Σύνοψη: Η συζήτηση για το ιδιωτικό χρέος επιστρέφει δυναμικά στην πολιτική αντιπαράθεση, με το ΠΑΣΟΚ να επιχειρεί να διαμορφώσει ένα διαφορετικό πλαίσιο για ρυθμίσεις οφειλών, κόκκινα δάνεια και προστασία της πρώτης κατοικίας. Ο Κώστας Τσουκαλάς παρουσίασε ως βασικούς άξονες τις 120 δόσεις με ελάφρυνση τόκων και προσαυξήσεων, το δικαίωμα προαίρεσης των δανειοληπτών και αυστηρότερους κανόνες για funds και servicers. Παράλληλα, συνέδεσε την οικονομική πολιτική με το ζήτημα της ακρίβειας, υποστηρίζοντας ότι οι προσωρινές μειώσεις τιμών δεν αρκούν χωρίς σταθερούς μηχανισμούς ελέγχου της αγοράς και φορολόγησης υπερκερδών.
————
Αναλυτικά…
Το ιδιωτικό χρέος ξαναμπαίνει στην πολιτική ατζέντα
Το ιδιωτικό χρέος εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις δυσκολότερες εκκρεμότητες της ελληνικής οικονομίας, παρά τη σημαντική αποκλιμάκωση των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων στις τράπεζες τα τελευταία χρόνια. Το πρόβλημα, όπως το περιγράφει το ΠΑΣΟΚ, δεν εξαντλείται πλέον στο τραπεζικό σύστημα. Έχει μεταφερθεί σε μεγάλο βαθμό στο πεδίο των funds και των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων, δημιουργώντας μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στον οφειλέτη, τον διαχειριστή και τον τελικό επενδυτή.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο επιχειρεί να παρέμβει η πρόταση που παρουσίασε ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ, Κώστας Τσουκαλάς, στην ΕΡΤnews.
Η βασική διαφοροποίηση που ανέδειξε αφορά τις ρυθμίσεις των παλαιών οφειλών. Το ΠΑΣΟΚ προτείνει έως 120 δόσεις, σε συνδυασμό με «κούρεμα» τόκων και προσαυξήσεων, ενώ προβλέπει διαφορετική μεταχείριση για περιπτώσεις στις οποίες το οικονομικό και κοινωνικό προφίλ του οφειλέτη δικαιολογεί βαθύτερη παρέμβαση.
Η λογική του λεγόμενου «split and balance» κινείται προς αυτή την κατεύθυνση: ένα μέρος της οφειλής παραμένει παγωμένο και η οριστική διαγραφή συνδέεται με τη συνέπεια του δανειολήπτη και την πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής.
- Η παλιά γενιά των κόκκινων δανείων
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι το ΠΑΣΟΚ διαχωρίζει τις παλιές οφειλές από τον σημερινό δανεισμό. Η πολιτική του πρόταση εστιάζει κυρίως στα δάνεια που δημιουργήθηκαν πριν και κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, όταν η δραματική συρρίκνωση των εισοδημάτων μετέτρεψε μεγάλο μέρος του ιδιωτικού δανεισμού σε μη εξυπηρετούμενο.
Πρόκειται για μια «ουρά» της κρίσης που, παρά τις διαδοχικές ρυθμίσεις και μεταβιβάσεις χαρτοφυλακίων, εξακολουθεί να επηρεάζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το πολιτικό στοίχημα εδώ είναι διπλό: αφενός να υπάρξει ρεαλιστική διευθέτηση χρεών που δεν μπορούν να αποπληρωθούν με τους αρχικούς όρους και αφετέρου να μη δημιουργηθούν κίνητρα στρατηγικής αθέτησης πληρωμών.
- Η νέα αντιπαράθεση για funds και servicers
Ιδιαίτερο βάρος δίνει το ΠΑΣΟΚ στο μοντέλο διαχείρισης των δανείων μετά τη μεταβίβασή τους σε funds. Η πρόταση για δικαίωμα προαίρεσης του δανειολήπτη επιχειρεί να αλλάξει τους συσχετισμούς κατά τη διαδικασία πώλησης ή διαχείρισης μιας απαίτησης.
Στην πολιτική επιχειρηματολογία του ΠΑΣΟΚ, ο δανειολήπτης θα πρέπει να γνωρίζει σε ποιο ποσοστό της αρχικής οφειλής αποκτήθηκε το δάνειό του και να έχει τη δυνατότητα να υποβάλει αντιπρόταση με προκαθορισμένους κανόνες.
Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη οικονομική σημασία. Η αγορά των μη εξυπηρετούμενων δανείων βασίζεται στην προσδοκία ανάκτησης αξίας από απαιτήσεις που έχουν αποκτηθεί σε σημαντική έκπτωση. Το ερώτημα που θέτει πλέον η αντιπολίτευση είναι εάν αυτή η διαδικασία πρέπει να αφήνεται αποκλειστικά στους κανόνες της αγοράς ή εάν απαιτούνται πρόσθετες ασφαλιστικές δικλίδες για τον οφειλέτη.
Παράλληλα, ο Κώστας Τσουκαλάς έθεσε στο στόχαστρο τις σχέσεις μεταξύ funds, servicers και εταιρειών που αποκτούν ακίνητα μετά από πλειστηριασμούς. Η κριτική αφορά τον κίνδυνο δημιουργίας ενός κλειστού κύκλου συναλλαγών, στον οποίο η χαμηλή τιμή απόκτησης ενός ακινήτου και η μεταγενέστερη πώλησή του σε υψηλότερη αξία παράγουν κέρδος σε διαφορετικά στάδια.
