Σύνοψη: Η Περιφέρεια Αττικής προχωρά σε ένα νέο μοντέλο διαχείρισης απορριμμάτων, με επενδυτικό πρόγραμμα 375,9 εκατ. ευρώ και έμφαση στη χωριστή συλλογή, την επαναχρησιμοποίηση και την εκτροπή υλικών από την ταφή.
Ο σχεδιασμός προβλέπει 40.000 καφέ κάδους και 291 οχήματα για τα βιοαπόβλητα, 30 διαδημοτικά κέντρα δημιουργικής επαναχρησιμοποίησης, 25 νέα πράσινα σημεία, καθώς και ειδικό εξοπλισμό για πράσινα, ογκώδη και επικίνδυνα οικιακά απόβλητα. Παράλληλα, ενισχύεται ο ρόλος του ΕΔΣΝΑ και προβλέπεται εφαρμογή του «Πληρώνω όσο Πετάω».
Η οικονομική διάσταση του σχεδίου είναι όμως διπλή. Εκτός από το αρχικό επενδυτικό κόστος, το πλήρες σύστημα εκτιμάται ότι θα απαιτεί 152,6 εκατ. ευρώ ετησίως για τη λειτουργία του. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της δαπάνης αναμένεται να καλύπτεται από δήμους και ΕΔΣΝΑ.
Η ανάγκη για αλλαγή είναι εμφανής από τα δεδομένα της ανακύκλωσης και της ταφής. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος καταγράφει για την Ελλάδα ποσοστό ανακύκλωσης αστικών αποβλήτων κάτω από 20% το 2023, ενώ περίπου 80% των αστικών αποβλήτων εξακολουθεί να οδηγείται σε ταφή.
Το κρίσιμο σημείο είναι συνεπώς η εφαρμογή. Οι νέες υποδομές θα πρέπει να συνδεθούν με επαρκείς μονάδες επεξεργασίας, αποτελεσματική συλλογή και αξιόπιστη μέτρηση.
Το τελικό κριτήριο δεν θα είναι πόσοι κάδοι αγοράστηκαν ή πόσα χρήματα δαπανήθηκαν, αλλά πόσοι τόνοι απορριμμάτων αποτράπηκαν από την ταφή.
———-
Αναλυτικά…
Η Αττική ξανασχεδιάζει (για άλλη μία φορά) τη διαχείριση των απορριμμάτων
Ένα από τα ακριβότερα και πιο σύνθετα εγχειρήματα της Περιφέρειας Αττικής στον τομέα των απορριμμάτων μπαίνει σε φάση υλοποίησης, με τον σχεδιασμό να προβλέπει επενδύσεις 375,9 εκατ. ευρώ και σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η συλλογή και η διαχείριση διαφορετικών κατηγοριών αποβλήτων.
Η παρέμβαση δεν περιορίζεται στην αγορά νέου εξοπλισμού. Περιλαμβάνει χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, υποδομές επαναχρησιμοποίησης, πράσινα σημεία, διαχείριση πράσινων και ογκωδών αποβλήτων, ειδικό δίκτυο για ορισμένες κατηγορίες επικίνδυνων οικιακών αποβλήτων και μεγαλύτερη συμμετοχή του ΕΔΣΝΑ.
γράφει ο Νίκος Παρίκος
Σε επίπεδο σχεδιασμού, πρόκειται για μια προσπάθεια να αλλάξει η διαδρομή των απορριμμάτων πριν αυτά φτάσουν στον τελικό χώρο διάθεσης. Η κρίσιμη λεπτομέρεια, ωστόσο, βρίσκεται αλλού.
Η Αττική δεν χρειάζεται απλώς περισσότερα μέσα για να συλλέγει τα απορρίμματά της. Χρειάζεται να αλλάξει την τελική ισορροπία ανάμεσα σε όσα ανακτώνται, ανακυκλώνονται ή αξιοποιούνται και σε όσα εξακολουθούν να οδηγούνται σε ταφή. Και αυτή η αλλαγή δεν έχει μέχρι σήμερα επιτευχθεί στον βαθμό που απαιτείται.
