Σύνοψη: Η συμφωνία κατάπαυσης πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για δύο εβδομάδες συνοδεύεται από σοβαρές διαφωνίες σε κρίσιμα ζητήματα. Το Ιράν επιδιώκει συνέχιση του εμπλουτισμού ουρανίου και άρση κυρώσεων, ενώ οι ΗΠΑ απαιτούν πλήρη διακοπή του πυρηνικού προγράμματος και περιορισμό πυραύλων. Το Ισραήλ διατηρεί στρατιωτική δράση στον Λίβανο, ενώ το Πακιστάν λειτουργεί ως διαμεσολαβητής. Σε αυτό το πλαίσιο, η επόμενη περίοδος των διαπραγματεύσεων θα είναι καθοριστική. Η δυνατότητα γεφύρωσης των διαφορών θα εξαρτηθεί από την πολιτική βούληση, τις διεθνείς πιέσεις και τη στρατηγική ισορροπία στην περιοχή. Σε διαφορετική περίπτωση, η εύθραυστη αυτή εκεχειρία ενδέχεται να αποτελέσει απλώς προοίμιο νέας κλιμάκωσης.
Αναλυτικά…
Η πρόσφατη συμφωνία για κατάπαυση πυρός μεταξύ Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν, διάρκειας δύο εβδομάδων, παρουσιάστηκε ως μια πρώτη αποκλιμάκωση σε ένα ιδιαίτερα τεταμένο περιβάλλον στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, πίσω από την επιφανειακή σύγκλιση, αναδεικνύονται ουσιαστικές αποκλίσεις που θέτουν εν αμφιβόλω τη βιωσιμότητα της συμφωνίας.
Σύμφωνα με το Reuters, οι προτάσεις των δύο πλευρών διαφέρουν σημαντικά. Η ιρανική πρόταση 10 σημείων, την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε ως βάση διαπραγμάτευσης, απέχει από το αμερικανικό σχέδιο 15 σημείων, δημιουργώντας ένα πλέγμα «κενών» που απαιτούν πολιτική διαχείριση υψηλής έντασης.
Σε ανάρτηση στο Truth Social, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα αναστείλουν τις επιθέσεις στο Ιράν για δύο εβδομάδες, υπό την προϋπόθεση ότι η Ισλαμική Δημοκρατία θα συμφωνήσει στο «ΠΛΗΡΕΣ, ΑΜΕΣΟ και ΑΣΦΑΛΕΣ ΑΝΟΙΓΜΑ των Στενών του Ορμούζ».
Είπε ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται «πολύ μακριά από μια οριστική Συμφωνία σχετικά με τη Μακροπρόθεσμη ΕΙΡΗΝΗ με το Ιράν και την ΕΙΡΗΝΗ στη Μέση Ανατολή». Ενώ τόνισε ότι η πρόταση των 10 σημείων του Ιράν παρείχε «μια λειτουργική βάση» για διαπραγματεύσεις, δεν απαρίθμησε τα σημεία και είπε ότι είχαν συμφωνηθεί σημαντικά ζητήματα παλαιότερων διαφωνιών.
Κεντρικό σημείο σύγκρουσης αποτελεί το πυρηνικό πρόγραμμα. Η Τεχεράνη επιδιώκει τη συνέχιση του εμπλουτισμού ουρανίου, ενώ η Ουάσιγκτον απαιτεί την πλήρη διακοπή του. Παράλληλα, η απουσία αναφοράς στις βαλλιστικές δυνατότητες του Ιράν από την ιρανική πρόταση εντείνει τις ανησυχίες του Ισραήλ και των ΗΠΑ.
Το Πακιστάν διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο ως διαμεσολαβητής. Ο πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ ανακοίνωσε την επίτευξη της εκεχειρίας, ωστόσο οι δηλώσεις του δεν περιλάμβαναν λεπτομέρειες για τα επίμαχα σημεία των διαπραγματεύσεων ούτε σαφή αναφορά σε συμφωνία με το Ισραήλ.
Ο Σαρίφ στην ανάρτησή του δεν αναφέρει ούτε τις προτάσεις των 10 σημείων του Ιράν ούτε το σχέδιο των 15 σημείων των ΗΠΑ, και η δήλωσή του δεν έχει καμία αναφορά σε καμία συμφωνία με το Ισραήλ.
Ένας Πακιστανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να αναμένει να εξασφαλίσει πολλά από τα αιτήματά της, με έμφαση στην ανοικοδόμηση, τις αποζημιώσεις και την άρση των κυρώσεων, αλλά δεν θα μπορούσε να αναμένει να εξασφαλίσει μια συμφωνία για τον εμπλουτισμό ουρανίου.
