Σύνοψη: Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάζαρος Κυρίζογλου ανέδειξε στην ΕΡΤ3 τον επικουρικό ρόλο των Δήμων στις δασικές πυρκαγιές και την ανάγκη σαφούς κατανομής αρμοδιοτήτων. Οι Δήμοι δεν έχουν την επιχειρησιακή ευθύνη της δασοπυρόσβεσης, μπορούν όμως να συνδράμουν με υδροφόρες, μηχανήματα και παρεμβάσεις πολιτικής προστασίας. Παράλληλα, κρίσιμο πεδίο παραμένει η πρόληψη, με τον καθαρισμό οικοπέδων να αποτελεί υποχρέωση των ιδιοκτητών και αντικείμενο ελέγχων από τους αρμόδιους φορείς. Το θεσμικό πλαίσιο του 2026 ενισχύει τη διαδικασία πρόληψης και ελέγχου, ενώ τα στοιχεία για εκατοντάδες χιλιάδες δηλώσεις καθαρισμού δείχνουν το μέγεθος της πρόκλησης.
————
Αναλυτικά…
Οι Δήμοι δεν είναι Πυροσβεστική
Η συζήτηση για το ποιος ευθύνεται όταν μια δασική πυρκαγιά φτάνει στις παρυφές ενός οικισμού επανέρχεται σχεδόν αυτόματα μετά από κάθε μεγάλη φωτιά. Όμως, όπως ανέδειξε ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ και δήμαρχος Αμπελοκήπων-Μενεμένης Λάζαρος Κυρίζογλου στην ΕΡΤ3, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη από την αναζήτηση ενός και μόνο υπευθύνου.
Το βασικό ζήτημα είναι η διάκριση ανάμεσα στην επιχειρησιακή κατάσβεση και στην πολιτική προστασία. Οι Δήμοι έχουν συγκεκριμένες αρμοδιότητες εντός της χωρικής τους ευθύνης, ενώ η δασοπυρόσβεση αποτελεί έργο των εξειδικευμένων κρατικών μηχανισμών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται εκτός της μάχης. Αντίθετα, βρίσκεται πολύ κοντά στο μέτωπο, κυρίως όταν η φωτιά απειλεί κατοικημένες περιοχές. Η συνδρομή μπορεί να αφορά υδροφόρες, μηχανήματα έργου, ανεφοδιασμό, πρόσβαση σε δύσκολα σημεία και παρεμβάσεις που διευκολύνουν το έργο των επιχειρησιακών δυνάμεων.
Το ίδιο το θεσμικό πλαίσιο πολιτικής προστασίας προβλέπει ρόλους και δράσεις για τους Δήμους σε περίπτωση δασικών πυρκαγιών, εντός της χωρικής τους αρμοδιότητας.
Η πρόληψη αρχίζει πριν εμφανιστεί ο καπνός
Εκεί βρίσκεται και η ουσιαστικότερη ίσως διάσταση της παρέμβασης του κ. Κυρίζογλου: η δασοπροστασία δεν μπορεί να εξαντλείται στην κινητοποίηση της τελευταίας στιγμής.
Ο καθαρισμός οικοπέδων αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η πρωταρχική υποχρέωση βαρύνει τους ιδιοκτήτες και λοιπούς υπόχρεους, ενώ οι Δήμοι έχουν ρόλο ελέγχου και μπορούν, υπό τις προβλεπόμενες διαδικασίες, να προχωρούν σε καθαρισμό και καταλογισμό της δαπάνης όταν δεν υπάρχει συμμόρφωση.
Το 2026 το πλαίσιο επικαιροποιήθηκε, με την ΚΥΑ να εξειδικεύει τις υποχρεώσεις καθαρισμού, τις διαδικασίες ελέγχου και τη λειτουργία του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών.
