Σύνοψη: Η κατάθεση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη Βουλή, από τον ΥΠΕΣ Θοδωρή Λιβάνιο, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στον χώρο των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Το νομοθέτημα συγκεντρώνει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις, επιδιώκοντας να δημιουργήσει ένα ενιαίο, σύγχρονο και αποτελεσματικό πλαίσιο λειτουργίας για δήμους και περιφέρειες. Οι προβλεπόμενες αλλαγές αφορούν τη διαφάνεια, τη λογοδοσία, τη συμμετοχή των πολιτών, τη διαχείριση των οικονομικών, τον έλεγχο νομιμότητας και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Παράλληλα, ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον προκαλεί η κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές, η οποία αναμένεται να αποτελέσει σημείο έντονης αντιπαράθεσης. Ο νέος Κώδικας φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει χρόνιες παθογένειες και να θέσει τις βάσεις για μια πιο λειτουργική και αποτελεσματική αυτοδιοίκηση.
———
Αναλυτικά…
Η κατάθεση στη Βουλή του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, από τον ΥΠΕΣ Θοδωρή Λιβάνιο, σηματοδοτεί μια σημαντική προσπάθεια αναδιάρθρωσης του θεσμικού πλαισίου που διέπει τη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών στην Ελλάδα. Πρόκειται για ένα εκτεταμένο νομοθέτημα που φιλοδοξεί να βάλει τέλος σε ένα σύνθετο και συχνά αντιφατικό καθεστώς σχεδόν 2.000 διάσπαρτων νομοθετικών διατάξεων, οι οποίες είχαν συσσωρευτεί τις τελευταίες δεκαετίες.
γράφει η Έφη Γιοβάνου…
Η πρωτοβουλία του υπουργείου Εσωτερικών έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Τοπική Αυτοδιοίκηση καλείται να διαχειριστεί αυξημένες αρμοδιότητες, περιορισμένους πόρους και διαρκώς αυξανόμενες απαιτήσεις από τους πολίτες. Η ανάγκη εκσυγχρονισμού του πλαισίου θεωρείται επιτακτική, καθώς μετά τη μεταρρύθμιση του «Καλλικράτη» και τις μεταγενέστερες αλλαγές του «Κλεισθένη», το θεσμικό περιβάλλον παρέμενε πολυδαίδαλο και συχνά δυσλειτουργικό.
Ενοποιημένο θεσμικό πλαίσιο περιφερειών & συμμετοχικότητα Πολιτών
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του νέου Κώδικα είναι η ενοποίηση των κανόνων λειτουργίας των περιφερειών. Δεκαπέντε χρόνια μετά τη θεσμοθέτησή τους ως αιρετών διοικητικών μονάδων, οι περιφέρειες αποκτούν πλέον ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο που αποσαφηνίζει αρμοδιότητες και διαδικασίες. Η εξέλιξη αυτή εκτιμάται ότι θα περιορίσει τις αλληλοεπικαλύψεις και τις συγκρούσεις αρμοδιοτήτων μεταξύ διαφορετικών επιπέδων διοίκησης.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή των πολιτών. Η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία αποτελεί μια καινοτομία που επιχειρεί να ενισχύσει τη δημοκρατική συμμετοχή σε τοπικό επίπεδο. Την ίδια στιγμή, τα συμβούλια νέων αποκτούν θεσμική αναβάθμιση, με σαφείς κανόνες συγκρότησης και λειτουργίας.
Διαφάνεια στη λειτουργία και την οικονομική διαχείριση των Δήμων
Σημαντικές είναι και οι παρεμβάσεις στον τομέα της διαφάνειας. Οι δήμοι και οι περιφέρειες θα υποχρεώνονται σε εκτενέστερη δημοσιοποίηση αποφάσεων και οικονομικών στοιχείων, ενώ η χρήση ψηφιακών εργαλείων αναμένεται να καταστήσει ευκολότερη την πρόσβαση των πολιτών στις πληροφορίες που αφορούν τη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται επίσης στη χρηστή οικονομική διαχείριση. Οι οικονομικές υπηρεσίες των ΟΤΑ αποκτούν ένα πιο σαφές και ενιαίο πλαίσιο λειτουργίας, με στόχο τη μείωση των διαφορετικών ερμηνειών της νομοθεσίας, την καλύτερη παρακολούθηση των δαπανών και την ενίσχυση της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Παράλληλα, ο νέος Κώδικας αναμορφώνει το σύστημα ελέγχου νομιμότητας. Η φιλοσοφία του βασίζεται στον διαχωρισμό της νομιμότητας από τη σκοπιμότητα των αποφάσεων, ενισχύοντας την αυτοτέλεια της αυτοδιοίκησης και περιορίζοντας παρεμβάσεις που στο παρελθόν προκαλούσαν καθυστερήσεις ή διοικητικές εμπλοκές.
