Σύνοψη: Η κατάσταση του δημόσιου χώρου στις ελληνικές πόλεις αποτυπώνει τη χρόνια αποτυχία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης να ανταποκριθεί στις στοιχειώδεις υποχρεώσεις της. Κατεστραμμένα πεζοδρόμια, εργοτάξια χωρίς τέλος, εγκαταλελειμμένα οικόπεδα και διαρκής μεταφορά ευθυνών μεταξύ δήμων, περιφερειών και υπουργείων συνθέτουν ένα σκηνικό θεσμικής ανευθυνότητας. Οι πολίτες καλούνται να προσαρμοστούν σε μια καθημερινότητα όπου η ασφαλής μετακίνηση αποτελεί ζητούμενο, ενώ οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες βιώνουν πραγματικό αποκλεισμό. Την ίδια στιγμή, οι δημοτικές αρχές επενδύουν περισσότερο στην επικοινωνιακή διαχείριση και στις φωτογραφίες εγκαινίων παρά στη συντήρηση των βασικών υποδομών. Η υποβάθμιση του δημόσιου χώρου δεν αποτελεί απλώς αισθητικό πρόβλημα αλλά σοβαρό δείκτη διοικητικής ανεπάρκειας και πολιτικής αδιαφορίας.
———-
Αναλυτικά…
Αρκεί μια απλή διαδρομή με τα μέσα μαζικής μεταφοράς και λίγα λεπτά περπάτημα για να καταρρεύσει ο μύθος των «σύγχρονων» ελληνικών πόλεων.
γράφει ο Νίκος Παρίκος
Η εικόνα είναι κοινή σχεδόν παντού. Πεζοδρόμια διαλυμένα, πλάκες που λείπουν, λακκούβες, μπάζα, πρόχειρες αποκαταστάσεις που θυμίζουν μπαλώματα και εργοτάξια που μοιάζουν να έχουν εγκαταλειφθεί από την ημέρα που στήθηκαν. Το πρόβλημα δεν αφορά μία γειτονιά ούτε έναν δήμο. Πρόκειται για μια γενικευμένη εικόνα εγκατάλειψης που αποκαλύπτει την πραγματική κατάσταση του δημόσιου χώρου.
Το πιο εξοργιστικό όμως δεν είναι η εγκατάλειψη. Είναι η μονιμοποίησή της. Κάθε φορά που ένας πολίτης διαμαρτύρεται, ξεκινά η γνωστή παράσταση ευθυνών. Ο δήμος δείχνει την Περιφέρεια. Η Περιφέρεια δείχνει το υπουργείο. Το υπουργείο επικαλείται διαδικασίες. Κι έτσι ο μοναδικός που συνεχίζει να πέφτει στις λακκούβες είναι ο πολίτης, ο οποίος πληρώνει φόρους, δημοτικά τέλη και εισφορές για υπηρεσίες που υπάρχουν περισσότερο στα προεκλογικά φυλλάδια παρά στην πραγματικότητα.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση αρέσκεται να διαφημίζει «έξυπνες πόλεις», «πράσινες αναπλάσεις» και «βιώσιμη κινητικότητα». Στην πράξη όμως, πολλές φορές αδυνατεί να εξασφαλίσει ακόμη και το αυτονόητο: να μπορεί ένας άνθρωπος να περπατήσει χωρίς να κινδυνεύει να στραμπουλήξει το πόδι του. Οι φωτογραφίες με κορδέλες εγκαινίων περισσεύουν. Η καθημερινή συντήρηση, όμως, σπανίζει. Γιατί δεν προσφέρει επικοινωνιακό κέρδος. Δεν κόβεις κορδέλα όταν αντικαθιστάς σπασμένες πλάκες. Δεν γεμίζεις δελτία Τύπου επειδή καθάρισες ένα εγκαταλελειμμένο οικόπεδο.
