Σύνοψη: Η νέα πολιτική προσπάθεια του Αλέξη Τσίπρα εμφανίζεται ως προσωπικό στοίχημα πολιτικής αυτονόμησης. Η ΕΛ.Α.Σ. παρουσίασε στη Θεσσαλονίκη ένα πρόγραμμα με υψηλές παροχές και «πατριωτική εισφορά» 1% για το ισχυρότερο οικονομικά 1%. Η αναφορά στελέχους του κόμματος σε κοσμήματα και αντικείμενα αξίας σε θυρίδες προκάλεσε αντιδράσεις και ακολούθησαν διευκρινίσεις. Το ζήτημα, όμως, ξυπνά μνήμες του 2015, όταν οι θυρίδες είχαν βρεθεί ξανά στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης. Το παραπολιτικό ενδιαφέρον βρίσκεται στη βαθύτερη φιλοδοξία του Τσίπρα: να αποδείξει ότι μπορεί να επιστρέψει ως αυτόνομος αντίπαλος του Κυριάκου Μητσοτάκη, αφήνοντας πίσω του την παλιά κομματική φρουρά.
————-
Αναλυτικά…
Οι θυρίδες έχουν γίνει πολιτικό déjà vu
Υπάρχουν πολιτικές ιδέες που επιστρέφουν επειδή είναι καλές. Και υπάρχουν πολιτικές ιδέες που επιστρέφουν επειδή κάποιοι έχουν εντυπωσιακά κοντή μνήμη. Στην περίπτωση του Αλέξη Τσίπρα, οι θυρίδες φαίνεται πως διαθέτουν μια σχεδόν μεταφυσική έλξη.
γράφει ο «Συνεργάτης χωρίς Όνομα»
Το 2015 ήταν οι τράπεζες, τα capital controls, οι καταθέσεις, οι θυρίδες και η αγωνία μιας κυβέρνησης που προσπαθούσε να καταλάβει πού τελειώνει η πολιτική διαπραγμάτευση και πού αρχίζει η οικονομική πραγματικότητα. Σήμερα, επτά χρόνια μετά την έξοδο του Τσίπρα από την πρωθυπουργία και μέσα στη νέα προσπάθεια πολιτικής επιστροφής του, οι θυρίδες ξαναμπαίνουν στο κάδρο.
Μόνο που αυτή τη φορά δεν χρειάστηκε καν να ανοίξει η πόρτα. Άνοιξε το στόμα ενός στελέχους.
Ο αναπληρωτής τομεάρχης Οικονομικών της ΕΛ.Α.Σ., Γιώργος Παππάς, περιέγραψε την «πατριωτική εισφορά» ως φόρο καθαρής περιουσίας για το οικονομικά ισχυρότερο 1% και ανέφερε ότι στο περιουσιολόγιο θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται ακόμη και κοσμήματα και αντικείμενα αξίας που βρίσκονται σε θυρίδες.
Μετά τον θόρυβο ήρθαν οι αναγκαίες διευκρινίσεις: η εισφορά, ειπώθηκε, δεν θα βασιστεί στα κοσμήματα «των πλουσίων κυριών», αλλά στην υψηλή κινητή και ακίνητη περιουσία. Κοινώς, το πολιτικό καζάνι έβρασε και κάποιος έσπευσε να χαμηλώσει τη φωτιά.
- Από το 2015 στο 2026, αλλάζουν τα ονόματα
Το πρόβλημα δεν είναι ασφαλώς αν μια πολιτεία μπορεί να διαθέτει ένα σύγχρονο περιουσιολόγιο. Φυσικά και μπορεί. Η φορολογική διοίκηση οφείλει να διαθέτει εργαλεία για τον εντοπισμό αδήλωτου πλούτου και φοροδιαφυγής.
Το ζήτημα είναι πώς, με ποια στοιχεία, με ποιες εγγυήσεις και κυρίως με ποια οικονομική λογική.
Το 2015 η τότε αναπληρώτρια υπουργός Οικονομικών Νάντια Βαλαβάνη είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις όταν δήλωσε ότι οι κάτοχοι θυρίδων μπορούσαν να πάρουν από αυτές ό,τι επιθυμούσαν, εκτός από μετρητά. Η συγκυρία των capital controls έκανε τη δήλωση εκρηκτική.
Αργότερα, μάλιστα, επανήλθαν στο δημόσιο διάλογο αναφορές πρώην κυβερνητικών στελεχών για το ενδεχόμενο ελέγχου θυρίδων στο πλαίσιο της φοροδιαφυγής.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται ο Γιάνης Βαρουφάκης, σε μια από τις σπάνιες περιπτώσεις όπου ο τότε υπουργός Οικονομικών εμφανίστηκε ως η φωνή της αυτοσυγκράτησης. Έχει υποστηρίξει ότι υπήρχαν συζητήσεις για χρήματα στα θησαυροφυλάκια της Τράπεζας της Ελλάδος και ότι ο ίδιος αντιτάχθηκε στην ιδέα, λέγοντας πως «η Αριστερά δεν κάνει ριφιφί».
