Σύνοψη: Η πρόσφατη Κοινή Υπουργική Απόφαση για τον καθαρισμό οικοπέδων εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική πρόληψης πυρκαγιών, σε μια περίοδο που η κλιματική κρίση εντείνει τους κινδύνους. Το νέο πλαίσιο, που εξειδικεύει τον ν. 4662/2020 όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τον νόμο 5281/2026, καθορίζει σαφείς υποχρεώσεις για ιδιοκτήτες, νομείς, χρήστες ακινήτων και δήμους.
Η υποχρέωση καθαρισμού συνοδεύεται πλέον από υποχρεωτική δήλωση σε ψηφιακή πλατφόρμα, ενώ ενισχύονται οι έλεγχοι μέσω του Εθνικού Μητρώου. Οι Δήμοι αποκτούν πιο ενεργό ρόλο, ενώ το Πυροσβεστικό Σώμα παρεμβαίνει κατόπιν καταγγελιών.
Οι κυρώσεις γίνονται πιο στοχευμένες: μειώνονται τα πρόστιμα για μη δήλωση, αλλά αυξάνονται για μη καθαρισμό, ενισχύοντας το κίνητρο συμμόρφωσης. Παράλληλα, προβλέπονται εξαιρέσεις και μέτρα προστασίας της βιοποικιλότητας.
Η νέα ΚΥΑ επιχειρεί να εξισορροπήσει την ανάγκη πρόληψης με την κοινωνική πραγματικότητα, μεταφέροντας ωστόσο σημαντικό βάρος ευθύνης στους πολίτες.
——–
Αναλυτικά…
Η δημοσίευση της νέας Κοινής Υπουργικής Απόφασης για τον καθαρισμό οικοπέδων και ακάλυπτων χώρων σηματοδοτεί μια σημαντική μεταρρύθμιση στον τρόπο με τον οποίο η Πολιτεία επιχειρεί να αντιμετωπίσει τον διαχρονικό κίνδυνο των πυρκαγιών. Σε μια συγκυρία όπου τα ακραία καιρικά φαινόμενα και η παρατεταμένη ξηρασία αυξάνουν την επικινδυνότητα, το νέο πλαίσιο έρχεται να ενισχύσει την πρόληψη, μεταφέροντας παράλληλα σαφείς ευθύνες στους πολίτες.
Η ΚΥΑ εξειδικεύει τον ν. 4662/2020, ο οποίος αποτέλεσε τη βάση για τη σύγχρονη οργάνωση της Πολιτικής Προστασίας στην Ελλάδα, ενώ ενσωματώνει τις αλλαγές που εισήγαγε ο νόμος 5281/2026. Το βασικό της χαρακτηριστικό είναι η προσπάθεια δημιουργίας ενός συνεκτικού μηχανισμού ελέγχου και συμμόρφωσης, με αιχμή το Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών. (για να δείτε το ΦΕΚ της ΚΥΑ κάντε κλικ εδώ)
Υπόχρεοι καθαρισμού Οικοπέδων
Στο επίκεντρο της νέας ρύθμισης βρίσκεται η υποχρέωση καθαρισμού οικοπέδων από την 1η Απριλίου έως τις 15 Ιουνίου κάθε έτους, με ταυτόχρονη υποχρέωση συντήρησης έως το τέλος της αντιπυρικής περιόδου, δηλαδή την 31η Οκτωβρίου. Η ενοποίηση της προθεσμίας καθαρισμού και δήλωσης αποτελεί μία από τις βασικές καινοτομίες, καθώς στο παρελθόν δημιουργούνταν σύγχυση και καθυστερήσεις.
Παράλληλα, διευρύνεται ο κύκλος των υπόχρεων, καθώς πλέον εντάσσονται ρητά και οι νομείς ακινήτων, οι οποίοι έως σήμερα είχαν μεν υποχρέωση καθαρισμού, αλλά όχι δήλωσης. Η προσθήκη αυτή ενισχύει τη διαφάνεια και περιορίζει τα «κενά ευθύνης» που συχνά αξιοποιούνταν για την αποφυγή υποχρεώσεων.
