Σύνοψη: Ο Δήμος Αθηναίων επιχειρεί να βάλει τέλος στη συζήτηση περί «κατάργησης» του Ξενώνα Μεταβατικής Φιλοξενίας ενεργών χρηστών, υποστηρίζοντας ότι η δομή δεν εγκαταλείφθηκε αλλά μεταφέρεται στον ΕΟΠΑΕ, τον θεσμικά αρμόδιο φορέα. Σύμφωνα με τη δημοτική αρχή, από το 2024 διατέθηκαν περισσότερα από 1 εκατ. ευρώ ετησίως για τη λειτουργία της. Η μετάβαση συμφωνήθηκε το 2025, με τον Δήμο να συνεχίζει τη χρηματοδότηση έως τον Αύγουστο του 2026. Ωστόσο, δημοσιεύματα του Ιουλίου έκαναν λόγο για διακοπή λειτουργίας, γεγονός που μεταφέρει το βάρος της συζήτησης από την τυπική αρμοδιότητα στο εάν υπήρξε πραγματική επιχειρησιακή συνέχεια.
———-
Αναλυτικά…
Το οικονομικό βάρος και η αλλαγή αρμοδιοτήτων
Η αντιπαράθεση για τον Ξενώνα Μεταβατικής Φιλοξενίας δεν αφορά απλώς μια ακόμη δημοτική κοινωνική δομή. Πίσω από τη δημόσια συζήτηση βρίσκεται ένα διαχρονικό ζήτημα: ποιος φορέας πρέπει να πληρώνει, να οργανώνει και να έχει την τελική ευθύνη για υπηρεσίες που συνδέονται με την εξάρτηση και τη δημόσια υγεία.
Η αντιδήμαρχος Ισότητας, Δημοτικών Ιατρείων και Παιδικής Προστασίας Μαρία Στρατηγάκη υποστηρίζει ότι ο Δήμος Αθηναίων κάλυπτε από τον Ιανουάριο του 2024 περισσότερα από 1 εκατ. ευρώ ετησίως από ίδιους πόρους. Πρόκειται για σημαντική επιβάρυνση ενός δημοτικού προϋπολογισμού, ιδίως όταν αφορά μια υπηρεσία που, σύμφωνα με τη δημοτική αρχή, δεν ανήκει στον πυρήνα των αρμοδιοτήτων της.
Η δομή δημιουργήθηκε το 2020, μέσα στις έκτακτες συνθήκες της πανδημίας, με συνεργασία του Δήμου Αθηναίων, του ΚΥΑΔΑ, του ΟΚΑΝΑ και του ΚΕΘΕΑ. Το αρχικό μοντέλο είχε έκτακτο χαρακτήρα, όμως στην πράξη η λειτουργία συνεχίστηκε για χρόνια, με τον Δήμο να αναλαμβάνει το οικονομικό βάρος συγκεκριμένων αναγκών.
- Γιατί ο ΕΟΠΑΕ βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο
Η δημιουργία του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) άλλαξε το θεσμικό τοπίο. Η συγκέντρωση της πολιτικής για τις εξαρτήσεις σε έναν εθνικό φορέα δημιουργεί διαφορετικές προϋποθέσεις για δομές που απαιτούν εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό και σταθερή σύνδεση με υπηρεσίες θεραπείας και μείωσης της βλάβης.
Με αυτή τη λογική, ο Δήμος υποστηρίζει ότι η μεταφορά της συνολικής ευθύνης στον ΕΟΠΑΕ δεν συνιστά αποχώρηση από την κοινωνική πολιτική, αλλά επιστροφή κάθε δράσης στον φορέα που διαθέτει την καθ’ ύλην αρμοδιότητα. Η συμφωνία του Σεπτεμβρίου 2025 προέβλεπε τη χρηματοδότηση της δομής από τον Δήμο έως τον Αύγουστο του 2026, ώστε στο ενδιάμεσο διάστημα να προετοιμαστεί η πλήρης ανάληψη από τον ΕΟΠΑΕ.