- Το μεγάλο οικονομικό μέγεθος του νέου σχεδιασμού
Τα 375,9 εκατ. ευρώ συνιστούν μια επένδυση μεγάλης κλίμακας για τη διαχείριση των αστικών αποβλήτων στην Αττική.
Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει 30 διαδημοτικά κέντρα δημιουργικής επαναχρησιμοποίησης και 25 νέα πράσινα σημεία, ενώ προβλέπεται επίσης αναβάθμιση υφιστάμενων υποδομών και αξιοποίηση κινητών πράσινων σημείων.
Στο μέτωπο των βιοαποβλήτων προβλέπεται η προμήθεια 40.000 καφέ κάδων και 291 οχημάτων συλλογής.
Για τα πράσινα και ογκώδη απόβλητα σχεδιάζονται 85 οχήματα συλλογής και 25 μεγάλοι τεμαχιστές, ενώ για τα νησιά της Αττικής προβλέπονται 45 ρυμουλκούμενοι κλαδοτεμαχιστές.
Παράλληλα, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει 3.000 ειδικούς κάδους και 20 οχήματα για τη χωριστή συλλογή μικρών ποσοτήτων επικίνδυνων οικιακών αποβλήτων.
Η παράθεση των αριθμών δείχνει το μέγεθος της υλικοτεχνικής παρέμβασης. Δεν απαντά όμως από μόνη της στο βασικό ερώτημα. Διότι ο αριθμός των κάδων δεν είναι δείκτης ανακύκλωσης και ο αριθμός των απορριμματοφόρων δεν αποτελεί από μόνος του ένδειξη εκτροπής αποβλήτων από την ταφή. Η πραγματική μέτρηση αρχίζει αφού το υλικό συλλεχθεί.
- Από τον κάδο μέχρι την τελική αξιοποίηση
Η χωριστή συλλογή αποτελεί μόνο τον πρώτο κρίκο μιας πολύ μεγαλύτερης αλυσίδας.
Για να λειτουργήσει το μοντέλο, τα βιοαπόβλητα πρέπει να συλλέγονται χωριστά και να οδηγούνται στις κατάλληλες μονάδες. Τα ανακυκλώσιμα πρέπει να διαχωρίζονται και να αποκτούν επόμενο στάδιο επεξεργασίας. Τα πράσινα απόβλητα πρέπει να αξιοποιούνται και όχι απλώς να αλλάζουν σημείο συγκέντρωσης.
Το ίδιο ισχύει για τα ογκώδη αντικείμενα και τα υλικά που μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν.
Αν ένας δήμος διαθέτει καφέ κάδους αλλά η συλλογή τους δεν γίνεται με την απαιτούμενη συχνότητα, το σύστημα υπολειτουργεί.
Αν η συλλογή γίνεται χωριστά αλλά δεν υπάρχουν επαρκείς μονάδες επεξεργασίας, το πρόβλημα μεταφέρεται στον επόμενο κρίκο.
Και αν το τελικό υπόλειμμα παραμένει υψηλό, τότε η επένδυση δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε ουσιαστική περιβαλλοντική αλλαγή.
Ακριβώς γι’ αυτό η νέα πολιτική θα χρειαστεί διαφορετικούς δείκτες αξιολόγησης από αυτούς που χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση ενός κλασικού επενδυτικού προγράμματος.
Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσα οχήματα αγοράστηκαν. Πρέπει να γνωρίζουμε πόσους τόνους απορριμμάτων απέτρεψαν από την ταφή.
- Η δυσάρεστη αφετηρία: περισσότερα απορρίμματα προς ταφή
Το νέο σχέδιο ξεκινά σε μια περίοδο κατά την οποία τα στοιχεία για την ταφή δεν είναι ευνοϊκά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί για τον υπολογισμό της σχετικής επιβάρυνσης, όταν το τέλος ταφής υπολογιζόταν στα 30 ευρώ ανά τόνο, η συνολική χρέωση έφτανε τα 53.058.743 ευρώ και αντιστοιχούσε σε περίπου 1.768.625 τόνους.
