Σύνοψη: Η επιδημιολογική εικόνα του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα παρουσιάζει απότομη επιδείνωση. Μέσα σε μία εβδομάδα προστέθηκαν 45 εγχώρια περιστατικά, ανεβάζοντας το σύνολο στα 110 έως τις 12 Αυγούστου. Εννέα ασθενείς έχουν χάσει τη ζωή τους, ενώ 35 νοσηλεύονται και 16 βρίσκονται σε ΜΕΘ. Η Αττική εμφανίζει ιδιαίτερα έντονη κυκλοφορία του ιού, με δεκάδες δήμους να θεωρούνται επηρεαζόμενοι ή υψηλού κινδύνου. Η σοβαρότητα της φετινής εικόνας συνδέεται κυρίως με την υψηλή αναλογία περιστατικών που εμφανίζουν προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος και με το γεγονός ότι η περίοδος μετάδοσης παραμένει σε εξέλιξη.
———
Αναλυτικά…
Ιός του Δυτικού Νείλου: η απότομη αύξηση των κρουσμάτων αλλάζει την εικόνα
Δεν είναι μόνο ο αριθμός των κρουσμάτων που προκαλεί ανησυχία. Είναι κυρίως ο ρυθμός με τον οποίο αυξάνονται.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΟΔΥ έως τις 12 Αυγούστου, μέσα σε μία εβδομάδα καταγράφηκαν 45 νέα εγχώρια περιστατικά λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου. Το σύνολο ανέρχεται πλέον σε 110, ενώ έχουν καταγραφεί εννέα θάνατοι και 35 νοσηλείες, εκ των οποίων οι 16 σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.
Η χρονική συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία. Βρισκόμαστε ακόμη μέσα στην περίοδο κατά την οποία η δραστηριότητα των κουνουπιών παραμένει αυξημένη. Αυτό σημαίνει ότι τα σημερινά δεδομένα δεν αποτυπώνουν κατ’ ανάγκη την τελική εικόνα της φετινής περιόδου.
Η καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής Θεοδώρα Ψαλτοπούλου έχει προειδοποιήσει ότι οι θάνατοι αναμένεται να αυξηθούν, ενώ Ελλάδα και Ιταλία εμφανίζουν αυτή την περίοδο ιδιαίτερα έντονη κυκλοφορία του ιού στην Ευρώπη.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η προσβολή του νευρικού συστήματος
Από τα 110 περιστατικά που έχουν καταγραφεί, τα 81 συνδέονται με εκδηλώσεις από το κεντρικό νευρικό σύστημα. Πρόκειται κυρίως για σοβαρές επιπλοκές όπως εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση.
Η αναλογία αυτή δεν σημαίνει ότι η πλειονότητα όλων των ανθρώπων που μολύνονται θα εμφανίσει βαριά νόσο. Αντιθέτως, ένα μεγάλο μέρος των λοιμώξεων από τον ιό παραμένει ασυμπτωματικό ή εκδηλώνεται με ήπια συμπτώματα και, συνεπώς, δεν καταγράφεται ποτέ ως εργαστηριακά επιβεβαιωμένο περιστατικό.
Αυτό είναι ένα από τα βασικά προβλήματα στην ανάγνωση των αριθμών: τα επίσημα κρούσματα αποτελούν μόνο ένα μέρος του πραγματικού αριθμού των λοιμώξεων.
Οι εννέα θάνατοι αφορούν ασθενείς άνω των 65 ετών, γεγονός που επιβεβαιώνει τη γνωστή ευαλωτότητα των μεγαλύτερων ηλικιών στη σοβαρή νόσηση.