Η ιστορία έχει, επομένως, το δικό της μαύρο χιούμορ. Άλλοτε φοβόμασταν μήπως γίνει το ριφιφί. Τώρα συζητάμε μήπως γίνει απογραφή όσων βρίσκονται μέσα στις θυρίδες.
- Το πραγματικό στοίχημα του Τσίπρα
Και όμως, οι θυρίδες είναι μάλλον το δευτερεύον θέμα. Το πραγματικό ενδιαφέρον βρίσκεται στον ίδιο τον Τσίπρα.
Ο πρώην πρωθυπουργός παρουσίασε στη Θεσσαλονίκη την ΕΛ.Α.Σ. ως μια νέα πολιτική πρόταση, με «Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης», πατριωτική εισφορά, παρεμβάσεις σε μισθούς, φορολογία, υγεία, παιδεία και επενδύσεις.
Δεν κάνει απλώς ένα comeback. Επιχειρεί να αποδείξει ότι δεν χρειάζεται πλέον το παλιό κομματικό του περιβάλλον. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη πολιτική του αναμέτρηση.
Ο Τσίπρας θέλει να δείξει ότι μπορεί να σταθεί απέναντι στον Κυριάκο Μητσοτάκη όχι ως αρχηγός ενός συνασπισμού εσωκομματικών ισορροπιών, ούτε ως πολιτικός που χρειάζεται διαρκώς να υπολογίζει τις διαθέσεις των παλιών του συντρόφων, αλλά ως αυτόνομος πολιτικός αρχηγός.
Με άλλα λόγια, θέλει να αποδείξει ότι το πολιτικό του κεφάλαιο δεν ήταν δανεικό. Ότι δεν ήταν προϊόν συγκυρίας. Ότι δεν τελείωσε μαζί με τον ΣΥΡΙΖΑ.
- Το πρόβλημα είναι η μνήμη
Μόνο που υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια: η πολιτική μνήμη δεν λειτουργεί με delete. Οι πολίτες θυμούνται το 2015. Θυμούνται την οικονομική περιπέτεια, τις ουρές στα ΑΤΜ, τα capital controls, την αβεβαιότητα. Θυμούνται τις μεγαλόστομες υποσχέσεις που προσγειώθηκαν απότομα πάνω στον τοίχο της πραγματικότητας. Και τώρα ακούν ξανά για φόρους πλούτου, περιουσιολόγια και θυρίδες.
Ασφαλώς η νέα πρόταση δεν ταυτίζεται αυτομάτως με τις επιλογές του 2015. Αυτό θα ήταν απλουστευτικό και άδικο. Αλλά η πολιτική εικόνα δημιουργεί συνειρμούς. Και οι συνειρμοί, ειδικά στην πολιτική, είναι συχνά πιο ισχυροί από τα υποσημειώματα.
Το πιο ενδιαφέρον, λοιπόν, είναι ότι ο Τσίπρας επιχειρεί να κάνει κάτι εξαιρετικά δύσκολο: να επιστρέψει στο πολιτικό προσκήνιο απαλλαγμένος από το παρελθόν του, χωρίς όμως να μπορεί να το διαγράψει.
- Η μάχη με τον Μητσοτάκη είναι και μάχη προσωπικής δικαίωσης
Η νέα προσπάθεια έχει έντονα προσωπικό χαρακτήρα. Ο Τσίπρας δεν θέλει απλώς να ξαναμπεί στη Βουλή ή να αποκτήσει κοινοβουλευτικό ρόλο. Θέλει να ξαναμπεί στο κέντρο της πολιτικής σκηνής. Και για να το πετύχει πρέπει να πείσει ότι μπορεί να γίνει ξανά πρωταγωνιστής.
Εκεί βρίσκεται και η εμμονική διάσταση της προσπάθειας: να αποδείξει, πρώτα ίσως στον ίδιο του τον εαυτό, ότι μπορεί να ανταγωνιστεί τον Μητσοτάκη χωρίς τις παλιές παρέες, χωρίς τους ανθρώπους που κάποτε λειτουργούσαν ως πολιτικά βαρίδια αλλά και ως μηχανισμός ελέγχου.
Μόνο που η απαλλαγή από τους παλιούς συντρόφους δεν σημαίνει απαλλαγή από τις παλιές αναμνήσεις. Και αυτό είναι το λεπτό σημείο της υπόθεσης.
Γιατί μπορείς να αλλάξεις κόμμα. Μπορείς να αλλάξεις λογότυπο. Μπορείς να αλλάξεις πολιτικό αφήγημα. Μπορείς ακόμη και να παρουσιάσεις ένα πρόγραμμα με νέο λεξιλόγιο. Αυτό που δεν αλλάζει τόσο εύκολα είναι η πολιτική σου βιογραφία.
