Σύνοψη: Η πρόταση για αλλαγή στον τρόπο αξιοποίησης του Τέλους Ανθεκτικότητας συνδέει ένα έσοδο που δημιουργείται από την τουριστική δραστηριότητα με τις ανάγκες των περιοχών που δέχονται την πίεση αυτής της δραστηριότητας. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ιδέα να αποδίδεται το 60% στους Δήμους, με αναδιανεμητικά κριτήρια, ενώ το υπόλοιπο 40% να αποτελέσει τη βάση ειδικού χρηματοδοτικού μηχανισμού για έργα ανθεκτικότητας.
Η συζήτηση αποκτά πρόσθετη σημασία μετά την ψήφιση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς ανοίγει ένα ευρύτερο πεδίο για τον επανακαθορισμό των σχέσεων Κεντρικής Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης.
————-
Αναλυτικά…
Το Τέλος Ανθεκτικότητας στο επίκεντρο της αυτοδιοικητικής χρηματοδότησης
Δεν είναι μόνο το ύψος των χρημάτων που βρίσκεται πίσω από τη νέα συζήτηση για το Τέλος Ανθεκτικότητας. Είναι κυρίως το ερώτημα ποιος θα πρέπει να έχει τον πρώτο λόγο στη διάθεσή τους.
Το τέλος επιβάλλεται υπέρ του Δημοσίου και εισπράττεται από τον επισκέπτη κατά τη διαμονή του. Από το 2025 το ύψος του έχει διαφοροποιηθεί σημαντικά ανάλογα με το είδος του καταλύματος και την περίοδο του έτους, ενώ περιλαμβάνει πλέον και διαφορετικές κατηγορίες βραχυχρόνιας μίσθωσης.
Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό τροφοδοτεί το επιχείρημα της Αυτοδιοίκησης: οι τουριστικοί προορισμοί δεν αποκομίζουν μόνο οικονομικά οφέλη από την επισκεψιμότητα, αλλά επωμίζονται παράλληλα αυξημένες ανάγκες σε δρόμους, ύδρευση, απορρίμματα, πολιτική προστασία και περιβαλλοντικές υποδομές.
- Η πρόταση για το 60%
Στο πλαίσιο αυτό, ο δήμαρχος Πλατανιά Γιάννης Μαλανδράκης επαναφέρει πρόταση που, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει παρουσιάσει, βρίσκεται εδώ και χρόνια στην ατζέντα της Αυτοδιοίκησης.
Η βασική ιδέα είναι η απόδοση του 60% του Τέλους Ανθεκτικότητας απευθείας στους Δήμους, με αναδιανεμητικό μοντέλο ώστε οι πόροι να μην ταυτίζονται αποκλειστικά με το ποσό που παράγεται από την τουριστική κίνηση κάθε περιοχής.
Το υπόλοιπο 40% θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «πυρήνας» ενός σταθερού χρηματοδοτικού εργαλείου για έργα πολιτικής προστασίας, αντιμετώπισης της λειψυδρίας, υποδομών και κλιματικής προσαρμογής.
Η ουσία της πρότασης βρίσκεται εδώ: αντί οι πόροι να ενεργοποιούνται κυρίως μέσα από αποσπασματικές προσκλήσεις, να δημιουργηθεί μια προβλέψιμη χρηματοδοτική βάση πάνω στην οποία οι Δήμοι θα μπορούν να σχεδιάζουν έργα σε βάθος χρόνου.
- Από την αποκατάσταση στην πρόληψη
Η αλλαγή αυτή έχει ιδιαίτερη οικονομική σημασία. Ένα έργο αντιπλημμυρικής προστασίας, ένα δίκτυο ύδρευσης ή μια υποδομή αντιμετώπισης πυρκαγιών δεν σχεδιάζεται αποτελεσματικά όταν η χρηματοδότηση αναζητείται αφού έχει ήδη εκδηλωθεί η κρίση.
Η λογική της πρότασης μεταφέρει το βάρος στην πρόληψη. Και αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η πολιτική προστασία αποτελεί πλέον σταθερό μέρος του δημόσιου σχεδιασμού. Ο κρατικός προϋπολογισμός του 2026, άλλωστε, προβλέπει σημαντικούς πόρους για πρόληψη, ανθεκτικότητα και πολιτική προστασία.
