Σύνοψη: Η τραγωδία με τον θάνατο του 13χρονου Κωνσταντίνου στα Μακρίσια Ηλείας άνοιξε εκ νέου τη δημόσια συζήτηση για τη χρήση ηλεκτρικών πατινιών στην Ελλάδα και κυρίως για την κυκλοφορία ανηλίκων χωρίς ουσιαστικό έλεγχο και προστασία. Η κυβέρνηση, διά του υπουργού Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, προαναγγέλλει αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο με πλήρη απαγόρευση χρήσης για ανηλίκους έως 18 ετών, υποχρεωτική ασφάλιση, κράνος και αυστηρότερες ρυθμίσεις στάθμευσης και κυκλοφορίας.
Παράλληλα, οι συγκοινωνιολόγοι επισημαίνουν ότι ήδη από το 2021 υπάρχει θεσμικό πλαίσιο, το οποίο όμως εφαρμόζεται ελλιπώς. Προτείνουν εκπαίδευση και πιστοποίηση οδηγών, άδεια κυκλοφορίας, περιορισμούς ταχύτητας και σαφή ένταξη των πατινιών στο οδικό δίκτυο. Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τα πατίνια, αλλά συνολικά την οδική συμπεριφορά στις ελληνικές πόλεις, την έλλειψη υποδομών και την απουσία κυκλοφοριακής παιδείας. Η συζήτηση πλέον μετατρέπεται σε ζήτημα δημόσιας ασφάλειας, αστικής κινητικότητας και πολιτικής ευθύνης.
———–
Αναλυτικά…
Οι 4+1 προτάσεις που προτείνουν οι συγκοινωνιολόγοι – Χρυσοχοΐδης: Πλήρης η απαγόρευση μέχρι 18 ετών…
Ο τραγικός θάνατος του 13χρονου Κωνσταντίνου στα Μακρίσια Ηλείας, έπειτα από σφοδρή σύγκρουση με αυτοκίνητο ενώ οδηγούσε ηλεκτρικό πατίνι, λειτούργησε ως καταλύτης για μια συζήτηση που εδώ και χρόνια εξελισσόταν αποσπασματικά και χωρίς σαφές πολιτικό σχέδιο. Τα ηλεκτρικά πατίνια, ένα μέσο που εμφανίστηκε ως σύμβολο της «πράσινης» και σύγχρονης μικροκινητικότητας, μετατρέπονται πλέον σε πεδίο κοινωνικής ανησυχίας, δημόσιας ασφάλειας και πολιτικής αντιπαράθεσης.
Κυβέρνηση: Αυστηρά μέτρα για την κυκλοφορία τους
Η κυβέρνηση εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει σε αυστηρές παρεμβάσεις. Ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης ανακοίνωσε ότι προωθείται πλήρης απαγόρευση χρήσης ηλεκτρικών πατινιών για ανηλίκους έως 18 ετών, ενώ εξετάζονται μέτρα που θα εξομοιώνουν τα πατίνια με μηχανοκίνητα οχήματα.
Η τοποθέτησή του αποτυπώνει την αλλαγή αντίληψης της Πολιτείας απέναντι στα πατίνια. Μέχρι πρόσφατα αντιμετωπίζονταν περίπου ως παιχνίδι ή ως ένα «αθώο» μέσο αστικής μετακίνησης. Πλέον, το κράτος αναγνωρίζει ότι πρόκειται για οχήματα που κινούνται σε δημόσιο οδικό δίκτυο, προκαλούν ατυχήματα και σε αρκετές περιπτώσεις οδηγούν σε σοβαρούς τραυματισμούς ή ακόμη και θανάτους.
Ζήτημα αστικής ευθύνης…
Η συζήτηση δεν περιορίζεται μόνο στους ανήλικους χρήστες. Ο υπουργός έθεσε και το ζήτημα της αστικής ευθύνης: όταν ένα πατίνι τραυματίσει πεζό ή εμπλακεί σε τροχαίο, ποιος αποζημιώνει το θύμα; Η απουσία υποχρεωτικής ασφάλισης αφήνει σήμερα ουσιαστικά ακάλυπτους τόσο τους οδηγούς όσο και τους πολίτες.
Ταυτόχρονα, το φαινόμενο της ανεξέλεγκτης στάθμευσης κοινόχρηστων πατινιών έχει προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις σε δήμους και πολίτες. Πεζοδρόμια αποκλεισμένα, ράμπες ΑμεΑ κατειλημμένες και δεκάδες πατίνια εγκαταλελειμμένα σε κεντρικούς δρόμους συνθέτουν μια εικόνα αστικής αταξίας, που πλέον αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα ποιότητας ζωής και ασφάλειας.
Η κυβέρνηση εξετάζει μοντέλα που εφαρμόζονται ήδη σε ευρωπαϊκές χώρες όπως το Λονδίνο και η Ολλανδία, όπου τα ηλεκτρικά πατίνια αντιμετωπίζονται ως κανονικά οχήματα, με υποχρεωτική άδεια κυκλοφορίας, ασφάλιση και συγκεκριμένους κανόνες χρήσης.
