Σύνοψη: Η δημοσίευση στο ΦΕΚ του Νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης σηματοδοτεί μία από τις μεγαλύτερες θεσμικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Το νέο πλαίσιο επηρεάζει το σύνολο των λειτουργιών δήμων και περιφερειών, από τον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών μέχρι τη χρηματοδότηση, την εποπτεία και τη διαχείριση προσωπικού.
Μεταξύ των σημαντικότερων αλλαγών ξεχωρίζει η κατάργηση του δεύτερου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών και η εισαγωγή συστήματος εναλλακτικής ψήφου. Παράλληλα προβλέπονται ηλεκτρονικές κάλπες, δημοψηφίσματα, πενταετής θητεία, νέοι μηχανισμοί οικονομικού ελέγχου, τροποποιήσεις στις διαδικασίες μονιμοποίησης συμβασιούχων και νέο πλαίσιο για τις δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης.
Το νομοθετικό πλαίσιο επιχειρεί επίσης να αποσαφηνίσει τις αρμοδιότητες μεταξύ κεντρικού κράτους και τοπικής διοίκησης, ενώ προβλέπει πρόσθετες χρηματοδοτικές εγγυήσεις για τους δήμους. Παράλληλα, προκαλεί ήδη συζητήσεις και αντιδράσεις σχετικά με το κόστος συμμετοχής στις εκλογές, τη συγκέντρωση εξουσιών και τις επιπτώσεις στη δημοκρατική εκπροσώπηση.
—————-
Αναλυτικά…
Με τη δημοσίευσή του στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως, ο Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης αποκτά πλέον πλήρη θεσμική ισχύ και εισέρχεται επισήμως στο πεδίο εφαρμογής του κράτους. Πρόκειται για μια συνολική μεταρρύθμιση που επαναπροσδιορίζει τον τρόπο λειτουργίας των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και επηρεάζει άμεσα τη διοικητική, οικονομική και πολιτική καθημερινότητα δήμων και περιφερειών (για να δείτε ή κατεβάσετε το ΦΕΚ κάντε κλικ εδώ).
Το νέο πλαίσιο δεν περιορίζεται σε επιμέρους διορθωτικές παρεμβάσεις αλλά εισάγει αλλαγές δομικού χαρακτήρα. Κυβερνητικά στελέχη κάνουν λόγο για μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού, απλούστευσης διαδικασιών και ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας των ΟΤΑ, ενώ μέρος της αυτοδιοικητικής κοινότητας εμφανίζεται επιφυλακτικό, θεωρώντας ότι αρκετές από τις νέες ρυθμίσεις μεταβάλλουν σημαντικά τις ισορροπίες εκπροσώπησης.
Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις αφορά το εκλογικό σύστημα. Ο δεύτερος γύρος των αυτοδιοικητικών εκλογών καταργείται πλήρως, μια αλλαγή που διαφοροποιεί ριζικά το ισχύον μοντέλο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών. Πλέον, ο επιτυχών συνδυασμός θα πρέπει να συγκεντρώνει ποσοστό 42% συν μία ψήφο επί του συνόλου των έγκυρων ψήφων.
Σε περίπτωση που το ποσοστό αυτό δεν επιτυγχάνεται κατά την πρώτη καταμέτρηση, θα ενεργοποιείται ένας μηχανισμός εναλλακτικής ψήφου. Οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν και δεύτερο συνδυασμό προτίμησης, ο οποίος θα λαμβάνεται υπόψη σε επόμενη καταμέτρηση.
Η συγκεκριμένη διάταξη αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη καινοτομία του συστήματος. Οι υποστηρικτές της υποστηρίζουν ότι περιορίζει το κόστος διεξαγωγής δεύτερων εκλογικών αναμετρήσεων και μειώνει την εκλογική κόπωση. Αντίθετα, επικριτές εκφράζουν ανησυχίες για την πολυπλοκότητα της διαδικασίας αλλά και για πιθανές στρεβλώσεις στην έκφραση της λαϊκής βούλησης.
Παράλληλα, ο επιτυχών συνδυασμός προβλέπεται να λαμβάνει τα τρία πέμπτα των εδρών στα δημοτικά ή περιφερειακά συμβούλια, με στόχο τη διασφάλιση κυβερνησιμότητας. Ωστόσο, η πρόβλεψη αυτή συνδέεται με την επίτευξη συγκεκριμένων εκλογικών προϋποθέσεων.