- Το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόταση να συνδεθεί το 40% με το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων. Η λογική είναι ο δημόσιος πόρος να αποτελέσει όχι απλώς ετήσια επιχορήγηση, αλλά βάση για μόχλευση και χρηματοδότηση περισσότερων επενδύσεων.
Αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει διαφορετική δυναμική για τους μικρότερους Δήμους, οι οποίοι συχνά αντιμετωπίζουν περιορισμούς στην ωρίμανση και χρηματοδότηση σύνθετων έργων. Το κρίσιμο, βέβαια, θα ήταν τα κριτήρια κατανομής να εξασφαλίζουν πρόσβαση και σε νησιωτικές, ορεινές, αγροτικές και τουριστικές περιοχές με διαφορετικό μέγεθος και οικονομική βάση.
- Η Κρήτη ανεβάζει τον πήχη
Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και η δημόσια παρέμβαση του περιφερειάρχη Κρήτης Σταύρου Αρναουτάκη, ο οποίος ζητά θεσμικά την απευθείας απόδοση του Τέλους Ανθεκτικότητας σε Περιφέρειες και Δήμους.
Για την Κρήτη, το ζήτημα συνδέεται άμεσα με τη διαχείριση των υδάτων, τις τουριστικές πιέσεις και την ανάγκη προσαρμογής στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η Περιφέρεια έχει ήδη θέσει τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και τη θεσμική ενίσχυση της Αυτοδιοίκησης μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων της για το 2026.
Η συζήτηση πλέον μεταφέρεται στο θεσμικό πεδίο. Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που θεσπίστηκε με τον ν. 5314/2026, δημιουργεί το επικαιροποιημένο πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να εξεταστεί συνολικά η σχέση αρμοδιοτήτων και πόρων μεταξύ κράτους, Δήμων και Περιφερειών.
Συνολικά…
Το Τέλος Ανθεκτικότητας εξελίσσεται σε κάτι περισσότερο από έναν ακόμη μηχανισμό είσπραξης από την τουριστική δραστηριότητα. Η συζήτηση που έχει ανοίξει αφορά στην πραγματικότητα το μοντέλο με το οποίο η Ελλάδα θα χρηματοδοτήσει την προσαρμογή των τοπικών κοινωνιών στις νέες περιβαλλοντικές και οικονομικές συνθήκες.
Η πρόταση για απόδοση του 60% στους Δήμους και αξιοποίηση του υπόλοιπου 40% μέσω ενός σταθερού χρηματοδοτικού εργαλείου δεν αποτελεί σήμερα θεσμοθετημένο σύστημα· είναι πρόταση που καλείται να αξιολογηθεί ως προς τη δημοσιονομική της επίπτωση, τα κριτήρια κατανομής, τη συμβατότητα με το ισχύον πλαίσιο και τη δυνατότητα πραγματικής μόχλευσης πόρων.
Το κρίσιμο σημείο, ωστόσο, είναι διαφορετικό: εάν το τέλος παραμείνει αποκλειστικά κεντρικό έσοδο ή εάν ένα μέρος του μετατραπεί σε προβλέψιμο εργαλείο τοπικών επενδύσεων.
Για τους Δήμους και τις Περιφέρειες, η δεύτερη επιλογή θα σήμαινε μεγαλύτερη δυνατότητα πολυετούς προγραμματισμού. Για το κράτος θα απαιτούσε σαφείς κανόνες ελέγχου, διαφάνειας και αξιολόγησης των έργων. Και για τις τοπικές κοινωνίες, το ζητούμενο θα ήταν οι πόροι να επιστρέφουν μετρήσιμα σε υποδομές που μειώνουν τον κίνδυνο, περιορίζουν το κόστος των κρίσεων και ενισχύουν την ανθεκτικότητα.
Η επόμενη φάση της συζήτησης, επομένως, δεν αφορά μόνο το ποσοστό που θα αποδίδεται στην Αυτοδιοίκηση. Αφορά κυρίως το εάν το Τέλος Ανθεκτικότητας μπορεί να μετατραπεί από δημοσιονομικό έσοδο σε μακροπρόθεσμο επενδυτικό εργαλείο για τις περιοχές που καλούνται να διαχειριστούν στην πράξη τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.
Σημείωση σύνταξης: Το ισχύον πλαίσιο της ΑΑΔΕ προβλέπει ότι το Τέλος Ανθεκτικότητας αποδίδεται στη Φορολογική Διοίκηση με μηνιαίες δηλώσεις, ενώ οι σχετικές κλίμακες έχουν τροποποιηθεί από το 2025.
