Σύνοψη: Το ΥΠΕΝ βρίσκεται σε μια από τις πιο κρίσιμες φάσεις θεσμικού μετασχηματισμού των τελευταίων δεκαετιών. Η απώλεια του υφυπουργού Νίκου Ταγαρά και η παραίτηση του γενικού γραμματέα Ευθύμιου Μπακογιάννη διαμορφώνουν ένα διοικητικό κενό σε μια περίοδο όπου εξελίσσεται η μεγαλύτερη πολεοδομική μεταρρύθμιση της χώρας. Στο επίκεντρο βρίσκονται η αναδιάρθρωση των Υπηρεσιών Δόμησης, η εκτός σχεδίου δόμηση και η δημιουργία νέου ενιαίου φορέα κτηματολογίου και ελέγχου. Οι αντιδράσεις της αυτοδιοίκησης, με αιχμή την ΚΕΔΕ, εντείνουν τις εντάσεις. Παράλληλα, οι καθυστερήσεις στα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια και η ανάγκη απορρόφησης ευρωπαϊκών πόρων καθιστούν το έργο εξαιρετικά πιεστικό, με τον κίνδυνο θεσμικών και οικονομικών απωλειών να παραμένει υπαρκτός.
——–
Αναλυτικά…
Σε μια περίοδο όπου το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιχειρεί να αναδιαμορφώσει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η χώρα σχεδιάζει, αδειοδοτεί και ελέγχει τη δόμηση, οι πρόσφατες εξελίξεις στην κορυφή της διοικητικής πυραμίδας δημιουργούν εύλογο προβληματισμό για τη συνέχεια του εγχειρήματος.
Η απώλεια του υφυπουργού Νίκου Ταγαρά και η αιφνίδια παραίτηση του γενικού γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού Ευθύμιου Μπακογιάννη συμπίπτουν χρονικά με την πιο απαιτητική φάση ενός πολυεπίπεδου πολεοδομικού μετασχηματισμού. Επισήμως, η παραίτηση Μπακογιάννη αποδίδεται σε προσωπικούς λόγους και επιστροφή στην ακαδημαϊκή δραστηριότητα. Ωστόσο, οι πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας συνδέουν την αποχώρηση με την υπόθεση φερόμενου κυκλώματος διαφθοράς σε πολεοδομικές υπηρεσίες, γεγονός που εντείνει το πολιτικό βάρος της συγκυρίας.
Η κυβέρνηση προωθεί ένα σχέδιο βαθιάς αναδιάρθρωσης: μεταφορά των Υπηρεσιών Δόμησης από τους δήμους στο κεντρικό κράτος, δημιουργία ενιαίου φορέα κτηματολογίου και ελέγχου δόμησης, ψηφιοποίηση διαδικασιών και αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης για ελέγχους υψηλού κινδύνου. Στόχος είναι η αντιμετώπιση της πολυνομίας και της διοικητικής ασυνέπειας που για δεκαετίες χαρακτηρίζουν το σύστημα.
Ωστόσο, το εγχείρημα προσκρούει ήδη σε ισχυρές αντιδράσεις. Η αυτοδιοίκηση, μέσω της ΚΕΔΕ, κάνει λόγο για θεσμική αποδυνάμωση των δήμων και προαναγγέλλει προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Η μεταφορά αρμοδιοτήτων θεωρείται από πολλούς δημάρχους ως βήμα υπερσυγκέντρωσης εξουσιών, που αλλοιώνει τον χαρακτήρα της αποκέντρωσης.
Η νέα υφυπουργός Μαριλένα Σούκουλη – Βιλιάλη καλείται να διαχειριστεί έναν φάκελο εξαιρετικά σύνθετο, σε συνθήκες αυξημένης πίεσης και περιορισμένου χρόνου. Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης, βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, με σημαντικό αριθμό μελετών να παραμένει σε αρχικά στάδια.
Παράλληλα, η εκτός σχεδίου δόμηση παραμένει ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα. Η ανάγκη αναγνώρισης κοινόχρηστων δρόμων και η έκδοση Προεδρικών Διαταγμάτων αποτελούν κρίσιμες εκκρεμότητες που θα καθορίσουν την οικοδομησιμότητα χιλιάδων ακινήτων.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τεχνικό αλλά βαθιά πολιτικό: η χώρα προσπαθεί να περάσει από ένα σύστημα αποσπασματικών ρυθμίσεων σε ένα ενιαίο, ψηφιακά ελεγχόμενο πλαίσιο. Όμως η μετάβαση αυτή πραγματοποιείται εν μέσω θεσμικών εντάσεων, διοικητικών ελλείψεων και κοινωνικών αντιδράσεων.
Συνολικά…
Η πολεοδομική μεταρρύθμιση αποτελεί ίσως το πιο φιλόδοξο διοικητικό εγχείρημα των τελευταίων δεκαετιών για τη χώρα. Ωστόσο, η συγκυρία στην οποία εξελίσσεται αποδεικνύεται κρίσιμη και εύθραυστη. Η απώλεια του Νίκου Ταγαράυς και η παραίτηση του Ευθύμιου Μπακογιάννη δημιουργούν ένα εμφανές διοικητικό κενό στην καρδιά του σχεδιασμού.
Η επιτυχία ή αποτυχία του εγχειρήματος θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της πολιτικής ηγεσίας να διαχειριστεί ταυτόχρονα θεσμικές συγκρούσεις, τεχνικές εκκρεμότητες και την πίεση του χρόνου. Αν οι καθυστερήσεις συνεχιστούν, υπάρχει κίνδυνος απώλειας ευρωπαϊκών πόρων και περαιτέρω αποσταθεροποίησης του συστήματος δόμησης. Αντίθετα, μια συνεκτική διοικητική συνέχεια μπορεί να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία για πραγματική θεσμική ανασυγκρότηση του χωροταξικού σχεδιασμού στην Ελλάδα.