- Το πραγματικό διακύβευμα είναι η συνέχεια
Εδώ βρίσκεται και το πιο κρίσιμο σημείο της υπόθεσης. Η θεσμική μεταφορά αρμοδιότητας μπορεί να είναι απολύτως εύλογη, όμως για τους ανθρώπους που φιλοξενούνται σε μια τέτοια δομή η συνέχεια της υπηρεσίας έχει μεγαλύτερη σημασία από το ποιος εμφανίζεται ως φορέας λειτουργίας.
Δημοσιεύματα του Ιουλίου ανέφεραν ότι ο ξενώνας σταμάτησε να λειτουργεί, προκαλώντας πολιτική αντιπαράθεση και ερωτήματα για την τύχη των περίπου 70 ωφελούμενων. Την ίδια ώρα, ο ΕΟΠΑΕ εξακολουθεί να καταγράφει στην επίσημη ιστοσελίδα του τον Ξενώνα Μεταβατικής Φιλοξενίας Αστέγων Χρηστών Ψυχοδραστικών Ουσιών Αθήνας ως δομή της Διεύθυνσης Άμεσης Πρόσβασης και Μείωσης της Βλάβης.
Αυτό σημαίνει ότι η δημόσια συζήτηση δεν μπορεί να περιοριστεί στο δίλημμα «κλείνει ή δεν κλείνει». Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποια υπηρεσία παρέχεται σήμερα, με ποια δυναμικότητα, ποιο προσωπικό και ποια διαδικασία προστατεύει τους ανθρώπους που ήδη βρίσκονταν στη δομή.
- Ο ρόλος του Δήμου μετά τη μετάβαση
Η δημοτική αρχή, πάντως, επισημαίνει ότι δεν εγκαταλείπει το πεδίο των εξαρτήσεων. Παραπέμπει στην πρόληψη μέσω των Κέντρων Πρόληψης «Αθηνά Υγεία», στις δράσεις μείωσης της βλάβης, στη διασύνδεση με τα Δημοτικά Ιατρεία και τις κοινωνικές υπηρεσίες, αλλά και στην κοινωνική και εργασιακή επανένταξη μέσω των προγραμμάτων «Στέγαση και Εργασία» και Job Center.
Η προσέγγιση αυτή έχει τη δική της θεσμική λογική: ο δήμος βρίσκεται πιο κοντά στο πεδίο της πρόληψης, της κοινωνικής στήριξης, της στέγασης και της επανένταξης, ενώ η θεραπεία και η αντιμετώπιση της εξάρτησης απαιτούν εξειδικευμένο εθνικό μηχανισμό.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να συνεχίσει ο Δήμος να πληρώνει επ’ αόριστον μια δομή επειδή δημιουργήθηκε σε έκτακτες συνθήκες. Είναι να μην υπάρξει κενό ανάμεσα στην αλλαγή φορέα και στην πραγματική παροχή υπηρεσιών.
Συνολικά…
Η υπόθεση του Ξενώνα Μεταβατικής Φιλοξενίας αποτυπώνει μια ευρύτερη δυσκολία της κοινωνικής πολιτικής: οι αρμοδιότητες μπορούν να αλλάξουν σχετικά εύκολα στα χαρτιά, όχι όμως και οι ανάγκες των ανθρώπων που εξαρτώνται καθημερινά από μια δομή.
Ο Δήμος Αθηναίων έχει ένα ισχυρό επιχείρημα ως προς το οικονομικό και θεσμικό σκέλος, καθώς υποστηρίζει ότι κάλυψε για χρόνια κόστος άνω του 1 εκατ. ευρώ ετησίως και προετοίμασε τη μετάβαση στον ΕΟΠΑΕ.
Από την άλλη, η δημόσια διοίκηση οφείλει να δώσει καθαρή εικόνα για το τι συμβαίνει στην πράξη: αν η δομή συνεχίζει, με ποια μορφή και δυναμικότητα, ποιος έχει σήμερα την ευθύνη και πώς διασφαλίζεται η στέγαση και η φροντίδα των ωφελούμενων.
Σε μια πόλη όπου η αστεγία, η εξάρτηση και ο κοινωνικός αποκλεισμός συναντώνται καθημερινά, αυτή είναι η απάντηση που έχει μεγαλύτερη σημασία από κάθε πολιτική αντιπαράθεση.
