Η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην κάλπη. Η ψήφος είναι μόνο η αρχή. Η ουσιαστική δημοκρατία απαιτεί συνεχή έλεγχο της εξουσίας, ενημερωμένους πολίτες και ενεργή συμμετοχή στην καθημερινή λειτουργία των θεσμών. Ιδιαίτερα σε τοπικό επίπεδο, στους Δήμους, όπου η εξουσία ασκείται πιο άμεσα και τα δημόσια χρήματα διαχειρίζονται κοντά στην καθημερινότητα των πολιτών, η ανάγκη για διαφάνεια και λογοδοσία είναι κρίσιμη.
της Αγγελικής Διαβατοπούλου
Οι Δήμοι διαχειρίζονται σημαντικά ποσά δημόσιου χρήματος: κρατικές επιχορηγήσεις, ευρωπαϊκά κονδύλια, δημοτικά τέλη και ειδικές χρηματοδοτήσεις για συγκεκριμένους σκοπούς, όπως η κοινωνική πολιτική, το περιβάλλον και η προστασία των ζώων. Τα χρήματα αυτά δεν ανήκουν στους αιρετούς. Ανήκουν στους πολίτες.
Ο έλεγχος της εξουσίας δεν είναι πράξη αντιπαράθεσης. Είναι δημοκρατικό καθήκον.
Γιατί πρέπει οι πολίτες να ελέγχουν την εξουσία
Η ανεξέλεγκτη εξουσία οδηγεί αναπόφευκτα σε:
- κακοδιαχείριση,
- αναποτελεσματικότητα,
- σπατάλη δημόσιου χρήματος,
- απώλεια εμπιστοσύνης στους θεσμούς.
Όταν οι πολίτες δεν ρωτούν, δεν ενημερώνονται και δεν ζητούν εξηγήσεις, δημιουργείται ένα περιβάλλον αδιαφάνειας. Σε αυτό το περιβάλλον, ακόμη και χωρίς πρόθεση, οι διοικήσεις λειτουργούν χωρίς πίεση για σωστά αποτελέσματα.
Ο έλεγχος:
- προστατεύει το δημόσιο συμφέρον,
- διασφαλίζει ότι οι πόροι φτάνουν εκεί που προορίζονται,
- ενισχύει την ποιότητα της δημοκρατίας,
- αποτρέπει φαινόμενα κακοδιαχείρισης.
Η συμμετοχή των πολιτών δεν αποδυναμώνει τον Δήμο. Τον κάνει ισχυρότερο.
Τι είναι η Διαύγεια και γιατί είναι θεμελιώδης
Η «Διαύγεια» αποτελεί το βασικό εργαλείο διαφάνειας στη δημόσια διοίκηση. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, κάθε απόφαση που συνεπάγεται δαπάνη ή διοικητική πράξη πρέπει να αναρτάται υποχρεωτικά.
Τι πρέπει να αναρτάται στη Διαύγεια:
- αποφάσεις Δημοτικού Συμβουλίου,
- αποφάσεις Δημάρχου και Αντιδημάρχων,
- συμβάσεις με ιδιώτες, εταιρείες ή σωματεία,
- δαπάνες, πληρωμές και αναθέσεις έργων,
- προγράμματα χρηματοδότησης.
Καμία απόφαση δεν έχει ισχύ αν δεν αναρτηθεί. Η ανάρτηση δεν είναι τυπική διαδικασία, είναι ουσιαστική πράξη διαφάνειας.
Οι πολίτες έχουν το δικαίωμα:
- να αναζητούν αυτές τις αποφάσεις,
- να τις μελετούν,
- να ζητούν διευκρινίσεις.
Πού πρέπει να αναρτώνται οι δαπάνες του Δήμου
Οι δαπάνες του Δήμου πρέπει να είναι προσβάσιμες:
- Στη Διαύγεια, με πλήρη στοιχεία.
- Στην ιστοσελίδα του Δήμου, με αναλυτική παρουσίαση έργων και δράσεων.