Με χρέωση 35 ευρώ ανά τόνο, η συνολική επιβάρυνση ανήλθε σε 65.387.401 ευρώ για περίπου 1.868.211 τόνους.
Η μεταβολή μεταφράζεται σε περίπου 99.600 επιπλέον τόνους, δηλαδή αύξηση της τάξης του 5,6% στην ποσότητα που αντιστοιχεί στις συγκεκριμένες χρεώσεις.
Η συγκεκριμένη εικόνα έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή το τέλος ταφής δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη τέλος. Έχει σχεδιαστεί ως οικονομικό εργαλείο που θα πρέπει να κάνει την ταφή σταδιακά λιγότερο ελκυστική επιλογή σε σχέση με την πρόληψη, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση.
Όταν όμως αυξάνεται ταυτόχρονα και η τιμή ανά τόνο και η ποσότητα των τόνων, το οικονομικό βάρος γίνεται διπλό. Για τους δήμους αυτό σημαίνει μεγαλύτερη πίεση στους διαθέσιμους πόρους χωρίς αντίστοιχη βελτίωση του αποτελέσματος.
- Τα 12,3 εκατ. ευρώ που αλλάζουν τη συζήτηση
Η διαφορά ανάμεσα στα 53,06 εκατ. ευρώ και στα 65,39 εκατ. ευρώ είναι περίπου 12,33 εκατ. ευρώ. Η αύξηση αυτή δεν οφείλεται μόνο στην αλλαγή της χρέωσης από 30 σε 35 ευρώ ανά τόνο. Συνδέεται και με την αύξηση της ποσότητας των απορριμμάτων που υπολογίζεται ότι οδηγήθηκε προς ταφή. Αυτό έχει ιδιαίτερη δημοσιονομική σημασία.
Εάν η ποσότητα των απορριμμάτων παρέμενε σταθερή και αυξανόταν μόνο η τιμή, οι δήμοι θα αντιμετώπιζαν μία επιβάρυνση. Εάν μειωνόταν η ποσότητα, η αύξηση του τέλους θα μπορούσε να αντισταθμιστεί εν μέρει από τη μικρότερη βάση χρέωσης.
Όταν όμως συμβαίνουν και τα δύο αντίθετα, η οικονομική πίεση μεγαλώνει από δύο πλευρές. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η επιτυχία του νέου μοντέλου δεν είναι μόνο περιβαλλοντικός στόχος. Είναι ζήτημα δημοσιονομικής διαχείρισης.
Κάθε τόνος που αποφεύγει την ταφή δεν σημαίνει μόνο μικρότερη περιβαλλοντική επιβάρυνση. Συνδέεται και με διαφορετική οικονομική διαδρομή για τον δήμο και το συνολικό σύστημα.
- Η Ελλάδα παραμένει μακριά από τους ευρωπαϊκούς στόχους
Η Αττική δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα σε απομόνωση. Τα τελευταία συγκριτικά στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος δείχνουν ότι η Ελλάδα το 2023 παρέμεινε μεταξύ των χωρών της Ευρώπης με ποσοστό ανακύκλωσης αστικών αποβλήτων κάτω από 20%. Ο ίδιος οργανισμός καταγράφει παράλληλα ότι η χώρα εξακολουθεί να έχει πολύ υψηλό ποσοστό ταφής, περίπου 80%.
Η απόσταση από τους ευρωπαϊκούς στόχους είναι συνεπώς σημαντική.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει αύξηση της προετοιμασίας για επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση των αστικών αποβλήτων στο 60% έως το 2030 και στο 65% έως το 2035.
Παράλληλα, ο στόχος για την ταφή είναι να περιοριστεί έως το 2035 στο 10% ή λιγότερο των αστικών αποβλήτων. Η εικόνα αυτή εξηγεί γιατί η αλλαγή στην Αττική έχει ευρύτερη εθνική σημασία.
Μια Περιφέρεια που συγκεντρώνει τόσο μεγάλο μέρος του πληθυσμού και της παραγωγής αποβλήτων δεν μπορεί να παραμείνει εκτός της προσπάθειας επίτευξης των ευρωπαϊκών στόχων.