Η φετινή περίοδος θεωρείται από τις πιο δύσκολες – Πότε αναμένεται η κορύφωση – Συμβουλές προστασίας
Η φετινή εικόνα αποδίδεται σε έναν σύνθετο συνδυασμό παραγόντων που επιδρούν στους πληθυσμούς των κουνουπιών
ΕΟΔΥ: Η φετινή περίοδος θεωρείται από τις πιο δύσκολες
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται και φέτος στις ευρωπαϊκές χώρες που καταγράφουν σημαντική επιβάρυνση από τον ιό του Δυτικού Νείλου, με τον ΕΟΔΥ να εκτιμά ότι η τρέχουσα περίοδος μετάδοσης ενδέχεται να εξελιχθεί σε μία από τις δυσκολότερες των τελευταίων ετών, όσον αφορά στον αριθμό κρουσμάτων που θα καταγραφούν.
Η έντονη κυκλοφορία του ιού, ιδιαίτερα σε περιοχές της Αττικής, και η ταχεία αύξηση των κρουσμάτων ήδη από τα πρώτα στάδια της περιόδου μετάδοσης, έχει θέσει τις υγειονομικές αρχές σε αυξημένη εγρήγορση.
Ο ΕΟΔΥ ξεκαθαρίζει ότι δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα επιστημονικές ενδείξεις πως ο ιός έχει αλλάξει συμπεριφορά ή εμφανίζει μεγαλύτερη μεταδοτικότητα σε σχέση με προηγούμενες περιόδους.
Η φετινή εικόνα αποδίδεται σε έναν σύνθετο συνδυασμό παραγόντων που επιδρούν στους πληθυσμούς των κουνουπιών.
Η αυξημένη θερμοκρασία και οι βροχοπτώσεις είναι οι παράμετροι που έχουν περισσότερο συσχετιστεί με τις εποχικές εξάρσεις του ιού, αναφέρει σε συνέντευξή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Δανάη Περβανίδου, MD, MPH, προϊσταμένη του Τμήματος Νοσημάτων που Μεταδίδονται με Διαβιβαστές της Διεύθυνσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Μεταδοτικών Νοσημάτων του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ).
«Παραδείγματος χάριν, ο θερμός χειμώνας του 2025-2026 στην Αττική (ο δεύτερος θερμότερος των τελευταίων 150 ετών) πιθανά συνέβαλε στην τρέχουσα επιδημιολογική εικόνα».
Η Αττική βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της επιδημιολογικής επιτήρησης
Η γεωγραφική κατανομή είναι επίσης ενδεικτική της έκτασης του προβλήματος. Μέχρι τις 12 Αυγούστου, περιστατικά είχαν καταγραφεί σε 39 δήμους και 14 Περιφερειακές Ενότητες, σε Αττική, Θεσσαλία, Κεντρική Μακεδονία και Πελοπόννησο.
Στην Ανατολική Αττική, τα Σπάτα-Αρτέμιδα εμφανίζουν 13 κρούσματα και το Μαρκόπουλο Μεσογαίας 11. Ακολουθούν ο Δήμος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης και η Αγία Παρασκευή, με επτά περιστατικά ο καθένας, ενώ πέντε έχουν καταγραφεί στην Παλλήνη.
Η απουσία καταγεγραμμένου ανθρώπινου κρούσματος, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με απουσία κινδύνου. Ο ΕΟΔΥ έχει συμπεριλάβει στους δήμους υψηλού κινδύνου περιοχές όπου δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί ανθρώπινο περιστατικό, λαμβάνοντας υπόψη ευρύτερα επιδημιολογικά και περιβαλλοντικά δεδομένα.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για μια πυκνοκατοικημένη μητροπολιτική περιοχή όπως η Αττική, όπου οι μετακινήσεις είναι συνεχείς και η καταπολέμηση των κουνουπιών απαιτεί συντονισμό μεταξύ πολλών φορέων.
Περιφέρεια Αττικής: Ενισχύονται οι δράσεις για την αντιμετώπιση των κουνουπιών
Σε αυξημένη επιχειρησιακή ετοιμότητα βρίσκεται η Περιφέρεια Αττικής, μετά την καταγραφή κρουσμάτων του ιού του Δυτικού Νείλου σε περιοχές του Λεκανοπεδίου. Η περιφερειακή αρχή έχει ενισχύσει κατά 30% τις φετινές δράσεις καταπολέμησης των κουνουπιών, με επιπλέον ψεκασμούς τόσο από αέρος όσο και από εδάφους.