Το αποτέλεσμα είναι μια πόλη που λειτουργεί με όρους βιτρίνας. Οι τουριστικές διαδρομές λάμπουν, ενώ λίγα τετράγωνα παραπέρα ξεκινά η πραγματική Ελλάδα των εγκαταλελειμμένων γειτονιών. Εκεί όπου οι κάτοικοι ξέρουν απέξω ποιες λακκούβες πρέπει να αποφεύγουν και ποια πεζοδρόμια είναι απροσπέλαστα. Εκεί όπου η καθημερινότητα θυμίζει περισσότερο δοκιμασία ισορροπίας παρά μετακίνηση σε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο προκλητική όταν μιλάμε για ανθρώπους με αναπηρία, ηλικιωμένους ή γονείς με παιδικά καρότσια. Για αυτούς, πολλές ελληνικές πόλεις δεν είναι απλώς αφιλόξενες. Είναι απαγορευτικές. Ράμπες που καταλήγουν σε κολώνες, πεζοδρόμια που εξαφανίζονται κάτω από παράνομα παρκαρισμένα αυτοκίνητα, οδηγοί όδευσης τυφλών που διακόπτονται από κάδους ή τραπεζοκαθίσματα. Όλα αυτά δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Είναι η κανονικότητα που κάποιοι επιμένουν να παρουσιάζουν ως πρόοδο.
Στο μεταξύ, οι δημόσιες υπηρεσίες και οι εργολάβοι επιδίδονται σε έναν ατελείωτο διαγωνισμό εκσκαφών. Ο ένας ανοίγει δρόμο για έργο ύδρευσης, ο άλλος ξηλώνει το ίδιο σημείο για οπτικές ίνες, ένας τρίτος επεμβαίνει για φυσικό αέριο και ένας τέταρτος επιστρέφει για να διορθώσει τις κακοτεχνίες του προηγούμενου. Ο συντονισμός παραμένει άγνωστη λέξη, ενώ η αποκατάσταση των ζημιών αντιμετωπίζεται σαν ενοχλητική λεπτομέρεια.
Το ειρωνικό είναι ότι οι ίδιες δημοτικές αρχές εμφανίζονται αμείλικτες απέναντι στον πολίτη όταν πρόκειται για πρόστιμα, κανονισμούς και υποχρεώσεις. Ο δημότης οφείλει να είναι συνεπής σε όλα. Η διοίκηση, αντίθετα, μοιάζει να απολαμβάνει ένα ιδιότυπο καθεστώς ασυλίας. Κανείς δεν λογοδοτεί όταν μια γειτονιά παραμένει διαλυμένη επί μήνες ή όταν ένα πεζοδρόμιο εξελίσσεται σε παγίδα.
Η ποιότητα μιας πόλης δεν μετριέται από τα εντυπωσιακά έργα βιτρίνας ούτε από τις εντυπωσιακές αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης των αιρετών. Μετριέται από το αν ο πολίτης μπορεί να περπατήσει με ασφάλεια, να κινηθεί με αξιοπρέπεια και να αισθάνεται ότι ο δημόσιος χώρος τού ανήκει. Σήμερα, δυστυχώς, σε πολλές ελληνικές πόλεις συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.
Συνολικά…
Η εγκατάλειψη του δημόσιου χώρου δεν είναι φυσικό φαινόμενο ούτε αποτέλεσμα κακής τύχης. Είναι προϊόν πολιτικών επιλογών, διοικητικής αδράνειας και μιας αυτοδιοικητικής κουλτούρας που προτιμά την επικοινωνία από τη διαχείριση της καθημερινότητας. Όσο οι ευθύνες θα μεταφέρονται από γραφείο σε γραφείο και οι πολίτες θα αντιμετωπίζονται ως θεατές της ίδιας επαναλαμβανόμενης παράστασης, οι πόλεις θα συνεχίσουν να υποβαθμίζονται. Η πραγματική μεταρρύθμιση δεν χρειάζεται περισσότερα συνθήματα ούτε νέες μακέτες. Χρειάζεται λογοδοσία, συντήρηση, συντονισμό και διοικήσεις που θα κριθούν όχι από τις εξαγγελίες τους αλλά από το αν ο δημόσιος χώρος υπηρετεί πραγματικά τον πολίτη. Εκεί βρίσκεται η ουσία της αυτοδιοίκησης· όλα τα υπόλοιπα είναι απλώς επικοινωνιακή διακόσμηση.