- Στον προϋπολογισμό και απολογισμό, που εγκρίνεται από το Δημοτικό Συμβούλιο.
Κάθε πολίτης δικαιούται να γνωρίζει:
- πόσα χρήματα εγκρίθηκαν,
- για ποιον σκοπό,
- ποιος τα διαχειρίστηκε,
- ποιο ήταν το αποτέλεσμα.
Η απουσία σαφούς ενημέρωσης δεν είναι απλή παράλειψη. Είναι πρόβλημα δημοκρατίας.
Τα δικαιώματα των πολιτών
- Οι πολίτες δεν είναι θεατές. Είναι συμμέτοχοι.
Έχουν το δικαίωμα:
- πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα,
- ενημέρωσης για αποφάσεις που τους αφορούν,
- συμμετοχής σε συνεδριάσεις Δημοτικού Συμβουλίου,
- υποβολής ερωτημάτων και αιτημάτων,
- κατάθεσης καταγγελιών σε αρμόδιους φορείς.
Κανένας Δήμος δεν λειτουργεί «κατ’ ιδίαν». Όλα γίνονται στο όνομα των πολιτών.
Τι μπορούν να κάνουν πρακτικά οι πολίτες
Ο έλεγχος δεν απαιτεί ειδικές γνώσεις. Απαιτεί συνέπεια.
Οι πολίτες μπορούν:
- να παρακολουθούν τις συνεδριάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου,
- να διαβάζουν τις αποφάσεις στη Διαύγεια,
- να ζητούν εγγράφως διευκρινίσεις,
- να καταθέτουν ερωτήματα μέσω συλλογικών φορέων,
- να συνεργάζονται με συλλόγους και ομάδες πολιτών.
Η πίεση πρέπει να είναι:
- σταθερή,
- τεκμηριωμένη,
- θεσμική.
Η φωνή του πολίτη έχει βάρος όταν συνοδεύεται από στοιχεία.
Η σημασία της συλλογικής δράσης
Ένας πολίτης μόνος του δυσκολεύεται. Μια ομάδα πολιτών όμως:
- ενημερώνεται πιο εύκολα,
- ασκεί ισχυρότερη πίεση,
- λειτουργεί προστατευτικά για τα μέλη της.
Οι συλλογικότητες, οι σύλλογοι και οι άτυπες ομάδες πολιτών αποτελούν βασικό πυλώνα ελέγχου της εξουσίας.
Γιατί η διαφάνεια ωφελεί και τη διοίκηση
Η διαφάνεια:
- προστατεύει τους αιρετούς από υποψίες,
- ενισχύει την αξιοπιστία του Δήμου,
- βελτιώνει τη σχέση πολίτη – διοίκησης,
- προσελκύει σοβαρές συνεργασίες και χρηματοδοτήσεις.
Ένας Δήμος που λειτουργεί καθαρά δεν φοβάται τον έλεγχο. Τον επιδιώκει.
- Ο έλεγχος ως πράξη ευθύνης
- Ο έλεγχος δεν είναι επίθεση. Είναι πράξη φροντίδας για τον τόπο μας.
Όταν οι πολίτες ελέγχουν:
- μειώνεται η σπατάλη,
- αυξάνεται η αποτελεσματικότητα,
- ενισχύεται η κοινωνική συνοχή.
Η δημοκρατία δεν λειτουργεί από μόνη της. Λειτουργεί όταν οι πολίτες είναι παρόντες.
- Η εξουσία πρέπει να ελέγχεται γιατί ανήκει στον λαό.
- Η διαφάνεια δεν είναι επιλογή. Είναι υποχρέωση.
- Η συμμετοχή δεν είναι πολυτέλεια. Είναι δικαίωμα και καθήκον.
Όταν οι πολίτες γνωρίζουν, ρωτούν και απαιτούν, τότε:
- τα χρήματα πιάνουν τόπο,
- οι θεσμοί λειτουργούν,
η δημοκρατία αναπνέει!
