Σύνοψη: Η υπόθεση Qatargate εξακολουθεί να παράγει ισχυρούς πολιτικούς κραδασμούς στην Ευρώπη και πλέον επαναφέρει στο προσκήνιο νέα ελληνική διάσταση, με το όνομα του πρώην Επιτρόπου και νυν βουλευτή της ΝΔ Δημήτρη Αβραμόπουλου να συνδέεται με πληροφορίες και δημοσιεύματα περί νέων ερευνών των βελγικών αρχών.
γράφει ο “Ζίνων ο Αναρχεύς”
Ο ίδιος αρνείται κατηγορηματικά οποιαδήποτε εμπλοκή σε παράνομες ενέργειες, δηλώνει ότι η συνεργασία του με τη ΜΚΟ Fight Impunity ήταν νόμιμη, δηλωμένη και εγκεκριμένη από τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα, ενώ επισημαίνει ότι δεν πρόκειται να κάνει χρήση βουλευτικής ασυλίας.
Ωστόσο, πίσω από την προσωπική διάσταση της υπόθεσης αναδύεται ένα ευρύτερο και βαθύτερο πολιτικό πρόβλημα: η χρόνια αδυναμία των θεσμών να ελέγξουν δίκτυα επιρροής, οικονομικών σχέσεων και πολιτικών διασυνδέσεων που κινούνται σε περιοχές περιορισμένης διαφάνειας.
Το Qatargate ίσως να μην είναι μόνο ένα δικαστικό ζήτημα. Μπορεί να αποτελεί ακόμη έναν καθρέφτη μιας πολιτικής κουλτούρας όπου οι ευθύνες χάνονται πάντα κάπου μεταξύ θεσμικών σφραγίδων, διαδικασιών και δηλώσεων άγνοιας.
————
Αναλυτικά…
Όταν η πολιτική ανακαλύπτει ξανά την αμνησία της
Υπάρχει μια σχεδόν μεταφυσική ιδιότητα στην πολιτική. Όταν όλα πηγαίνουν καλά, οι επιτυχίες έχουν ονοματεπώνυμο. Όταν όμως αρχίζουν να εμφανίζονται δικογραφίες, έρευνες, καταγγελίες και δημοσιεύματα, τότε ενεργοποιείται ένας άλλος μηχανισμός: η συλλογική πολιτική αμνησία.
- Κανείς δεν ήξερε.
- Κανείς δεν κατάλαβε.
- Κανείς δεν υποψιάστηκε.
- Και φυσικά, κανείς δεν έχει ευθύνη.
Το Qatargate υπήρξε ίσως μία από τις μεγαλύτερες πολιτικές και θεσμικές κρίσεις που χτύπησαν τα τελευταία χρόνια το οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και τώρα, καθώς το όνομα του Δημήτρη Αβραμόπουλου επιστρέφει στην επικαιρότητα μέσα από πληροφορίες και δημοσιεύματα που συνδέονται με τη συνεχιζόμενη έρευνα των βελγικών αρχών, η υπόθεση αποκτά νέα ελληνική διάσταση.
Με μία αναγκαία υπογράμμιση: οι πληροφορίες που κυκλοφορούν αποτελούν αντικείμενο δικαστικής και δημοσιογραφικής διερεύνησης και δεν συνιστούν απόδειξη ενοχής.
Ωστόσο, η πολιτική διάσταση υπάρχει ήδη. Και είναι βαριά.
Από τις βαλίτσες με τα μετρητά στις γκρίζες ζώνες επιρροής
Το Qatargate ξέσπασε τον Δεκέμβριο του 2022 προκαλώντας πολιτικό σεισμό στις Βρυξέλλες.
Οι εικόνες από κατασχεμένα μετρητά, εφόδους, συλλήψεις και αποκαλύψεις δημιούργησαν ένα εφιαλτικό σκηνικό για την εικόνα της Ευρώπης. Η υπόθεση δεν ήταν απλώς ένα ζήτημα παράνομων χρημάτων.