Ανεξάρτητα από την πολιτική αντιπαράθεση, το θέμα αγγίζει και τη λειτουργία της αγοράς κατοικίας. Σε μια περίοδο κατά την οποία η προσφορά παραμένει περιορισμένη και το κόστος στέγασης έχει αυξηθεί αισθητά, κάθε σημαντική μεταβολή στο απόθεμα των διαθέσιμων ακινήτων επηρεάζει ευρύτερα την αγορά.
- Πρώτη κατοικία και κανόνες του παιχνιδιού
Η επαναφορά ισχυρότερης προστασίας της πρώτης κατοικίας αποτελεί έναν από τους πιο ευαίσθητους άξονες της πρότασης. Το ΠΑΣΟΚ συνδέει το ζήτημα με ένα αυστηρότερο πλαίσιο εποπτείας των servicers, αλλά και με κυρώσεις όταν δεν τηρούνται οι κανόνες διαπραγμάτευσης με τον οφειλέτη.
Η πολιτική συζήτηση μετατοπίζεται έτσι από το ερώτημα «ποιος χρωστά» στο ευρύτερο «πώς λειτουργεί η διαδικασία είσπραξης». Και αυτή είναι ουσιαστική αλλαγή, καθώς η προστασία του ευάλωτου δανειολήπτη δεν αφορά μόνο την κοινωνική πολιτική αλλά και την αξιοπιστία του ίδιου του θεσμικού πλαισίου.
- Από το ιδιωτικό χρέος στην ακρίβεια
Ο δεύτερος μεγάλος άξονας της παρέμβασης Τσουκαλά ήταν η ακρίβεια. Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να διαφοροποιηθεί από τη λογική των προσωρινών μέτρων, υποστηρίζοντας ότι η αποκλιμάκωση μιας τιμής στο ράφι δεν αρκεί εάν δεν αντιμετωπίζονται οι μηχανισμοί που επιτρέπουν τη διατήρηση υψηλών περιθωρίων κέρδους.
Η κυβερνητική πρωτοβουλία για μειώσεις τιμών σε περίπου 1.740 προϊόντα αποτέλεσε την αφορμή για την κριτική. Ο εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ επικαλέστηκε περιπτώσεις προϊόντων των οποίων οι τιμές αυξήθηκαν πριν από την εφαρμογή των μειώσεων, υποστηρίζοντας ότι χρειάζεται μόνιμος μηχανισμός παρακολούθησης.
Η πρόταση για φορολόγηση υπερκερδών, όταν αυτά εντοπίζονται και τεκμηριώνονται, εντάσσεται σε μια ευρύτερη αντίληψη: η οικονομική ανάπτυξη δεν πρέπει να αποτυπώνεται μόνο στους δείκτες, αλλά και στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.
- Το μήνυμα για το παραγωγικό μοντέλο
Πίσω από τις επιμέρους προτάσεις βρίσκεται μια ευρύτερη πολιτική αφήγηση. Ο Τσουκαλάς υποστήριξε ότι η Ελλάδα παράγει πλούτο, αλλά όχι στον βαθμό που θα μπορούσε, επικαλούμενος τη χαμηλή παραγωγικότητα, το έλλειμμα εξωτερικών συναλλαγών και τη δημογραφική πίεση.
Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί έτσι να συνδέσει την κοινωνική πολιτική με την παραγωγική ανασυγκρότηση. Η λογική είναι ότι η αντιμετώπιση της ακρίβειας και του ιδιωτικού χρέους δεν μπορεί να στηρίζεται επ’ αόριστον σε έκτακτες παρεμβάσεις. Χρειάζεται αύξηση της παραγωγής, καλύτερη κατανομή του εισοδήματος και ισχυρότερο κοινωνικό κράτος.
Σε αυτή τη βάση αποκτά πολιτικό περιεχόμενο και η φράση του εκπροσώπου του κόμματος για ένα μοντέλο στο οποίο «θα παράγονται περισσότερα και θα μοιράζονται δικαιότερα».
Η αντιπαράθεση με τη Νέα Δημοκρατία, επομένως, δεν αφορά μόνο τις 72 ή τις 120 δόσεις. Αφορά το ποιος θα καθορίσει τους κανόνες στην αγορά πιστώσεων, ποιος θα προστατεύσει τον δανειολήπτη και πώς θα διανεμηθεί το αποτέλεσμα της ανάπτυξης.
Συνολικά…
Η παρέμβαση του Κώστα Τσουκαλά επιχειρεί να συγκροτήσει ένα ενιαίο πολιτικό αφήγημα γύρω από ζητήματα που μέχρι σήμερα αντιμετωπίζονταν συχνά αποσπασματικά: ιδιωτικό χρέος, κόκκινα δάνεια, πρώτη κατοικία, λειτουργία των servicers, ακρίβεια και διανομή του εισοδήματος.
Το κρίσιμο για το ΠΑΣΟΚ είναι εάν αυτές οι προτάσεις μπορούν να μετατραπούν από πολιτικές θέσεις σε ένα συνεκτικό και κοστολογημένο σχέδιο οικονομικής πολιτικής. Η κοινωνική προστασία, άλλωστε, χρειάζεται παράλληλα δημοσιονομική αντοχή και κανόνες που να μην επιβραβεύουν την ασυνέπεια.
Η πολιτική συζήτηση για το ιδιωτικό χρέος, πάντως, δείχνει ότι το ζήτημα δεν έχει κλείσει. Έχει αλλάξει μορφή και πλέον αφορά όχι μόνο τις τράπεζες, αλλά ολόκληρη την αλυσίδα διαχείρισης της οφειλής και την ίδια τη λειτουργία της αγοράς κατοικίας.