Από αμερικανικής πλευράς, ο Ντόναλντ Τραμπ έθεσε ως βασική προϋπόθεση την πλήρη και ασφαλή λειτουργία των Στενών του Ορμούζ, υπογραμμίζοντας ότι η απόσταση από μια συνολική ειρηνευτική συμφωνία παραμένει μεγάλη.
Η ιρανική πλευρά, μέσω του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, εμφανίζεται να αποδέχεται προσωρινά την αποκλιμάκωση, διατηρώντας ωστόσο σκληρή γραμμή σε ζητήματα κυριαρχίας, κυρώσεων και στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην περιοχή.
Όμως το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν υπογράμμισε σε ανακοίνωσή του ότι η Ουάσιγκτον συμφώνησε να αποδεχθεί το σχέδιο 10 σημείων του Ιράν και ότι «οι ΗΠΑ έχουν, κατ’ αρχήν, δεσμευτεί για:
- μη επιθετικότητα
- συνέχιση του ιρανικού ελέγχου των Στενών του Ορμούζ
- αποδοχή του εμπλουτισμού
- άρση όλων των πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων
- τερματισμό όλων των ψηφισμάτων που έχουν εγκριθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και το Διοικητικό Συμβούλιο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας
- απόσυρση των αμερικανικών μαχητικών δυνάμεων από την περιοχή
- και παύση του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου αυτού κατά της ισλαμικής αντίστασης στον Λίβανο.
Πριν από τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, ένας υψηλόβαθμος Ιρανός αξιωματούχος είχε δηλώσει ότι το Ιράν θα απαιτούσε τέλη διέλευσης για τα πλοία που θα διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, παρόλο που το πέρασμα θεωρείται διεθνής θαλάσσια οδός.
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ διατηρεί επιφυλάξεις, ξεκαθαρίζοντας ότι η εκεχειρία δεν επεκτείνεται στις επιχειρήσεις στον Λίβανο. Η στάση αυτή υπογραμμίζει την πολυεπίπεδη φύση της σύγκρουσης και τη δυσκολία επίτευξης συνολικής ειρήνης.
Το Ισραήλ δήλωσε ότι συμφώνησε σε κατάπαυση του πυρός με το Ιράν, αλλά τόνισε ότι η συμφωνία δεν περιλαμβάνει παύση στρατιωτικής δράσης στον Λίβανο.
Ένας Ισραηλινός αξιωματούχος ανέφερε ότι οι ΗΠΑ συντόνισαν εκ των προτέρων την προσωρινή εκεχειρία με το Ισραήλ, προσθέτοντας ότι το Ιράν είχε συμφωνήσει στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς δέσμευση για οριστικό τερματισμό του πολέμου, αποζημίωση ή άρση κυρώσεων και άλλα.
Ο αξιωματούχος δήλωσε επίσης ότι η κυβέρνηση Τραμπ είχε ενημερώσει το Ισραήλ ότι κατά τη διάρκεια των συνομιλιών με το Ιράν τις επόμενες δύο εβδομάδες, οι ΗΠΑ θα επιμείνουν στην απομάκρυνση πυρηνικού υλικού, στη διακοπή του εμπλουτισμού και στην εξάλειψη της απειλής των βαλλιστικών πυραύλων, εκτός από την αντιμετώπιση άλλων ζητημάτων.
Συνολικά…
Η προσωρινή κατάπαυση πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν συνιστά ουσιαστική ειρηνευτική συμφωνία, αλλά περισσότερο ένα τακτικό διάλειμμα σε μια βαθιά και πολυεπίπεδη γεωπολιτική αντιπαράθεση. Τα «κενά» που εντοπίζονται –στο πυρηνικό πρόγραμμα, στις κυρώσεις, στους εξοπλισμούς και στη γεωστρατηγική επιρροή– αποκαλύπτουν ότι οι βασικές συγκρούσεις συμφερόντων παραμένουν άλυτες.
Η διαφορετική ερμηνεία της συμφωνίας από τις εμπλεκόμενες πλευρές ενισχύει την αβεβαιότητα και υποδηλώνει ότι η εκεχειρία μπορεί να λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο διαπραγματευτικής πίεσης παρά ως βήμα προς τη σταθερότητα. Παράλληλα, η εμπλοκή τρίτων δυνάμεων, όπως το Πακιστάν, και η αυτόνομη στρατηγική του Ισραήλ περιπλέκουν περαιτέρω το τοπίο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επόμενη περίοδος των διαπραγματεύσεων θα είναι καθοριστική. Η δυνατότητα γεφύρωσης των διαφορών θα εξαρτηθεί από την πολιτική βούληση, τις διεθνείς πιέσεις και τη στρατηγική ισορροπία στην περιοχή. Σε διαφορετική περίπτωση, η εύθραυστη αυτή εκεχειρία ενδέχεται να αποτελέσει απλώς προοίμιο νέας κλιμάκωσης.
Πηγή: Reuters