- Το βιοαπόβλητο είναι το μεγάλο πεδίο παρέμβασης
Στο νέο μοντέλο ξεχωριστή θέση έχει η συλλογή των βιοαποβλήτων. Ο καφέ κάδος δεν αποτελεί απλώς ένα νέο χρώμα στο δίκτυο συλλογής.
Η χωριστή απομάκρυνση των οργανικών υλικών μπορεί να αλλάξει σημαντικά τη σύνθεση του υπολείμματος που φτάνει στην τελική διάθεση, υπό την προϋπόθεση ότι η συλλογή γίνεται σωστά και το υλικό οδηγείται σε κατάλληλη επεξεργασία.
Η προμήθεια 40.000 καφέ κάδων και 291 οχημάτων δημιουργεί τη δυνατότητα να επεκταθεί σημαντικά το δίκτυο. Η δυνατότητα, όμως, δεν είναι αποτέλεσμα.
Χρειάζεται συμμετοχή των πολιτών, σωστή ενημέρωση, σταθερό πρόγραμμα αποκομιδής και επαρκής δυναμικότητα επεξεργασίας. Το ίδιο ισχύει για τις υπόλοιπες χωριστές ροές.
Η επιτυχία του μοντέλου εξαρτάται από το κατά πόσο ο πολίτης θα αντιλαμβάνεται ότι το υλικό που διαχωρίζει στην πηγή δεν καταλήγει τελικά μαζί με το σύμμεικτο υπόλειμμα.
- Ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο;
Το σχέδιο επαναφέρει παράλληλα ένα παλιό θεσμικό ερώτημα στην Αυτοδιοίκηση. Ποιος πρέπει να έχει την ευθύνη για τον σχεδιασμό και τη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων;
Η ενίσχυση του ρόλου του ΕΔΣΝΑ αποτελεί βασικό στοιχείο της νέας αρχιτεκτονικής. Ιδιαίτερα για μικρότερους δήμους και για όσους επιλέξουν να συνεργαστούν μέσω προγραμματικών συμβάσεων, ο Σύνδεσμος αναμένεται να αποκτήσει μεγαλύτερη συμμετοχή.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι γωνιές ανακύκλωσης, η χωριστή συλλογή ειδικών κατηγοριών αποβλήτων και η εφαρμογή του «Πληρώνω όσο Πετάω».
Η επιλογή κεντρικότερου συντονισμού έχει ένα προφανές επιχείρημα: ένα περιφερειακό σύστημα μπορεί να επιδιώξει κοινές προδιαγραφές, ενιαία παρακολούθηση και οικονομίες κλίμακας. Υπάρχει όμως και η αντίθετη πλευρά.
Οι δήμοι γνωρίζουν καλύτερα τις ιδιαιτερότητες των περιοχών τους, από την πυκνότητα κατοίκησης μέχρι τις τουριστικές πιέσεις, τη γεωγραφία και τις πραγματικές δυνατότητες της δημοτικής υπηρεσίας καθαριότητας.
Η ισορροπία ανάμεσα στον κεντρικό σχεδιασμό και την τοπική εφαρμογή θα αποτελέσει επομένως κρίσιμο παράγοντα για την απόδοση του συστήματος.
- Το «Πληρώνω όσο Πετάω» χρειάζεται αξιόπιστη μέτρηση
Η εφαρμογή του «Πληρώνω όσο Πετάω» αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι της νέας πολιτικής.
Η λογική του συστήματος είναι να δημιουργήσει οικονομικό κίνητρο για τη μείωση των σύμμεικτων αποβλήτων και την ενίσχυση της χωριστής συλλογής.
Για να λειτουργήσει όμως, απαιτείται κάτι που συχνά υποτιμάται: αξιόπιστη μέτρηση. Δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική διαφοροποίηση του κόστους χωρίς να είναι γνωστό πόσα απορρίμματα παράγονται, από ποια ροή προέρχονται και τι ποιότητα έχει το συλλεγόμενο υλικό.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος επισημαίνει ότι τα οικονομικά εργαλεία μπορούν να λειτουργήσουν ως κίνητρα για βιώσιμη διαχείριση, αλλά παράλληλα υπογραμμίζει τη σημασία καλά σχεδιασμένων συστημάτων χωριστής συλλογής για υψηλότερες επιδόσεις ανακύκλωσης.
