Σύνοψη: Υπάρχουν χαρακτήρες που δεν αντέχουν την πραγματικότητα και φτιάχνουν τη δική τους. Όχι από κακία, αλλά από ανάγκη. Αν δεν τους δικαιώνει η αλήθεια, τόσο το χειρότερο για την αλήθεια. Στην εργασία και στις προσωπικές σχέσεις, αυτή η στάση οδηγεί σε ένα διαρκές θέατρο παρεξηγήσεων: κανείς δεν φταίει, όλοι παρεξηγήθηκαν, όλα «κάπως έγιναν».
Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον χωρίς εμπιστοσύνη και χωρίς εξέλιξη. Όταν το λάθος βαφτίζεται «συγκυρία» και η ευθύνη «επίθεση», τότε η συνεργασία γίνεται αδύνατη. Το ψεύδος δεν είναι πάντα συνειδητό· είναι όμως λειτουργικό. Και ακριβώς γι’ αυτό γίνεται επικίνδυνο.
———–
Αναλυτικά…
Χαρακτήρες χωρίς καθρέφτη – Όταν το λάθος βαφτίζεται «συγκυρία» και η ευθύνη «επίθεση»
Υπάρχουν άνθρωποι που, αν τους δείξεις τον καθρέφτη, θα σου πουν ότι είναι στραβός. Όχι γιατί δεν βλέπουν, – αλλά γιατί δεν τους αρέσει αυτό που βλέπουν.
Δεν θα παραδεχτούν ότι έκαναν λάθος. Θα σου εξηγήσουν γιατί δεν ήταν λάθος. Θα βρουν τις λέξεις, θα στήσουν το αφήγημα, θα μετακινήσουν τα γεγονότα ένα εκατοστό πιο δίπλα, – όσο χρειάζεται για να μην τους αγγίζουν. Και αν επιμείνεις, αν επιμείνεις πραγματικά, τότε εσύ γίνεσαι το πρόβλημα.
γράφει ο “Διογένης ο Αληθεύς”
Στον επαγγελματικό χώρο, τους έχεις συναντήσει. Είναι αυτοί που πάντα «έδωσαν τον καλύτερό τους εαυτό», ακόμη κι όταν το αποτέλεσμα κατέρρευσε. Που «δεν ενημερώθηκαν σωστά», «δεν είχαν στήριξη», «παρεξηγήθηκαν». Ποτέ δεν φταίνε. Και το εντυπωσιακό; Το πιστεύουν.
Δεν χρειάζεται να σε εξαπατήσουν. Αρκεί να έχουν ήδη εξαπατήσει τον εαυτό τους.
Και κάπως έτσι, οι συνεργασίες αρχίζουν να μοιάζουν με κινούμενη άμμο. Κανείς δεν πατάει σε κάτι σταθερό. Οι λέξεις δεν σημαίνουν πάντα αυτό που λένε. Οι συμφωνίες δεν είναι ακριβώς συμφωνίες. Και η ευθύνη… ένα μπαλάκι που αλλάζει χέρια μέχρι να χαθεί.
Στις προσωπικές σχέσεις, το έργο γίνεται πιο δραματικό. Εκεί δεν υπάρχουν μόνο γεγονότα – υπάρχουν συναισθήματα. Και τα συναισθήματα, όταν δεν αντέχουν την αλήθεια, γίνονται σκηνοθέτες. Θα σου πουν ότι «δεν εννοούσαν αυτό», ότι «παρεξήγησες», ότι «ήταν η στιγμή». Θα σου πουν τα πάντα εκτός από το απλό: «ναι, έκανα λάθος».
Και εσύ αρχίζεις να αμφιβάλλεις. Όχι για εκείνους – για σένα. Μήπως υπερβάλλεις; Μήπως θυμάσαι λάθος; Μήπως η πραγματικότητα είναι πιο ρευστή απ’ όσο νόμιζες;
Όχι. Δεν είναι.
Απλώς έχεις απέναντί σου κάποιον που δεν αντέχει να τη δει.
Η πιο ύπουλη μορφή άρνησης δεν είναι το κραυγαλέο ψέμα. Είναι η ήρεμη, σχεδόν πειστική αναδιατύπωση. Εκεί που το λάθος γίνεται «διαφορετική προσέγγιση». Η ασυνέπεια «ευελιξία». Η ευθύνη «πίεση». Εκεί που όλα αποκτούν μια δεύτερη, πιο βολική σημασία.
Και αν νομίζεις ότι αυτό είναι ακίνδυνο, δοκίμασε να συνεργαστείς μαζί τους. Δοκίμασε να χτίσεις κάτι πάνω σε μια πραγματικότητα που αλλάζει ανάλογα με το ποιος μιλάει. Θα καταλάβεις γρήγορα: δεν χτίζεις τίποτα. Ανακυκλώνεις.
Γιατί χωρίς αποδοχή της πραγματικότητας, δεν υπάρχει διόρθωση. Χωρίς διόρθωση, δεν υπάρχει εξέλιξη. Μόνο επανάληψη, – με διαφορετικά πρόσωπα, ίδιες καταλήξεις.
Το πιο εντυπωσιακό, όμως, είναι άλλο: αυτοί οι άνθρωποι συχνά θεωρούν τον εαυτό τους ειλικρινή. Δεν λένε «ψέματα». Λένε τη δική τους εκδοχή. Μια εκδοχή που τους προστατεύει, τους δικαιώνει, τους κρατά όρθιους.
Μόνο που, μαζί με αυτούς, παραμορφώνει και ό,τι αγγίζει.
Και κάπου εκεί, η ειλικρίνεια αρχίζει να μοιάζει επιθετικότητα. Η ευθύνη μοιάζει κατηγορία. Και η απλή παραδοχή , -«έσφαλα»-, μοιάζει σχεδόν αδιανόητη.
Αν έχεις βρεθεί απέναντι σε έναν τέτοιο χαρακτήρα, το ξέρεις ήδη: δεν υπάρχει τρόπος να «κερδίσεις». Γιατί δεν παίζετε το ίδιο παιχνίδι. Εσύ παίζεις με γεγονότα. Εκείνος με εκδοχές.
Και οι εκδοχές δεν χάνουν ποτέ.
Επιμύθιο
Η άρνηση της πραγματικότητας δεν είναι απλώς μια κακή συνήθεια, – είναι ένας τρόπος ύπαρξης που διαβρώνει τα πάντα γύρω του. Οι άνθρωποι που δεν μπορούν να αντικρίσουν τα λάθη τους δεν μένουν στάσιμοι μόνο οι ίδιοι· παρασύρουν και τους άλλους σε μια διαρκή σύγχυση.
Καμία σχέση, προσωπική ή επαγγελματική, δεν μπορεί να αντέξει όταν η αλήθεια είναι διαπραγματεύσιμη. Η εμπιστοσύνη απαιτεί σταθερό έδαφος – και αυτό το έδαφος είναι η κοινή αποδοχή της πραγματικότητας.
Η ειλικρίνεια δεν είναι σκληρότητα. Είναι προϋπόθεση. Και η ευθύνη δεν είναι κατηγορία. Είναι ωριμότητα.
Όποιος δεν μπορεί να τα αντέξει αυτά, θα συνεχίσει να ζει σε έναν κόσμο όπου όλα εξηγούνται – εκτός από το προφανές. Και σε αυτόν τον κόσμο, τίποτα δεν διορθώνεται. Μόνο επαναλαμβάνεται.
