνες λειτουργίας. Για πρώτη φορά, η άσκηση των αρμοδιοτήτων αποσυνδέεται από τα παλαιότερα εδαφικά κριτήρια και την άνιση μεταχείριση υφιστάμενων και νεοσυσταθεισών υπηρεσιών που είχε διαμορφώσει ο ν. 5003/2022.

Στο εξής, το εύρος της επιχειρησιακής δράσης κάθε σώματος καθορίζεται αποκλειστικά από δύο συνδυαστικούς παράγοντες: τον πραγματικό μόνιμο πληθυσμό του Δήμου βάσει της τελευταίας απογραφής της ΕΛΣΤΑΤ και τον καταγεγραμμένο αριθμό των υπηρετούντων δημοτικών αστυνομικών.

1. Τα πληθυσμιακά κλιμάκια και οι απαιτήσεις στελέχωσης

Ο νομοθέτης καθιερώνει ένα διαβαθμισμένο μοντέλο ελάχιστης επάρκειας, το οποίο χωρίζει τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε τέσσερις βασικές κατηγορίες. Κάθε βαθμίδα συνοδεύεται από συγκεκριμένο κατώφλι προσωπικού, το οποίο ξεκλειδώνει αντίστοιχες δέσμες αρμοδιοτήτων.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του νέου Κώδικα, για τους μικρούς Δήμους με πληθυσμό έως 15.000 κατοίκους, η πλήρωση των επτά θέσεων εξασφαλίζει την άσκηση των βασικών καθηκόντων της πρώτης κατηγορίας.

Στους μεσαίους Δήμους, από 15.001 έως 100.000 δημότες, η επαρκής στελέχωση επιτρέπει τον συνδυασμό της πρώτης και της δεύτερης κατηγορίας αρμοδιοτήτων.

Τέλος, στα μεγάλα αστικά κέντρα με πληθυσμό άνω των 100.000 κατοίκων, εφόσον τηρείται αυστηρά η αναλογία ενός στελέχους ανά 2.000 δημότες, η Δημοτική Αστυνομία αποκτά το δικαίωμα άσκησης του συνόλου των αρμοδιοτήτων και των τριών θεσμοθετημένων κατηγοριών.

2. Η «βαλβίδα αποσυμπίεσης» των υποστελεχωμένων υπηρεσιών

Το κρισιμότερο ίσως σημείο της νέας εγκυκλίου αφορά τη διαχείριση της χρόνιας λειψανδρίας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Μέχρι σήμερα, πολλές υπηρεσίες λειτουργούσαν τυπικά επιφορτισμένες με δεκάδες αντικείμενα ελέγχου, αδυνατώντας πρακτικά να ανταποκριθούν ακόμη και στις στοιχειώδεις κλήσεις των δημοτών.

Το άρθρο 357 του νέου Κώδικα εισάγει μια ρεαλιστική θεσμική διέξοδο: παρέχει τη δυνατότητα στα οικεία Δημοτικά Συμβούλια να αφαιρούν συγκεκριμένα καθήκοντα από τη Δημοτική Αστυνομία, όταν διαπιστώνεται ότι δεν πληρούνται οι ελάχιστες προϋποθέσεις στελέχωσης.

Η απόφαση αυτή απαιτεί την απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του Δημοτικού Συμβουλίου. Μεταξύ των αρμοδιοτήτων που μπορούν πλέον να αποσυρθούν από το ελεγκτικό σώμα περιλαμβάνονται:

• Ο έλεγχος εφαρμογής των κανονιστικών αποφάσεων του Δήμου.
• Ο έλεγχος των προβλέψεων για την αδειοδότηση και λειτουργία παιδότοπων.
• Η εκτέλεση διοικητικών κυρώσεων σε καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος και επιχειρήσεις.
• Η διενέργεια αυτοψιών που απαιτούνται για την έκδοση διοικητικών πράξεων.
• Η εφαρμογή της διαδικασίας περισυλλογής και απομάκρυνσης εγκαταλελειμμένων οχημάτων.
• Η επίδοση εγγράφων των δημοτικών αρχών.
• Η βεβαίωση του γνησίου της υπογραφής κατ’ οίκον για ευάλωτες ομάδες πολιτών.

Σε Δήμους άνω των 15.000 κατοίκων, το Δημοτικό Συμβούλιο διατηρεί την ευχέρεια να αφαιρέσει επιπλέον και αρμοδιότητες που υπάγονται στη δεύτερη κατηγορία.