Η τεχνική υποδομή και το οικονομικό κίνητρο πρέπει επομένως να λειτουργήσουν μαζί.
- Το δεύτερο μεγάλο στοίχημα είναι οι μονάδες επεξεργασίας
Η Αττική έχει συχνά επικεντρώσει τη συζήτηση στον εξοπλισμό συλλογής. Όμως η πραγματική πίεση βρίσκεται στο επόμενο στάδιο. Οι νέες ποσότητες που θα συλλέγονται χωριστά χρειάζονται εγκαταστάσεις υποδοχής και επεξεργασίας.
Χωρίς αυτές, υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί ένα σύστημα που θα συλλέγει περισσότερο υλικό χωριστά αλλά δεν θα μπορεί να το αξιοποιήσει στην απαιτούμενη κλίμακα.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται παρεμβάσεις και διαδικασίες που αφορούν μονάδες επεξεργασίας, μεταξύ άλλων στην περιοχή του Σχιστού και στην αναβάθμιση του ΕΜΑΚ Φυλής, ενώ η συνολική εικόνα των απαιτούμενων εγκαταστάσεων συνδέεται με την αναθεώρηση του Περιφερειακού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων.
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο απαιτητικό μέρος της εξίσωσης. Οι κάδοι και τα απορριμματοφόρα μπορούν να αποκτηθούν με έναν διαγωνισμό.Ένα ολοκληρωμένο δίκτυο επεξεργασίας χρειάζεται περισσότερο χρόνο, διαφορετικές επενδύσεις και σταθερή λειτουργία.
- Και μετά την επένδυση έρχεται ο λογαριασμός λειτουργίας
Η επένδυση των 375,9 εκατ. ευρώ είναι μόνο η αρχή. Το πλήρως ανεπτυγμένο σύστημα εκτιμάται ότι θα έχει ετήσιο λειτουργικό κόστος 152,6 εκατ. ευρώ.
Από αυτό, περίπου 92,8 εκατ. ευρώ υπολογίζεται ότι θα βαρύνουν δήμους και ΕΔΣΝΑ, ενώ περίπου 59,8 εκατ. ευρώ προβλέπεται να προέρχονται από τα συστήματα ανακύκλωσης.
Αυτό αλλάζει το επίπεδο της συζήτησης. Δεν εξετάζεται πλέον μόνο αν υπάρχει χρηματοδότηση για να κατασκευαστεί ένα σύστημα. Εξετάζεται αν υπάρχει οικονομικά βιώσιμο μοντέλο για να λειτουργεί καθημερινά. Η διαφορά είναι κρίσιμη.
Ένα έργο μπορεί να ολοκληρωθεί και στη συνέχεια να αντιμετωπίσει προβλήματα λόγω ανεπαρκούς λειτουργικής χρηματοδότησης, χαμηλής συμμετοχής ή περιορισμένης αξιοποίησης των υποδομών. Η οικονομική βιωσιμότητα πρέπει συνεπώς να αποτελεί μέρος του σχεδιασμού από την αρχή.
- Η προηγούμενη εμπειρία επιβάλλει αυστηρότερη μέτρηση
Η Αττική έχει ήδη αποκτήσει σημαντικό εξοπλισμό ανακύκλωσης και χωριστής συλλογής. Αυτό σημαίνει ότι η νέα επένδυση δεν ξεκινά σε άδειο πεδίο. Το ζητούμενο είναι να μην επαναληφθεί ένα μοντέλο στο οποίο η επιτυχία μετράται κυρίως με βάση τις προμήθειες και όχι το τελικό αποτέλεσμα.