Ανήλικοι και κυκλοφορία πατινιών
Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι βαθύτερο. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων, Θανάσης Τσιάνος, η Ελλάδα διαθέτει ήδη από το 2021 νομοθετικό πλαίσιο. Απαγορεύεται η χρήση πατινιών από παιδιά κάτω των 15 ετών, προβλέπεται μέγιστη ταχύτητα 25 χιλιομέτρων την ώρα, υποχρεωτικό κράνος, ανακλαστικό γιλέκο τη νύχτα και φωτισμός στο όχημα. Παρ’ όλα αυτά, οι έλεγχοι είναι περιορισμένοι και η εφαρμογή του νόμου σχεδόν ανύπαρκτη.
Η πραγματικότητα στους δρόμους δείχνει καθημερινά ανήλικους χωρίς κράνος να κινούνται σε λεωφόρους υψηλής κυκλοφορίας, συχνά ανάμεσα σε αυτοκίνητα και μηχανές. Το φαινόμενο είναι εντονότερο στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου τα πατίνια έχουν ενταχθεί άναρχα στην καθημερινότητα χωρίς να έχουν προηγηθεί οι αναγκαίες υποδομές.
Οι συγκοινωνιολόγοι επισημαίνουν ότι το ηλεκτρικό πατίνι δεν είναι σχεδιασμένο για μεγάλες αποστάσεις ούτε για κυκλοφορία σε δρόμους υψηλής ταχύτητας. Ουσιαστικά αποτελεί μέσο «τελευταίου μιλίου», δηλαδή εργαλείο για μικρές μετακινήσεις. Ωστόσο, η απουσία ποδηλατοδρόμων και ασφαλών διαδρομών ωθεί πολλούς χρήστες είτε στα πεζοδρόμια είτε σε επικίνδυνες λεωφόρους.
Υπερβολική ισχύς και ταχύτητα
Ιδιαίτερα ανησυχητικό θεωρείται και το γεγονός ότι στην αγορά κυκλοφορούν πατίνια που μπορούν να αναπτύξουν ταχύτητες έως και 80 χιλιομέτρων την ώρα, παρά το γεγονός ότι το νόμιμο όριο είναι τα 25 χιλιόμετρα. Η ανεξέλεγκτη εμπορία τέτοιων οχημάτων αναδεικνύει σοβαρά κενά εποπτείας και ελέγχου.
Στο πλαίσιο αυτό, οι συγκοινωνιολόγοι καταθέτουν τέσσερις βασικές προτάσεις και μία συμπληρωματική παρέμβαση. Προτείνουν να επιτρέπεται η κυκλοφορία πατινιών μόνο σε δρόμους με όριο έως 30 χιλιόμετρα την ώρα, να θεσπιστεί υποχρεωτική εκπαίδευση και πιστοποίηση οδηγών μέσω σχολείων και Τροχαίας, να υπάρχει άδεια κυκλοφορίας με ειδική ετικέτα και να γίνει υποχρεωτική η ασφάλιση.
Δήμοι και εταιρίες διάθεσης κοινόχρηστων πατινιών
Η πέμπτη, αλλά εξίσου κρίσιμη παρέμβαση, αφορά τους δήμους και τις εταιρείες κοινόχρηστων πατινιών. Σήμερα, όπως καταγγέλλεται, εταιρείες εξασφαλίζουν άδειες χωρίς ουσιαστική συνεννόηση με τις τοπικές αρχές, με αποτέλεσμα δήμοι να καλούνται ξαφνικά να διαχειριστούν χιλιάδες πατίνια χωρίς σχεδιασμό, χώρους στάθμευσης ή κυκλοφοριακές προβλέψεις.
Πέρα όμως από τα ειδικά μέτρα, το ζήτημα αγγίζει ένα συνολικότερο πρόβλημα οδικής κουλτούρας στην Ελλάδα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα περισσότερα τροχαία ατυχήματα εντός πόλεων αφορούν ευάλωτους χρήστες του δρόμου: πεζούς, ποδηλάτες, μοτοσικλετιστές και πλέον χρήστες πατινιών.
Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μόνο ένα νέο μέσο μεταφοράς. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι ελληνικές πόλεις αντιλαμβάνονται τη μικροκινητικότητα, την ασφάλεια, τον δημόσιο χώρο και την προστασία της ανθρώπινης ζωής. Και αυτό είναι ένα στοίχημα που δεν μπορεί πλέον να αναβάλλεται.
—————
Τα ΕΠΗΟ και οι προβλέψεις του ΚΟΚ για την χρήση τους
Η ραγδαία αύξηση της κυκλοφορίας των Ελαφρών Προσωπικών Ηλεκτρικών Οχημάτων (ΕΠΗΟ), όπως ονομάζονται επισήμως, κινητοποίησε το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών που τροποποίησε το Άρθρο 20 του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, θεσπίζοντας κανόνες για τους χρήστες και αυτών των οχημάτων.