Η ενίσχυση των παρεμβάσεων προβλέπεται να συνεχιστεί και την περίοδο 2027-2029, στο πλαίσιο του νέου τριετούς προγράμματος, για το οποίο βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη η σχετική διαγωνιστική διαδικασία.
Οι επιχειρήσεις εντάσσονται στο Πρόγραμμα Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Κουνουπιών που εφαρμόζει η Περιφέρεια σε όλη την Αττική, με τις παρεμβάσεις να σχεδιάζονται βάσει επιστημονικών δεδομένων και να προσαρμόζονται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Κομβικό ρόλο έχει η συνεργασία με το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, το οποίο πραγματοποιεί συστηματική καταγραφή και μελέτη των πληθυσμών κουνουπιών στο Λεκανοπέδιο.
Τα δεδομένα από τις δειγματοληψίες αξιοποιούνται για τον ακριβέστερο προσδιορισμό των περιοχών και των χρονικών περιόδων όπου απαιτούνται παρεμβάσεις. Με τον τρόπο αυτό, οι αρμόδιες υπηρεσίες Υγειονομικού Ελέγχου και Περιβαλλοντικής Υγιεινής μπορούν να επιχειρούν ταχύτερα και με μεγαλύτερη ακρίβεια.
Ο ρόλος των δήμων στην αντιμετώπιση των εστιών
Ο ιός του Δυτικού Νείλου μεταδίδεται στον άνθρωπο κυρίως μέσω του κοινού κουνουπιού Culex pipiens, το οποίο συναντάται ευρέως στο αστικό περιβάλλον. Το συγκεκριμένο είδος αναπτύσσεται σε σημεία όπου συγκεντρώνεται στάσιμο νερό, όπως φρεάτια, δοχεία, βόθροι, αυλές και κήποι.
Η Περιφέρεια διευκρινίζει ότι το βασικό πεδίο των συστηματικών δράσεών της αφορά το φυσικό και περιαστικό περιβάλλον της Αττικής. Για τις εστίες που δημιουργούνται μέσα στον αστικό ιστό, την κύρια ευθύνη έχουν οι δήμοι, οι οποίοι οφείλουν να εφαρμόζουν τοπικά προγράμματα καταπολέμησης των κουνουπιών.
Η Περιφέρεια μπορεί να συνδράμει σε έκτακτες περιστάσεις, πραγματοποιώντας επιχειρησιακές παρεμβάσεις σε κοινόχρηστους και ιδιωτικούς χώρους, όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο. Η συστηματική εφαρμογή αντίστοιχων δράσεων από κάθε δήμο θεωρείται, σύμφωνα με την Περιφέρεια, απαραίτητη για τον περιορισμό των κινδύνων στις πυκνοκατοικημένες περιοχές.
Ο περιφερειάρχης Αττικής Νίκος Χαρδαλιάς, αναφερόμενος στην ετοιμότητα των υπηρεσιών, τόνισε: «Η προστασία της δημόσιας υγείας δεν επιτρέπει κανέναν εφησυχασμό. Η εμφάνιση κρουσμάτων του ιού του Δυτικού Νείλου σε συνδυασμό με τους κινδύνους που ελλοχεύουν από την κλιματική αλλαγή μάς οδήγησαν στην απόφαση να ενισχύσουμε τις στοχευμένες δράσεις κατά των κουνουπιών κατά 30%, προσθέτοντας νέους ψεκασμούς από εδάφους και αέρος κατά των εντόμων».
Γιατί τα κουνούπια αποτελούν τον βασικό κρίκο
Ο ιός μεταδίδεται κυρίως μέσω του τσιμπήματος μολυσμένου κουνουπιού. Τα κουνούπια μολύνονται όταν τρέφονται από μολυσμένα πτηνά, τα οποία λειτουργούν ως βασική δεξαμενή του ιού, και στη συνέχεια μπορούν να τον μεταδώσουν στον άνθρωπο.