- Η παιδεία της πολιτικής είναι άλλο πράγμα από τα πτυχία
Εδώ βρίσκεται ίσως και η μεγαλύτερη αδυναμία του εγχειρήματος. Όχι η έλλειψη ενός συγκεκριμένου ακαδημαϊκού τίτλου — αυτό θα ήταν φτηνός λαϊκισμός. Η πολιτική επάρκεια δεν μετριέται με κορνίζες στον τοίχο.
Μετριέται όμως στην κατανόηση των θεσμών, της οικονομίας, των συνεπειών μιας απόφασης και κυρίως της διαφοράς ανάμεσα σε μια ωραία πολιτική εξαγγελία και σε ένα εφαρμόσιμο κυβερνητικό σχέδιο.
Όταν μια συζήτηση για φορολόγηση περιουσίας καταλήγει να περιστρέφεται γύρω από το τι βρίσκεται σε μια τραπεζική θυρίδα, υπάρχει πρόβλημα πολιτικής ακρίβειας.
Όχι επειδή οι θυρίδες πρέπει να είναι άβατο. Αλλά επειδή ο σύγχρονος πλούτος δεν κάθεται απαραίτητα σε ένα κουτάκι ασφαλείας περιμένοντας τον φορολογικό ελεγκτή.
Το κεφάλαιο κινείται. Μεταφέρεται. Επενδύεται. Μετασχηματίζεται. Κρύβεται, όταν θέλει να κρυφτεί, πολύ πιο αποτελεσματικά από ένα οικογενειακό κόσμημα σε μια θυρίδα.
Άρα, η σοβαρή φορολογική πολιτική χρειάζεται δεδομένα, ψηφιακές διασταυρώσεις, διεθνή συνεργασία, κανόνες και δικαστικές εγγυήσεις — όχι πολιτικό κυνήγι θησαυρού.
Τελικά, ποιος κάνει το πραγματικό «ριφιφί»; Εδώ βρίσκεται και η ειρωνεία της υπόθεσης.
Ο Τσίπρας θέλει να επιστρέψει ως ο πολιτικός που δεν έχει ανάγκη κανέναν από τους παλιούς. Θέλει να παρουσιάσει τον εαυτό του ως ώριμο, αυτόνομο, έτοιμο να κυβερνήσει ξανά.
Και την ίδια στιγμή, το πολιτικό του αφήγημα σκοντάφτει πάνω σε μια θυρίδα.
Όχι επειδή η θυρίδα είναι το σημαντικότερο ζήτημα της οικονομίας. Αλλά επειδή συμβολίζει κάτι πολύ μεγαλύτερο: την απόσταση ανάμεσα στη μεγάλη πολιτική εξαγγελία και στη μικρή λεπτομέρεια που μπορεί να τη γελοιοποιήσει.
Και αυτή είναι η παγίδα της δεύτερης πολιτικής ζωής.
Στην πρώτη, ο πολιτικός κρίνεται από όσα υπόσχεται. Στη δεύτερη, κρίνεται κυρίως από όσα θυμούνται οι άλλοι.
Κι εδώ ο Τσίπρας έχει ένα πρόβλημα που ούτε περιουσιολόγιο λύνει, ούτε πατριωτική εισφορά. Ο ελληνικός λαός, όταν αποφασίσει ότι κάτι το έχει ξαναδεί, έχει έναν ιδιαίτερα σκληρό τρόπο να το θυμάται.
Συνολικά…
Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα με την ΕΛ.Α.Σ. είναι πρωτίστως μια απόπειρα πολιτικής αυτονόμησης και προσωπικής επανεκκίνησης. Η «πατριωτική εισφορά» μπορεί να παρουσιαστεί ως εργαλείο φορολογικής δικαιοσύνης, όμως η ατυχής αναφορά σε κοσμήματα και θυρίδες έφερε στην επιφάνεια μνήμες μιας περιόδου όπου η οικονομική διαχείριση της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ συνδέθηκε με πρωτοφανή αβεβαιότητα.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι αν ο Τσίπρας μπορεί να ξαναβρεί πολιτικό ακροατήριο. Είναι αν μπορεί να πείσει ότι αποτελεί νέα πολιτική εκδοχή του εαυτού του και όχι επανάληψη μιας παλαιότερης διαδρομής με διαφορετική συσκευασία.
Για να ανταγωνιστεί πραγματικά τον Κυριάκο Μητσοτάκη, θα χρειαστεί κάτι περισσότερο από συνθήματα περί νέου πατριωτισμού και εντυπωσιακές εξαγγελίες: χρειάζεται θεσμική ακρίβεια, οικονομική τεκμηρίωση και κυρίως πειστική απάντηση στο παρελθόν του.
Γιατί μπορεί να άλλαξε κόμμα.
Τη μνήμη των πολιτών, όμως, δεν μπορεί να την ξαναγράψει.