Όσα καθήκοντα αφαιρούνται, δεν μένουν σε διοικητικό κενό. Αναλαμβάνονται άμεσα από το λοιπό υπαλληλικό δυναμικό του Δήμου, βάσει των ρυθμίσεων του Κώδικα Κατάστασης Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων. Ταυτόχρονα, προβλέπεται και η αντίστροφη διαδρομή: το δημοτικό συμβούλιο μπορεί, με την ίδια πλειοψηφία, να αναθέσει πρόσθετες αρμοδιότητες στο σώμα, ανεξάρτητα από τον βαθμό κάλυψης των οργανικών θέσεων.

3. Διεύρυνση παρεμβάσεων στον ΚΟΚ και νέοι κανόνες κυκλοφορίας

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αναμόρφωση των οδικών και κυκλοφοριακών ελέγχων, υπό το πρίσμα της εφαρμογής του νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ν. 5209/2025). Η Δημοτική Αστυνομία ενισχύεται με ουσιαστικά εργαλεία παρέμβασης στο πεδίο της βιώσιμης κινητικότητας και της οδικής ασφάλειας.

Στο εξής, το προσωπικό της αποκτά ρητή δικαιοδοσία ελέγχου στη μεταφορά επιβατών με οχήματα και την τήρηση των προβλεπόμενων κανόνων ασφαλούς μετακίνησης.

Παράλληλα, εξουσιοδοτείται να ελέγχει τους ειδικούς κανόνες κυκλοφορίας για ποδήλατα, μοτοποδήλατα, μοτοσικλέτες και ελαφρά τρίτροχα οχήματα, καλύπτοντας ένα κρίσιμο κενό αστυνόμευσης στον αστικό ιστό.

Στο οπλοστάσιο των ελεγκτών προστίθενται επίσης η δυνατότητα ακινητοποίησης οχημάτων κατά τις προβλέψεις του ΚΟΚ, καθώς και ο έλεγχος ισχύος των αδειών οδήγησης, με τις ρητές εξαιρέσεις που ορίζει ο νόμος.

Κομβική θεωρείται και η ρύθμιση για την προστασία των υποδομών ηλεκτροκίνησης: θεσμοθετείται σαφής αρμοδιότητα ελέγχου και βεβαίωσης παραβάσεων για την παράνομη στάση και στάθμευση σε σημεία επαναφόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, μέτρο που προστατεύει αποκλειστικά τα ηλεκτροκίνητα μέσα κατά τη διάρκεια της φόρτισής τους.

Στον αντίποδα, το υπουργείο προχωρά σε λειτουργικό εξορθολογισμό, απαλλάσσοντας τους δημοτικούς αστυνομικούς από ελέγχους για τους οποίους υπάρχουν ειδικότερα κρατικά όργανα. Αφαιρούνται συγκεκριμένα οι αρμοδιότητες που σχετίζονται με εξειδικευμένες παραβάσεις φορτηγών οχημάτων και τον έλεγχο των συνοδευτικών εγγράφων των επαγγελματιών οδηγών βαρέων οχημάτων.

4. Η εικόνα στο πεδίο: Τα παραδείγματα των τεσσάρων Δήμων

Η πραγματική κατάσταση του μηχανισμού αποτυπώνεται στα επίσημα δεδομένα του Συστήματος Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού (με ημερομηνία αναφοράς την 31η Μαΐου 2026), τα οποία επικαλείται η εγκύκλιος για να καταδείξει το εύρος των αναγκαίων προσαρμογών:

• Δήμος Αθηναίων: Με καταγεγραμμένο μόνιμο πληθυσμό 643.452 κατοίκους και 522 υπηρετούντες δημοτικούς αστυνομικούς, υπερκαλύπτει την απαίτηση των 322 στελεχών (αναλογία 1:2.000) και διατηρεί το δικαίωμα άσκησης του συνόλου των αρμοδιοτήτων και των τριών κατηγοριών.
• Δήμος Ηρακλείου Κρήτης: Με πληθυσμό 179.302 κατοίκους, διαθέτει μόλις 34 δημοτικούς αστυνομικούς έναντι των 90 που απαιτούνται θεσμικά. Χαρακτηρίζεται επισήμως υποστελεχωμένος, γεγονός που επιβάλλει στο Δημοτικό Συμβούλιο να αποφασίσει άμεσα είτε αφαίρεση συγκεκριμένων καθηκόντων είτε στοχευμένη προσθήκη δράσεων τρίτης κατηγορίας.
• Δήμος Ελληνικού – Αργυρούπολης: Με πληθυσμό 50.027 κατοίκους, εμφανίζει ενεργό δυναμικό μόλις 8 στελεχών έναντι των 30 που απαιτεί ο νέος νόμος. Η μεγάλη αυτή απόκλιση ενεργοποιεί τη διαδικασία ανακατανομής αρμοδιοτήτων προς άλλες διευθύνσεις του Δήμου.
• Δήμος Πάρου: Με μόνιμο πληθυσμό 14.520 κατοίκους, λειτουργεί με 3 δημοτικούς αστυνομικούς έναντι των 7 προβλεπόμενων, διατηρώντας τη δυνατότητα μερικής αφαίρεσης καθηκόντων πρώτης κατηγορίας ή επιλεκτικής ανάθεσης πρόσθετων ευθυνών.