Ψηφιακή δήλωση…
Η ψηφιακή διάσταση της νέας πολιτικής είναι επίσης καθοριστική. Μέσω της πλατφόρμας akatharista.apps.gov.gr, οι πολίτες καλούνται να δηλώνουν την ολοκλήρωση των εργασιών καθαρισμού. Η δημιουργία ενός κεντρικού μητρώου επιτρέπει στους Δήμους να έχουν σαφή εικόνα της κατάστασης και να οργανώνουν στοχευμένους ελέγχους. Ωστόσο, η πρόβλεψη για υποβολή δηλώσεων μέσω ΚΕΠ ή Πυροσβεστικών Υπηρεσιών αναγνωρίζει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν ευπαθείς ομάδες ή πολίτες χωρίς ψηφιακές δεξιότητες.
Οι εργασίες καθαρισμού και οι προθεσμίες…
Οι εργασίες καθαρισμού που προβλέπονται είναι συγκεκριμένες και περιλαμβάνουν την απομάκρυνση ξηρής βλάστησης, το κλάδεμα δέντρων, την απομάκρυνση εύφλεκτων υλικών και τη διατήρηση χαμηλού φορτίου καύσιμης ύλης. Δεν πρόκειται απλώς για μια τυπική διαδικασία, αλλά για ουσιαστική παρέμβαση πρόληψης, η οποία, σύμφωνα με διεθνείς πρακτικές, μπορεί να μειώσει δραστικά την ένταση και την εξάπλωση πυρκαγιών.
Οι ιδιοκτήτες, νομείς, επικαρπωτές και μισθωτές ακινήτων υποχρεούνται να προβαίνουν σε καθαρισμό των οικοπέδων και εκτός σχεδίου με κτίσμα, καθώς και ακάλυπτων χώρων από την 1η Απριλίου έως τις 15 Ιουνίου κάθε έτους, καθώς και στη συντήρησή τους καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου (έως 31 Οκτωβρίου). Οι υποχρεώσεις αφορούν ιδίως περιοχές εντός σχεδίου, εντός ορίων οικισμών, καθώς και εκτάσεις σε ακτίνα έως 100 μέτρων από αυτές, εφόσον δεν υπάγονται στη δασική νομοθεσία.
Οι απαιτούμενες εργασίες περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:
- Απομάκρυνση ξηρής βλάστησης και φυτικών υπολειμμάτων
- Κλάδεμα δέντρων και αραίωση θάμνων
- Συλλογή και μεταφορά υλικών καθαρισμού
- Απομάκρυνση εύφλεκτων υλικών και απορριμμάτων
- Διατήρηση χαμηλού φορτίου καύσιμης ύλης καθ’ όλη την περίοδο υψηλού κινδύνου
Υποβολή δήλωσης καθαρισμού
Σχετικά με την δήλωση του καθαρισμού , όπως ορίζεται από την ΚΥΑ , μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, οι υπόχρεοι οφείλουν να υποβάλουν έως τις 15 Ιουνίου υπεύθυνη δήλωση στην ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα του υπουργείου https://akatharista.apps.gov.gr. Προβλέπεται επίσης, σύμφωνα με την ΚΥΑ, δυνατότητα υποβολής μέσω ΚΕΠ και Πυροσβεστικών Υπηρεσιών σε περιπτώσεις αντικειμενικής αδυναμίας.
Έλεγχοι, Κυρώσεις και πρόστιμα..
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αλλαγές στο σύστημα κυρώσεων. Από τη μία πλευρά, μειώνονται τα πρόστιμα για τη μη υποβολή δήλωσης, αναγνωρίζοντας ότι η παράλειψη αυτή δεν συνεπάγεται απαραίτητα κίνδυνο, εφόσον έχει γίνει καθαρισμός. Από την άλλη, αυξάνεται σημαντικά το πρόστιμο για τη μη εκτέλεση εργασιών καθαρισμού, φτάνοντας το 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο. Η επιλογή αυτή αποτυπώνει μια σαφή πολιτική προτεραιότητα: το ουσιαστικό πρόβλημα δεν είναι η γραφειοκρατία, αλλά η πραγματική κατάσταση των οικοπέδων.
Όπως ορίζεται από την ΚΥΑ, οι Δήμοι αξιοποιούν το Εθνικό Μητρώο για την υποστήριξη των ελέγχων, ενώ το Πυροσβεστικό Σώμα διενεργεί ελέγχους αποκλειστικά κατόπιν καταγγελίας κατά την αντιπυρική περίοδο.
Σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης προβλέπονται κυρώσεις ως εξής:
Για μη υποβολή δήλωσης:
- 500 ευρώ, εφόσον δεν έχει πραγματοποιηθεί ούτε καθαρισμός ούτε υποβολή δήλωσης
- 100 ευρώ, εφόσον έχει πραγματοποιηθεί καθαρισμός αλλά δεν έχει υποβληθεί δήλωση
Για μη καθαρισμό οικοπέδου/ακάλυπτου χώρου σε 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με ελάχιστο ποσό 200 ευρώ και ανώτατο όριο 2.000 ευρώ
- Αυτεπάγγελτος καθαρισμός από τον δήμο με καταλογισμό δαπάνης
Μειώσεις προστίμων και ψευδείς δηλώσεις
Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα μείωσης του προστίμου κατά 50% σε περίπτωση ένστασης και συμμόρφωσης, στοιχείο που εισάγει έναν μηχανισμό «δεύτερης ευκαιρίας». Αντίθετα, για ψευδείς δηλώσεις διατηρούνται ποινικές κυρώσεις, αν και μειωμένες σε σχέση με το παρελθόν, γεγονός που υποδηλώνει μια πιο αναλογική προσέγγιση.
- Ποινικές κυρώσεις σε περίπτωση ψευδούς δήλωσης (φυλάκιση τουλάχιστον 6 μηνών και χρηματική ποινή 5.000 ευρώ)
Οι δήμοι και ο ελεγκτικός ρόλος τους
Σημαντική είναι και η ενίσχυση του ρόλου των Δήμων, οι οποίοι καλούνται να οργανώσουν ελεγκτικά κλιμάκια και να αξιοποιήσουν το Μητρώο. Η δυνατότητα αυτεπάγγελτου καθαρισμού με καταλογισμό της δαπάνης αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο, αν και η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από την επάρκεια πόρων και προσωπικού.
Ενίσχυση πρόληψης και συντονισμού
Το ΥΠΕΝ τονίζει ότι στόχος είναι η έγκαιρη προετοιμασία ενόψει της αντιπυρικής περιόδου και η ουσιαστική μείωση του κινδύνου εκδήλωσης και εξάπλωσης πυρκαγιών. Το υπουργείο καλεί όλους τους πολίτες και τους αρμόδιους φορείς να συμβάλουν ενεργά στην εφαρμογή των μέτρων, επιδεικνύοντας υπευθυνότητα και συνεργασία για την προστασία της ανθρώπινης ζωής, της περιουσίας και του φυσικού περιβάλλοντος.
Οι καλλιεργητικές και κτηνοτροφικές εξαιρέσεις
Η ΚΥΑ εισάγει επίσης εξαιρέσεις, όπως για γεωργικές καλλιέργειες και βοσκήσιμες εκτάσεις, καθώς και πρόνοιες για την προστασία της βιοποικιλότητας. Η διάσταση αυτή είναι κρίσιμη, καθώς η άκριτη αποψίλωση μπορεί να έχει αρνητικές περιβαλλοντικές συνέπειες.
Σε πολιτικό επίπεδο, η νέα ρύθμιση εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική «ατομικοποίησης της ευθύνης», όπου οι πολίτες καλούνται να συμβάλουν ενεργά στην πρόληψη κινδύνων. Αν και η προσέγγιση αυτή μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα, εγείρει ερωτήματα για την επάρκεια των δημόσιων μηχανισμών και τη δίκαιη κατανομή των βαρών.