Το πραγματικό ερώτημα ήταν βαθύτερο:
- Πόσο εύκολα μπορεί να διεισδύσει η επιρροή μέσα στους ευρωπαϊκούς θεσμούς;
- Πόσο αδιαπέραστοι είναι οι μηχανισμοί προστασίας;
- Και κυρίως:
- Ποιος ελέγχει αυτούς που υποτίθεται ότι ελέγχουν τους πάντες;
Η Fight Impunity και το δύσκολο ερώτημα
Στην καρδιά της υπόθεσης βρέθηκε η Fight Impunity, οργάνωση που ιδρύθηκε από τον Αντόνιο Παντσέρι.
Η παρουσία γνωστών πολιτικών προσώπων σε μια τέτοια δομή δεν είναι από μόνη της παράνομη. Ούτε η συμμετοχή σε συμβούλια ή οργανώσεις συνιστά αυτομάτως παράνομη πράξη.
Όμως εδώ εμφανίζεται το πραγματικά δύσκολο ερώτημα:
Όταν μια ΜΚΟ συγκεντρώνει πρόσωπα υψηλής πολιτικής επιρροής, διαχειρίζεται σημαντικές επαφές και χρηματοδοτήσεις και στη συνέχεια βρεθεί στο επίκεντρο έρευνας για δίκτυα επιρροής, τότε η δημόσια συζήτηση παύει να αφορά μόνο το ποινικό σκέλος.
Αφορά τη θεσμική ηθική. Και εκεί τα πράγματα γίνονται πολύ πιο άβολα.
Οι απαντήσεις Αβραμόπουλου
Ο Δημήτρης Αβραμόπουλος έχει απορρίψει κατηγορηματικά οποιαδήποτε εμπλοκή σε παράνομες δραστηριότητες.
Υποστηρίζει ότι:
- η συμμετοχή του ήταν γνωστή,
- οι αμοιβές είχαν εγκριθεί,
- τα ποσά δηλώθηκαν και φορολογήθηκαν,
- η συνεργασία ήταν θεσμικά καλυμμένη.
Επιπλέον, δηλώνει ότι δεν θα κάνει χρήση βουλευτικής ασυλίας και ότι ο ίδιος επιθυμεί πλήρη δικασική διερεύνηση. Αυτά αποτελούν σαφείς δημόσιες θέσεις που οφείλουν να καταγράφονται.
Υπάρχει όμως μια παράμετρος που εξακολουθεί να προκαλεί πολιτικά ερωτήματα:
- εάν όλα ήταν απολύτως ξεκάθαρα, γιατί η υπόθεση συνεχίζει να παράγει εξελίξεις;
Το ερώτημα δεν αποτελεί ετυμηγορία. Αποτελεί πολιτικό ερώτημα. Και τα πολιτικά ερωτήματα δεν κλείνουν πάντα με μία σφραγίδα ή μία ανακοίνωση.
- Το διαχρονικό πολιτικό θέατρο της άρνησης
- Η πολιτική έχει δημιουργήσει διαχρονικά μια ιδιαίτερη τέχνη.
- Την τέχνη της αποστασιοποίησης.
Οι ίδιοι άνθρωποι που εμφανίζονται ως αρχιτέκτονες επιτυχιών μετατρέπονται ξαφνικά σε παρατηρητές όταν ξεσπούν κρίσεις. Και τότε ξεκινά η γνωστή παράσταση:
- «Δεν γνώριζα.»
- «Δεν είχα ενημέρωση.»
- «Δεν είχα εμπλοκή.»
- «Δεν υπήρξε κάτι επιλήψιμο.»
Προφανώς, κανείς δεν ζητά από κάποιον να απολογηθεί για πράξεις που δεν έχει διαπράξει.