Δεν πρόκειται, επομένως, για μια τυπική γραφειοκρατική υποχρέωση. Σε πυκνοδομημένες περιοχές που γειτνιάζουν με δασικές εκτάσεις, η συσσώρευση ξερής βλάστησης και άλλης καύσιμης ύλης μπορεί να λειτουργήσει ως κρίκος που συνδέει το φυσικό μέτωπο με τον αστικό ιστό.
Το κόστος της πρόληψης και οι ανισότητες των Δήμων
Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα είναι οικονομικό. Δεν έχουν όλοι οι Δήμοι την ίδια έκταση, τον ίδιο πληθυσμό, τις ίδιες υποδομές ή τις ίδιες δυνατότητες να διαθέσουν προσωπικό και εξοπλισμό.
Ένας Δήμος με μεγάλο γεωγραφικό ανάγλυφο και εκτεταμένες περιοχές που συνορεύουν με δασικές εκτάσεις αντιμετωπίζει διαφορετικές ανάγκες από έναν πυκνοδομημένο αστικό Δήμο. Η απαίτηση για περισσότερη πρόληψη χωρίς αντίστοιχη χρηματοδότηση μετατρέπει εύκολα την αρμοδιότητα σε διοικητική υποχρέωση χωρίς επαρκή επιχειρησιακή δυνατότητα.
Τα στοιχεία του 2026 αποτυπώνουν πάντως το εύρος της κινητοποίησης: έως τις 23 Ιουνίου είχαν καταγραφεί 765.489 δηλώσεις καθαρισμού οικοπέδων, ενώ το υπουργείο υπογράμμισε ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να συνεχίζονται καθ’ όλη την αντιπυρική περίοδο.
Η επόμενη ημέρα δεν μπορεί να είναι ίδια
Η ουσία της παρέμβασης της ΚΕΔΕ δεν βρίσκεται μόνο στην αποσαφήνιση του «ποιος κάνει τι». Βρίσκεται κυρίως στην ανάγκη να λειτουργήσει το σύστημα ως ενιαία αλυσίδα.
Η Πυροσβεστική χρειάζεται καθαρό επιχειρησιακό πεδίο, οι Δήμοι επαρκή μέσα για την υποστήριξη και την προστασία των οικισμών, οι πολίτες πρέπει να τηρούν τις υποχρεώσεις τους και το κράτος οφείλει να εξασφαλίζει κανόνες, χρηματοδότηση και συντονισμό.
Η κλιματική κρίση αυξάνει την πίεση σε ένα ήδη σύνθετο μοντέλο δασοπροστασίας. Γι’ αυτό η πρόληψη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως συμπληρωματική δράση. Είναι επένδυση που μειώνει το επιχειρησιακό και οικονομικό κόστος μιας καταστροφής.
Συνολικά…
Η συζήτηση για τις δασικές πυρκαγιές χρειάζεται λιγότερη σύγχυση αρμοδιοτήτων και περισσότερη θεσμική καθαρότητα. Οι Δήμοι δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τους εξειδικευμένους μηχανισμούς δασοπυρόσβεσης, έχουν όμως κρίσιμο ρόλο στην πρόληψη, στην προστασία των οικισμών και στην υποστήριξη των επιχειρήσεων.
Το πραγματικό στοίχημα είναι να υπάρχει εξοπλισμός, προσωπικό και χρηματοδότηση πριν από την κρίση και όχι μόνο έκτακτες πιστώσεις μετά την καταστροφή. Η φετινή έμφαση του θεσμικού πλαισίου στον καθαρισμό και στη διατήρηση των οικοπέδων δείχνει την κατεύθυνση.
Αν η πρόληψη παραμείνει αποσπασματική και οι αρμοδιότητες αλληλοεπικαλύπτονται, κάθε νέα πυρκαγιά θα επαναφέρει το ίδιο ερώτημα. Αντίθετα, ένα σύστημα με καθαρούς ρόλους, σταθερούς πόρους και πραγματικό συντονισμό μπορεί να προστατεύσει αποτελεσματικότερα ανθρώπους, περιουσίες και φυσικό περιβάλλον.