Οι αλλαγές που επέρχονται με την νέα ΚΥΑ
Συνοπτικά, οι κύριες αλλαγές στο υπάρχον θεσμικό πλαίσιο που επέρχονται, σύμφωνα με ενημέρωση του υπουργείου, είναι οι παρακάτω:
- Στους υπόχρεους προς υποβολή δήλωσης καθαρισμού στο Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών εντάσσονται και οι νομείς, που είχαν πριν την υποχρέωση καθαρισμού αλλά δεν υποχρεούνταν σε δήλωση αυτού,
- Η καταληκτική ημερομηνία καθαρισμού και δήλωσής του στο Μητρώο ταυτίζονται εξαρχής ως η 15η Ιουνίου εκάστου έτους – δε διαφοροποιείται, όπως τονίζεται από την Πολιτική Προστασία, η υποχρέωση συντήρησης καθαρισμού καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου,
- Εισάγονται εξαιρέσεις στο πεδίο εφαρμογής (εκτός των διαμορφωμένων κήπων που συνεχίζει να ισχύει εισάγεται εξαίρεση και για τις γεωργικές καλλιέργειες και βοσκήσιμες γαίες, τους χώρους με αδυναμία πρόσβασης κ.α.),
- Εισάγεται πρόβλεψη για την προστασία της χλωρίδας και της βιοποικιλότητας και προστίθεται άρθρο που καθορίζει τη διαχείριση των προϊόντων καθαρισμού με την εφαρμογή του Κανονισμού Καθαριότητας των Δήμων και την υπόδειξη από αυτούς κατάλληλων σημείων απόθεσης,
- Εισάγεται διαδικασία δήλωσης με φυσικό τρόπο στα Κ.Ε.Π. ή στις Πυροσβεστικές Υπηρεσίες, σε περίπτωση αποδεδειγμένης αδυναμίας χρήσης ηλεκτρονικών υπηρεσιών ή σε ευπαθείς ομάδες
- Εξειδικεύεται ο τρόπος ορισμού των ελεγκτικών κλιμακίων των Δήμων,
Οι κυρώσεις που επιβάλλονται σε περίπτωση μη εκπλήρωσης των ανωτέρω υποχρεώσεων από τους υπόχρεους τροποποιούνται ως προς το ύψος του προστίμου και πλέον ορίζονται ως εξής:
- το πρόστιμο που επιβάλλεται από τους αρμόδιους φορείς ελέγχου για τη μη υποβολή δήλωσης μειώνεται από 1000 ευρώ σε: – 500 ευρώ, εφόσον δεν έχει γίνει ούτε καθαρισμός ούτε υποβολή δήλωσης, – 100 ευρώ εφόσον έχει γίνει ο καθαρισμός αλλά δεν έχει υποβληθεί δήλωση,
- το πρόστιμο για το μη καθαρισμό ενός οικοπεδικού /ακάλυπτου χώρου αυξάνεται από πενήντα λεπτά (0,50) του ευρώ σε ένα (1) ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με ελάχιστο ποσό τα 200 ευρώ με ανώτατο όριο τις 2.000 ευρώ,
- Εφόσον υποβληθεί ένσταση το πρόστιμο για το μη καθαρισμό μπορεί να μειωθεί κατά 50%, εφόσον κατά τη διαδικασία της ένστασης ολοκληρωθούν οι ενέργειες καθαρισμού.
- Οι κυρώσεις για την υποβολή ψευδούς δήλωσης μειώνονται από τουλάχιστον 2 χρόνια φυλάκισης σε τουλάχιστον 6 μήνες και χρηματική ποινή από το προηγούμενο εύρος 12.600 – 54.000 ευρώ σε 5.000 ευρώ.
Συνολικά…
Η νέα ΚΥΑ για τον καθαρισμό οικοπέδων αποτελεί μια σαφή προσπάθεια εκσυγχρονισμού της πολιτικής πρόληψης πυρκαγιών στην Ελλάδα. Με έμφαση στη διαφάνεια, τον ψηφιακό έλεγχο και την αυστηροποίηση των κυρώσεων για ουσιαστικές παραλείψεις, επιχειρεί να αντιμετωπίσει χρόνιες αδυναμίες του συστήματος.
Ωστόσο, η μεταφορά σημαντικού μέρους της ευθύνης στους πολίτες αναδεικνύει και τα όρια της κρατικής παρέμβασης. Χωρίς επαρκή ενημέρωση, υποστήριξη και ελεγκτικούς μηχανισμούς, υπάρχει ο κίνδυνος η ρύθμιση να παραμείνει τυπική.
Η πρόκληση είναι διπλή: αφενός η ουσιαστική ενεργοποίηση της κοινωνίας και αφετέρου η ενίσχυση των δημόσιων δομών. Μόνο μέσα από αυτή τη σύζευξη μπορεί να επιτευχθεί ο βασικός στόχος: η μείωση του κινδύνου πυρκαγιών και η προστασία ζωής, περιουσίας και φυσικού περιβάλλοντος.
Τελικά, η επιτυχία της νέας ΚΥΑ θα κριθεί στην πράξη: από το κατά πόσο οι πολίτες θα συμμορφωθούν, οι Δήμοι θα ανταποκριθούν και το κράτος θα μπορέσει να συντονίσει αποτελεσματικά όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.
