Σύνοψη: Με την υπογραφή του Προεδρικού Διατάγματος για το Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου, η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει μια από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών. Το επόμενο βήμα αφορά το Θαλάσσιο Πάρκο του Ιονίου, ενώ η Ελλάδα φιλοδοξεί να υπερβεί τον ευρωπαϊκό στόχο προστασίας του 30% των θαλάσσιων εκτάσεων έως το 2030. Παράλληλα, ο ΟΦΥΠΕΚΑ ενισχύεται με νέα σκάφη, μόνιμο προσωπικό και αναβαθμισμένες επιχειρησιακές δυνατότητες. Ωστόσο, η πραγματική επιτυχία δεν θα εξαρτηθεί από τις κυβερνητικές ανακοινώσεις αλλά από την αποτελεσματική φύλαξη των προστατευόμενων περιοχών, την αντιμετώπιση της παράνομης αλιείας, των περιβαλλοντικών παραβάσεων και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας σε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο γεωπολιτικό περιβάλλον.
———–
Αναλυτικά…
Με τυμπανοκρουσίες και υψηλούς συμβολισμούς η κυβέρνηση ανακοίνωσε την υπογραφή του Προεδρικού Διατάγματος για το Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες, παρουσιάζοντάς το ως μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες της τελευταίας δεκαετίας. Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου έσπευσε να μιλήσει για «χρόνο-ρεκόρ» στην υλοποίηση της πρωθυπουργικής δέσμευσης, προαναγγέλλοντας ότι μέσα στις επόμενες εβδομάδες θα ακολουθήσει και το Προεδρικό Διάταγμα για το Θαλάσσιο Πάρκο του Ιονίου.
Η εικόνα που επιχειρεί να εκπέμψει η κυβέρνηση είναι ξεκάθαρη: μια Ελλάδα που διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και φιλοδοξεί να ξεπεράσει τον ευρωπαϊκό στόχο προστασίας του 30% των θαλασσών έως το 2030, φθάνοντας πάνω από το 35% ήδη από τις αρχές του 2027.
Πίσω όμως από τις κυβερνητικές δηλώσεις υπάρχει μια αμείλικτη πραγματικότητα. Η χώρα έχει πληρώσει ακριβά την πολυετή απουσία ουσιαστικού ελέγχου στις προστατευόμενες περιοχές. Παράνομη αλιεία, ανεξέλεγκτη αγκυροβόληση, περιβαλλοντικές παραβάσεις, θαλάσσια ρύπανση και πιέσεις από την υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων εξακολουθούν να αποτελούν καθημερινότητα σε πολλές περιοχές που στα χαρτιά χαρακτηρίζονται προστατευόμενες.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου θα κριθεί και η αξιοπιστία της κυβέρνησης. Διότι τα θαλάσσια πάρκα δεν είναι απλές γραμμές σε έναν χάρτη ούτε επικοινωνιακές εξαγγελίες που εξαντλούνται στις κάμερες. Είναι ένα απαιτητικό σύστημα συνεχούς φύλαξης, επιστημονικής παρακολούθησης, αυστηρής εφαρμογής της νομοθεσίας και αποτελεσματικής συνεργασίας όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται και η παραλαβή του πρώτου από τα τρία υπερσύγχρονα σκάφη του ΟΦΥΠΕΚΑ, του «Σύρνα», που αποκτήθηκε μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Τα νέα σκάφη διαθέτουν υψηλές επιχειρησιακές δυνατότητες, δυνατότητα πλεύσης ακόμη και σε δύσκολες καιρικές συνθήκες και εξοπλισμό που επιτρέπει την ταχεία επέμβαση σε περιβαλλοντικά περιστατικά.
Η ενίσχυση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς συνοδεύεται από τη δημιουργία νέας Γενικής Διεύθυνσης στον ΟΦΥΠΕΚΑ και την πρόσληψη περισσότερων από 300 μόνιμων στελεχών, μια κίνηση που απαντά σε χρόνιες ελλείψεις προσωπικού και επιχειρησιακής παρουσίας στις προστατευόμενες περιοχές.
Ωστόσο, όσο ενθαρρυντικές κι αν είναι αυτές οι εξελίξεις, η εμπειρία δείχνει ότι η αποτελεσματικότητα δεν μετριέται με τον αριθμό των σκαφών ούτε με τα δελτία Τύπου των υπουργείων. Μετριέται με τα πρόστιμα που επιβάλλονται, τις παραβάσεις που αποτρέπονται, τα οικοσυστήματα που διατηρούνται ζωντανά και τη διαφάνεια στη διαχείριση των δημόσιων πόρων.
Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί και η γεωπολιτική διάσταση της υπόθεσης. Η θεσμοθέτηση θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο αποκτά ιδιαίτερο βάρος σε μια περίοδο όπου η περιοχή παραμένει πεδίο έντονων ελληνοτουρκικών εντάσεων. Η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί ασφαλώς ευρωπαϊκή υποχρέωση, όμως κάθε θεσμική παρέμβαση στις ελληνικές θαλάσσιες ζώνες εκπέμπει και μήνυμα άσκησης κυριαρχικών αρμοδιοτήτων, γεγονός που εξηγεί γιατί οι εξελίξεις παρακολουθούνται στενά και εκτός συνόρων.
Η κυβέρνηση επενδύει πολιτικά στο αφήγημα της «πράσινης μετάβασης» και επιχειρεί να αποδείξει ότι η περιβαλλοντική προστασία μπορεί να συνδυαστεί με τη βιώσιμη ανάπτυξη. Όμως οι πολίτες, οι επιστήμονες και οι τοπικές κοινωνίες δεν πρόκειται να αρκεστούν σε εύκολες διακηρύξεις. Περιμένουν αποτελέσματα, συνέπεια και κυρίως διάρκεια.
Γιατί η ελληνική θάλασσα δεν χρειάζεται άλλες πανηγυρικές κορδέλες. Χρειάζεται συνεχή παρουσία, αυστηρούς ελέγχους και πολιτική αποφασιστικότητα απέναντι σε κάθε συμφέρον που επί χρόνια αντιμετώπιζε το θαλάσσιο περιβάλλον ως χώρο ανεξέλεγκτης εκμετάλλευσης.
Αναλυτικά…
Η υπογραφή του Προεδρικού Διατάγματος αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική θεσμική εξέλιξη, όμως από μόνη της δεν αρκεί για να διασώσει το θαλάσσιο περιβάλλον. Η πραγματική μάχη αρχίζει τώρα: με συνεχή επιτήρηση, αυστηρή εφαρμογή της νομοθεσίας, επιστημονική τεκμηρίωση και πολιτική συνέπεια. Η ενίσχυση του ΟΦΥΠΕΚΑ με νέα μέσα και προσωπικό αποτελεί θετική βάση, αλλά θα αξιολογηθεί στην πράξη. Αν οι προστατευόμενες περιοχές παραμείνουν ουσιαστικά αφύλακτες, οι κυβερνητικές διακηρύξεις θα αποδειχθούν ακόμη μία επικοινωνιακή άσκηση. Αν, αντίθετα, οι δεσμεύσεις μετατραπούν σε πραγματική προστασία της βιοποικιλότητας και αποτελεσματική αντιμετώπιση των παραβάσεων, τότε η Ελλάδα θα μπορεί δικαιολογημένα να διεκδικήσει ηγετικό ρόλο στην ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική.