Η νέα γενιά έργων θα πρέπει να αξιολογείται με διαφορετικό τρόπο. Για κάθε σημαντική επένδυση πρέπει να μπορεί να απαντηθεί:
- Πόσοι τόνοι συλλέγονται χωριστά;
- Πόσοι φτάνουν στην κατάλληλη μονάδα;
- Πόσοι τελικά ανακτώνται;
- Πόσο υπόλειμμα παραμένει;
- Πόσο μειώνεται η ταφή;
- Ποιο είναι το κόστος ανά τόνο που εκτρέπεται από την ταφή;
Αν αυτοί οι αριθμοί δημοσιοποιούνται συστηματικά, τότε η κοινωνία και οι δήμοι θα μπορούν να αξιολογούν την πολιτική με βάση δεδομένα και όχι με βάση τον όγκο των ανακοινώσεων.
- Τι θα κρίνει τελικά το σχέδιο
Το νέο μοντέλο έχει σαφώς διαφορετική φιλοσοφία από μια απλή πολιτική αύξησης του εξοπλισμού.
Επιδιώκει να δημιουργήσει περισσότερες χωριστές ροές, να ενισχύσει την επαναχρησιμοποίηση, να οργανώσει καλύτερα τα πράσινα και ογκώδη απόβλητα, να δώσει μεγαλύτερη βαρύτητα στα βιοαπόβλητα και να εισαγάγει ισχυρότερα οικονομικά κίνητρα.
Αυτό είναι το ένα σκέλος. Το άλλο είναι η εφαρμογή. Και εκεί θα κριθεί η πραγματική αξία των 375,9 εκατ. ευρώ.
Η Αττική δεν έχει ανάγκη από έναν ακόμη σχεδιασμό που θα αποδειχθεί επιτυχημένος στα χαρτιά. Χρειάζεται ένα σύστημα που θα μπορεί να αποδεικνύει κάθε χρόνο, με μετρήσιμα στοιχεία, ότι αλλάζει η αναλογία ανάμεσα στην ανάκτηση και την ταφή.
Συμπέρασμα: Το στοίχημα δεν είναι πόσα θα δαπανηθούν, αλλά τι θα μείνει εκτός ταφής
Το σχέδιο της Περιφέρειας Αττικής έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία η ανάγκη αλλαγής στη διαχείριση των απορριμμάτων είναι δεδομένη, ενώ η οικονομική πίεση πάνω στους δήμους γίνεται εντονότερη.
Η επένδυση των 375,9 εκατ. ευρώ δίνει τη δυνατότητα να δημιουργηθεί ένα διαφορετικό δίκτυο συλλογής και διαχείρισης. Οι 40.000 καφέ κάδοι, τα 291 οχήματα βιοαποβλήτων, τα νέα πράσινα σημεία, τα κέντρα επαναχρησιμοποίησης και ο εξοπλισμός για πράσινα και ογκώδη απόβλητα μπορούν να αποτελέσουν τα βασικά εργαλεία μιας τέτοιας μετάβασης.
Όμως κανένα από αυτά δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη επιτυχίας. Το ίδιο ισχύει και για το ύψος της χρηματοδότησης.
Η πραγματική αξιολόγηση θα πρέπει να γίνει από την άλλη πλευρά της αλυσίδας: από τους τόνους που δεν θα φτάνουν πλέον στην ταφή.
Η αφετηρία είναι δύσκολη. Η Ελλάδα παραμένει κάτω από το 20% στην ανακύκλωση των αστικών αποβλήτων, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος για το 2023, ενώ το ποσοστό ταφής παραμένει ιδιαίτερα υψηλό.
Την ίδια ώρα, το νέο σύστημα δεν θα κοστίσει μόνο κατά την κατασκευή του. Θα απαιτεί περίπου 152,6 εκατ. ευρώ ετησίως για να λειτουργεί πλήρως.
Αυτό σημαίνει ότι η Περιφέρεια, ο ΕΔΣΝΑ και οι δήμοι θα πρέπει να αποδείξουν ότι η επένδυση δημιουργεί πραγματική εξοικονόμηση πόρων σε βάθος χρόνου.
Το κρίσιμο επομένως δεν είναι αν το σχέδιο είναι μεγάλο. Είναι αν θα λειτουργήσει ως σύστημα.