Τα ΕΠΗΟ, όπως και όλα τα υπόλοιπα οχήματα και μοτοσυκλέτες, διέπονται από ειδικούς κανόνες οι οποίοι ρυθμίζουν την κυκλοφορία, τη στάθμευση, τις τεχνικές προδιαγραφές, καθώς και τις κυρώσεις.
Οι 4 βασικοί κανόνες για τα ηλεκτρικά πατίνια
- Η μέγιστη επιτρεπόμενη ταχύτητα είναι τα 25 χλμ./ώρα. Ανεξάρτητα πόσο ισχυρό είναι ένα ηλεκτρικό πατίνι, ο χρήστης πρέπει να συμμορφώνεται με το συγκεκριμένο όριο.
- Οι χρήστες ηλεκτρικών πατινιών και λοιπόν ΕΠΗΟ δεν επιτρέπεται να κινούνται σε οδούς που έχουν όριο ταχύτητας πάνω από 50 χλμ./ώρα. Έτσι, τα ηλεκτρικά πατίνια απαγορεύεται να κινούνται σε επαρχιακές οδούς, στις μεγάλες λεωφόρους, σε οδούς ταχείας κυκλοφορίας.
- Οι χρήστες απαγορεύεται να έχουν ακουστικά στα αυτιά τους και φυσικά να μιλάνε στο κινητό τηλέφωνο, παρά μόνο με ανοικτή ακρόαση.
- Απαγορεύεται η μεταφορά δεύτερου ατόμου.
Βασικοί κανόνες για τα ΕΠΗΟ
- Αν η μέγιστη ταχύτητά τους είναι 6χλμ/ώρα θεωρούνται και κυκλοφορούν ως πεζοί και επιτρέπεται η οδηγήση τους σε άτομα άνω των 12 ετών.
- Αν έχουν ταχύτητα από 6 έως 25 χλμ/ώρα θεωρούνται και κυκλοφορούν ως ποδήλατα. Επιτρέπεται η οδήγησή τους από 15 ετών και άνω.
- Αν υπάρχουν ποδηλατόδρομοι υποχρεούνται να κινούνται στους ποδηλατόδρομους. Διαφορετικά, οι οδηγοί υποχρεούνται να χρησιμοποιούν το δεξί άκρο του οδοστρώματος.
- Την νύκτα είναι υποχρεωτική η χρήση ειδικού αντανακλαστικού γιλέκου.
- Πρέπει να είναι εφοδιασμένα με κουδούνι, λευκό ή κίτρινο φως μπροστά και κόκκινο αντανακλαστικό φως πίσω.
- Οι οδηγοί τους πρέπει να φορούν κράνος.
- Σε χώρους που κυκλοφορούν πεζοί, οι οδηγοί των ΕΠΗΟ υποχρεούνται να κινούνται με ταχύτητα ανάλογη των πεζών και να τους παραχωρούν προτεραιότητα.
- Όταν δημιουργείται εμπόδιο ή κίνδυνος οι οδηγοί είναι υποχρεωμένοι να οδηγούν τα ηλεκτρικά οχήματα βαδίζοντας.
Συνολικά…
Η υπόθεση των ηλεκτρικών πατινιών αποκαλύπτει τις αδυναμίες του ελληνικού κράτους να προσαρμοστεί έγκαιρα στις νέες μορφές αστικής κινητικότητας. Η τεχνολογία και η αγορά κινήθηκαν ταχύτερα από τους θεσμούς, αφήνοντας ένα κενό κανόνων, ελέγχων και υποδομών. Το αποτέλεσμα ήταν ένα περιβάλλον όπου ανήλικοι κυκλοφορούσαν χωρίς προστασία, οδηγοί χωρίς εκπαίδευση μοιράζονταν τον δρόμο με αυτοκίνητα και οι πόλεις γέμιζαν από ανεξέλεγκτα κοινόχρηστα πατίνια.
Η κυβερνητική παρέμβαση δείχνει ότι το πρόβλημα πλέον αντιμετωπίζεται ως ζήτημα δημόσιας ασφάλειας και όχι απλώς κυκλοφοριακής διαχείρισης. Ωστόσο, η αυστηροποίηση των ποινών και οι απαγορεύσεις από μόνες τους δεν αρκούν. Χρειάζονται υποδομές, εκπαίδευση, συστηματικοί έλεγχοι και κυρίως αλλαγή νοοτροπίας.
Το ηλεκτρικό πατίνι μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο και οικολογικό μέσο μετακίνησης μόνο μέσα σε ένα σαφές και οργανωμένο πλαίσιο. Διαφορετικά, θα συνεχίσει να λειτουργεί ως σύμβολο μιας άναρχης αστικής πραγματικότητας, όπου η ανθρώπινη ζωή παραμένει εκτεθειμένη καθημερινά στον δρόμο.