Νέο εκλογικό σύστημα – Κατάργηση Β΄ γύρου
Ωστόσο, η πλέον συζητημένη διάταξη αφορά το εκλογικό σύστημα. Η κατάργηση του δεύτερου γύρου στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές αλλάζει ριζικά τον τρόπο ανάδειξης δημάρχων και περιφερειαρχών. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η αλλαγή θα μειώσει το κόστος των εκλογών και θα περιορίσει τις παρασκηνιακές συναλλαγές μεταξύ πρώτου και δεύτερου γύρου. Αντίθετα, κόμματα της αντιπολίτευσης και αυτοδιοικητικοί παράγοντες εκφράζουν επιφυλάξεις, υποστηρίζοντας ότι ενδέχεται να μειωθεί η αντιπροσωπευτικότητα του τελικού αποτελέσματος.
Ψηφιακός μετασχηματισμός ΟΤΑ
Κεντρικός άξονας του νέου πλαισίου είναι και ο ψηφιακός μετασχηματισμός. Η επέκταση των ηλεκτρονικών υπηρεσιών, η διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων και η ανάπτυξη νέων ψηφιακών εφαρμογών στοχεύουν στη μείωση της γραφειοκρατίας και στη βελτίωση της καθημερινής εξυπηρέτησης των πολιτών.
Οι βασικές αλλαγές που επιβάλει το νέο νομοθέτημα…
- Ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο για δήμους και περιφέρειες.
- Θεσμοθέτηση συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία – Αναβάθμιση των συμβουλίων νέων.
- Ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας των αιρετών οργάνων.
- Αναδιοργάνωση του συστήματος διακυβέρνησης των δήμων και των περιφερειών.
- Αποτελεσματικότητα και διαφάνεια στη λειτουργία των οικονομικών υπηρεσιών.
- Αναμόρφωση του ελέγχου νομιμότητας των αποφάσεων των οργάνων διοίκησης.
- Σαφής προσδιορισμός της καταστατικής θέσης και των δικαιωμάτων των αιρετών.
- Συστηματοποίηση των αρμοδιοτήτων με στόχο τη σαφή κατανομή τους μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων διοίκησης.
- Κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου.
- Επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η συνολική φιλοσοφία του Κώδικα κινείται προς την κατεύθυνση μιας πιο οργανωμένης, ευέλικτης και λογοδοτούσας αυτοδιοίκησης. Το κατά πόσο οι προβλέψεις αυτές θα μετατραπούν σε ουσιαστικές βελτιώσεις της καθημερινής λειτουργίας των ΟΤΑ θα κριθεί από την εφαρμογή τους στην πράξη και από τη δυνατότητα των δήμων και των περιφερειών να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις.
Συνολικά…
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί μία από τις πιο φιλόδοξες θεσμικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στον χώρο της αυτοδιοίκησης. Η κωδικοποίηση χιλιάδων διατάξεων, η ενίσχυση της διαφάνειας, η αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών και η αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων συνιστούν βήματα προς μια πιο αποτελεσματική διοίκηση. Την ίδια στιγμή, οι αλλαγές στο εκλογικό σύστημα και η νέα αρχιτεκτονική διακυβέρνησης αναμένεται να προκαλέσουν έντονο πολιτικό διάλογο. Η επιτυχία του εγχειρήματος δεν θα κριθεί μόνο από την ψήφιση του νομοσχεδίου, αλλά κυρίως από την εφαρμογή του και από το κατά πόσο θα καταφέρει να αντιμετωπίσει χρόνιες παθογένειες που εξακολουθούν να περιορίζουν την αποτελεσματικότητα των δήμων και των περιφερειών στην Ελλάδα.