Η καθημερινή επαφή με έναν άνθρωπο που έχει προσβληθεί δεν αποτελεί συνήθη τρόπο μετάδοσης. Υπάρχουν, ωστόσο, σπάνιες περιπτώσεις μετάδοσης μέσω αίματος ή μεταμοσχεύσεων, καθώς και άλλοι εξαιρετικά σπάνιοι μηχανισμοί.
Το πρακτικό συμπέρασμα είναι ότι η πρόληψη δεν αφορά μόνο τον ασθενή. Αφορά ολόκληρη την κοινότητα και στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη μείωση της έκθεσης στα κουνούπια.
Τα συμπτώματα που απαιτούν άμεση αξιολόγηση
Στις ήπιες μορφές, η λοίμωξη μπορεί να περάσει απαρατήρητη ή να προκαλέσει πυρετό, πονοκέφαλο, μυαλγίες, κόπωση, ναυτία ή εξάνθημα.
Η εικόνα αλλάζει όταν εμφανίζονται νευρολογικά συμπτώματα. Σύγχυση, αποπροσανατολισμός, απώλεια συνείδησης, σπασμοί, έντονη δυσκαμψία ή παράλυση χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται από τους ηλικιωμένους και από ανθρώπους με υποκείμενα νοσήματα ή ανοσοκαταστολή, καθώς ο κίνδυνος σοβαρής νόσησης είναι μεγαλύτερος.
Η πρόληψη παραμένει το βασικό διαθέσιμο όπλο
Δεν υπάρχει σήμερα ειδική αντιιική θεραπεία για τη λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου ούτε διαθέσιμο εμβόλιο για την πρόληψη στον άνθρωπο. Η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική και προσαρμόζεται στη βαρύτητα της κλινικής εικόνας.
Σε επίπεδο δημόσιας υγείας, επομένως, η επιτήρηση των κρουσμάτων, η καταπολέμηση των κουνουπιών και η ενημέρωση του πληθυσμού αποκτούν καθοριστική σημασία.
Σε ατομικό επίπεδο, η χρήση εντομοαπωθητικών, κατάλληλων ενδυμάτων, σητών και μέτρων περιορισμού των εστιών αναπαραγωγής κουνουπιών γύρω από κατοικίες μπορεί να περιορίσει την έκθεση.
Η φετινή εξέλιξη δείχνει, πάντως, ότι η επιτήρηση δεν μπορεί να περιορίζεται στην καταγραφή όσων ήδη νοσούν. Χρειάζεται έγκαιρη αξιοποίηση των δεδομένων και συντονισμένη παρέμβαση στις περιοχές όπου δημιουργούνται οι κατάλληλες συνθήκες για τη μετάδοση.
Συνολικά…
Η εικόνα του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα έχει πλέον περάσει από το επίπεδο των σποραδικών περιστατικών σε μια κατάσταση που απαιτεί αυξημένη εγρήγορση. Τα 110 κρούσματα, οι εννέα θάνατοι και οι 16 νοσηλείες σε ΜΕΘ έως τις 12 Αυγούστου αποτυπώνουν ήδη σημαντική επιβάρυνση, ενώ η περίοδος μετάδοσης συνεχίζεται.
Το σημαντικότερο μήνυμα δεν είναι η πρόκληση πανικού, αλλά η σωστή αξιολόγηση του κινδύνου. Η πλειονότητα των λοιμώξεων δεν οδηγεί σε βαριά νόσο, όμως οι ηλικιωμένοι και οι ευάλωτες ομάδες χρειάζονται αυξημένη προστασία. Παράλληλα, η γεωγραφική εξάπλωση επιβάλλει συνεχή επιτήρηση και αποτελεσματικές παρεμβάσεις κατά των κουνουπιών.
Με την επιδημιολογική δραστηριότητα να παραμένει ενεργή, οι επόμενες εβδομάδες θα είναι κρίσιμες για την τελική αποτίμηση της φετινής περιόδου.