5. 24ωρη ετοιμότητα, διαδημοτικά σύμφωνα και παράταση έως το 2027

Η εγκύκλιος υπενθυμίζει ότι οι υπηρεσίες μπορούν να λειτουργούν σε 24ωρη βάση, οργανωμένες σε τρεις διαδοχικές βάρδιες (πρωινή, απογευματινή και νυχτερινή), συμπεριλαμβανομένων αργιών και Σαββατοκύριακων.

Την ευθύνη για τον σχεδιασμό των βαρδιών φέρει ο ιεραρχικά ανώτερος προϊστάμενος, συνεκτιμώντας τη διαθέσιμη δύναμη. Σε συνθήκες κρίσεων Πολιτικής Προστασίας, ωστόσο, η 24ωρη κινητοποίηση καθίσταται υποχρεωτική ανεξαρτήτως του αριθμού των διαθέσιμων υπαλλήλων.

Παράλληλα, το άρθρο 359 του Κώδικα εισάγει τον θεσμό της διαδημοτικής συνεργασίας. Μικροί ή νησιωτικοί δήμοι που δεν διαθέτουν δική τους υπηρεσία μπορούν πλέον να υπογράφουν συμβάσεις συνεργασίας με όμορους Δήμους, εξασφαλίζοντας στοχευμένη ελεγκτική κάλυψη σε κρίσιμους τομείς.

Τέλος, με το άρθρο 120 του ν. 5331/2026, δίνεται παράταση στην άσκηση καθηκόντων Δημοτικής Αστυνομίας από λοιπούς δημοτικούς υπαλλήλους από την 1η Ιουλίου 2026 έως την 30ή Ιουνίου 2027, ημερομηνία που αποτελεί απαρέγκλιτο χρονικό όριο.

Η ρύθμιση αυτή λειτουργεί ως «γέφυρα» μέχρι την ανάληψη καθηκόντων από τους επιτυχόντες της προκήρυξης 1Κ/2024, για τους οποίους προβλέπεται περιορισμένο πεδίο ευθυνών μέχρι να ολοκληρώσουν επιτυχώς την εισαγωγική τους εκπαίδευση.      

Συνολικά…

Η εγκύκλιος 23/2026 και οι ρυθμίσεις του ν. 5314/2026 διαμορφώνουν ένα σαφώς πιο ρεαλιστικό, αλλά και απαιτητικό πλαίσιο για την τοπική διακυβέρνηση. Η αποσύνδεση των αρμοδιοτήτων από τυπικές προβλέψεις και η σύνδεσή τους με την πραγματική στελέχωση προσγειώνει τον διοικητικό σχεδιασμό στις πραγματικές δυνατότητες κάθε περιοχής.

Για τους πολίτες, η μεγαλύτερη κατάκτηση είναι η καθιέρωση της διαφάνειας. Η υποχρεωτική έκδοση διαπιστωτικής πράξης από τον Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης και η άμεση ανάρτησή της στις ιστοσελίδες των Δήμων αποσαφηνίζει ποιος ελέγχει τι, αποτρέποντας τη διάχυση ευθυνών ανάμεσα σε υπηρεσίες.

Το στοίχημα πλέον μεταφέρεται στα Δημοτικά Συμβούλια. Οι αιρετές διοικήσεις καλούνται να αξιολογήσουν άμεσα το ανθρώπινο δυναμικό τους, να αποφασίσουν ποιες αρμοδιότητες μπορούν να φέρουν εις πέρας και να προχωρήσουν σε γενναίες αναδιαρθρώσεις, αξιοποιώντας τόσο τις διαδημοτικές συμπράξεις όσο και τη μεταβατική περίοδο έως το καλοκαίρι του 2027.

————–

Πηγές

• Υπουργείο Εσωτερικών – Εγκύκλιος 23/2026 (Α.Π. 55891 / 8-10-2026), υπογραφή Υπουργού Εσωτερικών Θεόδωρου Λιβάνιου.
• Νόμος 5314/2026 (Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης – Άρθρα 356 έως 359).
• Νόμος 5209/2025 (Νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας).
• Νόμος 5331/2026 (Άρθρο 120 – Μεταβατικές ρυθμίσεις άσκησης αρμοδιοτήτων).
• Σύστημα Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού (Μητρώο Ανθρώπινου Δυναμικού Ελληνικού Δημοσίου, στοιχεία 31ης Μαΐου 2026).
• Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ – Αποτελέσματα μόνιμου πληθυσμού).