Αν οι νέες χωριστές συλλογές συνδεθούν με επαρκείς μονάδες επεξεργασίας, αν οι πολίτες συμμετάσχουν, αν οι δήμοι αποκτήσουν πραγματικά εργαλεία και αν οι οικονομικοί μηχανισμοί λειτουργήσουν όπως σχεδιάζονται, τότε η Αττική θα έχει τη δυνατότητα να αλλάξει σταδιακά το μοντέλο διαχείρισης.
Αν όχι, υπάρχει ο κίνδυνος να προστεθεί ένας ακόμη μεγάλος κύκλος επενδύσεων σε έναν ήδη ακριβό μηχανισμό, χωρίς αντίστοιχη αλλαγή στο τελικό αποτέλεσμα.
Γι’ αυτό και ο πραγματικός απολογισμός του σχεδίου δεν θα γίνει με βάση το ύψος των συμβάσεων. Θα γίνει με βάση έναν πολύ απλούστερο αριθμό:
«Πόσοι τόνοι απορριμμάτων δεν οδηγήθηκαν τελικά στην ταφή».
Συνολικά…
Η νέα πολιτική για τα απορρίμματα στην Αττική αποτελεί μια σημαντική οικονομική και οργανωτική παρέμβαση, αλλά η αξία της δεν μπορεί να αποτιμηθεί από το ύψος της επένδυσης. Τα 375,9 εκατ. ευρώ δημιουργούν τη δυνατότητα ανάπτυξης ενός διαφορετικού συστήματος συλλογής, όμως η αποτελεσματικότητα θα κριθεί στο επίπεδο της καθημερινής λειτουργίας.
Η Αττική χρειάζεται να περάσει από ένα μοντέλο που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη συλλογή σύμμεικτων απορριμμάτων σε ένα σύστημα περισσότερων και πραγματικά λειτουργικών χωριστών ροών. Η επιτυχία αυτής της μετάβασης προϋποθέτει όχι μόνο εξοπλισμό, αλλά και επαρκείς εγκαταστάσεις επεξεργασίας, σωστή χωροθέτηση, συνεπή αποκομιδή, συμμετοχή των πολιτών και διαρκή έλεγχο των αποτελεσμάτων.
Η οικονομική διάσταση κάνει την ανάγκη αξιολόγησης ακόμη μεγαλύτερη. Το ετήσιο λειτουργικό κόστος των 152,6 εκατ. ευρώ σημαίνει ότι η νέα υποδομή θα πρέπει να παράγει μετρήσιμο περιβαλλοντικό και οικονομικό αποτέλεσμα σε βάθος χρόνου.
Η ευρωπαϊκή εικόνα επιβεβαιώνει το μέγεθος της πρόκλησης. Η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από το 20% στην ανακύκλωση αστικών αποβλήτων, ενώ η Ευρώπη κινείται προς πολύ υψηλότερα επίπεδα και θέτει αυστηρότερους στόχους για την ταφή.
Η ουσία επομένως βρίσκεται στη μέτρηση. Η Περιφέρεια και ο ΕΔΣΝΑ θα χρειαστεί να αποδεικνύουν με στοιχεία την πρόοδο: περισσότερη ανάκτηση, λιγότερη ταφή και καλύτερη σχέση κόστους και αποτελέσματος.
Μόνο τότε η μεγάλη επένδυση θα έχει μετατραπεί σε πραγματική αλλαγή του μοντέλου διαχείρισης απορριμμάτων της Αττικής.
—————
Πηγή για τα ειδικά στοιχεία του σχεδίου: Τα αριθμητικά στοιχεία για τα 375,9 εκατ. ευρώ, τον εξοπλισμό, τις ποσότητες και το κόστος προέρχονται από το δημοσιευμένο υλικό στο myota.gr, (8 Αυγούστου 2026) που αποτέλεσε τη βάση της επεξεργασίας και διασταυρώθηκαν όπου ήταν δυνατόν με διαθέσιμες πηγές.
Πηγή για τα ευρωπαϊκά στοιχεία: Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (EEA), στοιχεία 2023 για την ανακύκλωση και την ταφή αστικών αποβλήτων.