Αλλά υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στην ποινική ευθύνη και στην πολιτική ευθύνη. Η πρώτη αποδεικνύεται στα δικαστήρια. Η δεύτερη κρίνεται από την κοινωνία. Και εκεί τα όρια είναι διαφορετικά.
Το ελληνικό αποτύπωμα μιας ευρωπαϊκής κρίσης
Η Ελλάδα βρέθηκε από την πρώτη στιγμή μέσα στο Qatargate με την υπόθεση της Εύας Καϊλή.
Σήμερα, ανεξάρτητα από τη δικαστική εξέλιξη κάθε επιμέρους φακέλου, η επαναφορά ενός ακόμη γνωστού ελληνικού πολιτικού ονόματος δημιουργεί νέα δεδομένα. Διότι πλέον δεν μιλάμε μόνο για πρόσωπα.
- Μιλάμε για εικόνες.
- Μιλάμε για θεσμούς.
- Μιλάμε για αξιοπιστία.
Και η αξιοπιστία χτίζεται αργά αλλά καταρρέει με εκκωφαντική ταχύτητα. Το πρόβλημα ίσως είναι μεγαλύτερο από τον ίδιο τον φάκελο. Το πιθανότερο είναι ότι κάποια στιγμή τα δικαστήρια θα αποφανθούν.
- Ίσως υπάρξουν αθωώσεις.
- Ίσως υπάρξουν καταδίκες.
- Ίσως υπάρξουν νέες αποκαλύψεις.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα βρίσκεται αλλού.
Στην κουλτούρα που επιτρέπει τη δημιουργία αδιαφανών περιοχών ανάμεσα στην εξουσία, στην πολιτική επιρροή, στις ΜΚΟ και στις προσωπικές διασυνδέσεις.
Γιατί τελικά οι υποθέσεις αυτές δεν γεννιούνται ξαφνικά. Χτίζονται αργά.
- Μέσα από σχέσεις.
- Μέσα από ανοχές.
- Μέσα από μικρές εξαιρέσεις που κάποτε μετατρέπονται σε κανόνα.
Συνολικά……
Το Qatargate εξακολουθεί να αφήνει ανοιχτά περισσότερα ερωτήματα από όσα απαντά. Η πιθανή εμπλοκή νέων προσώπων στην έρευνα —εφόσον επιβεβαιωθεί θεσμικά— δεν συνιστά αυτομάτως ενοχή, ούτε μπορεί να μετατραπεί σε δημόσια καταδίκη πριν ολοκληρωθούν οι διαδικασίες της Δικαιοσύνης.
Όμως η πολιτική διάσταση δεν περιμένει τελεσίδικες αποφάσεις για να υπάρξει. Εκεί βρίσκεται και η ουσία.
Η Ευρώπη οικοδομήθηκε πάνω στην ιδέα της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της θεσμικής αξιοπιστίας. Όταν όμως εμφανίζονται υποθέσεις που δημιουργούν σκιές γύρω από πολιτικά πρόσωπα, ΜΚΟ και δίκτυα επιρροής, το πρόβλημα δεν είναι μόνο αν παραβιάστηκε ο νόμος.
Το πρόβλημα είναι αν τραυματίζεται η εμπιστοσύνη. Γιατί οι κοινωνίες αντέχουν τα λάθη.
Δυσκολεύονται όμως να αντέξουν την επανάληψη του ίδιου έργου: πολιτικοί που δηλώνουν έκπληκτοι, κόμματα που ανακαλύπτουν ξαφνικά ότι δεν γνώριζαν τίποτα και θεσμοί που εμφανίζονται να τρέχουν πίσω από γεγονότα αντί να τα προλαμβάνουν.
Η Δικαιοσύνη θα κρίνει τις πράξεις. Η κοινωνία όμως θα κρίνει κάτι ευρύτερο:
- αν η πολιτική εξακολουθεί να πιστεύει ότι η ευθύνη είναι πάντα κάποιου άλλου.