Σημαντικές αλλαγές καταγράφονται και στον ψηφιακό μετασχηματισμό της Αυτοδιοίκησης. Το νέο πλαίσιο εισάγει δυνατότητα ηλεκτρονικών καλπών και δημοψηφισμάτων, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σταδιακά σε ευρύτερη χρήση ψηφιακών διαδικασιών συμμετοχής των πολιτών.
Εξίσου κρίσιμο ζήτημα αποτελεί η αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων μεταξύ δήμων, περιφερειών και κεντρικής διοίκησης. Διαχρονικά η αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων δημιουργούσε καθυστερήσεις, αδυναμία συντονισμού και μεταφορά ευθυνών μεταξύ υπηρεσιών.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτές τις δυσλειτουργίες και παράλληλα ενσωματώνει το αίτημα της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας σχετικά με την οικονομική κάλυψη νέων αρμοδιοτήτων. Ειδικότερα, προβλέπεται ότι όταν μεταβιβάζονται πρόσθετες υποχρεώσεις στους δήμους, το κράτος θα πρέπει να εξασφαλίζει και την αντίστοιχη χρηματοδότηση μέσω των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην οικονομική πειθαρχία. Στο άρθρο 540 προβλέπονται παρακρατήσεις έως και 30% της μηνιαίας κρατικής επιχορήγησης για δήμους και περιφέρειες που δεν ανταποκρίνονται στις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις τους.
Η διάταξη αυτή εντάσσεται στον μηχανισμό αποτροπής δημιουργίας νέων χρεών και αποσκοπεί στην ενίσχυση της δημοσιονομικής σταθερότητας. Ωστόσο, αρκετοί αυτοδιοικητικοί παράγοντες εκφράζουν φόβους ότι μπορεί να οδηγήσει σε επιπλέον οικονομικές πιέσεις για ήδη επιβαρυμένους δήμους.
Παράλληλα, προβλέπονται παρεμβάσεις στις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης. Οι ΔΕΥΑ εντάσσονται πλέον στο Παρατηρητήριο Οικονομικής Αυτοτέλειας των Δήμων, ενώ προβλέπεται επιχορήγηση ύψους 200 εκατομμυρίων ευρώ για την εξόφληση οφειλών προς παρόχους ενέργειας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι ρυθμίσεις για τους συμβασιούχους εργαζόμενους στους ΟΤΑ. Στον νέο Κώδικα ενσωματώνονται τροποποιημένες διατάξεις που αφορούν δικαστικές διεκδικήσεις μονιμοποίησης προσωπικού. Η πρόβλεψη πενταετούς υποχρεωτικής παραμονής για συγκεκριμένες κατηγορίες εργαζομένων αποτελεί μία από τις τελευταίες αλλαγές που προστέθηκαν πριν την ψήφιση.
Στο τελικό κείμενο περιλήφθηκαν επίσης οι τροπολογίες που κατατέθηκαν από τον υπουργό Εσωτερικών Θεόδωρο Λιβάνιο λίγο πριν από την ολοκλήρωση της κοινοβουλευτικής διαδικασίας, μεταξύ των οποίων και η δυνατότητα αποσύνδεσης δημοτικών τελών από τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη θεωρείται από αρκετούς σημαντική, καθώς ενδέχεται να μεταβάλει τον τρόπο είσπραξης δημοτικών εσόδων και να επηρεάσει τη σχέση δήμων και πολιτών.
Συνολικά…
Ο Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη νομοθετική παρέμβαση αλλά μία συνολική αναδιάρθρωση του πλαισίου λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οι αλλαγές που εισάγονται αγγίζουν την εκλογική διαδικασία, τη διοικητική δομή, τη χρηματοδότηση, τη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού και την οικονομική εποπτεία.
Η επιτυχία ή αποτυχία του νέου συστήματος θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την πρακτική εφαρμογή του. Η κατάργηση του δεύτερου γύρου, η εφαρμογή εναλλακτικής ψήφου και οι νέοι μηχανισμοί οικονομικής εποπτείας αποτελούν μέτρα με σημαντικές πολιτικές και διοικητικές συνέπειες.
Την ίδια στιγμή, η διασφάλιση πόρων προς τους δήμους και η προσπάθεια αποσαφήνισης αρμοδιοτήτων απαντούν σε διαχρονικά αιτήματα της Αυτοδιοίκησης. Παραμένει ωστόσο ανοικτό το ερώτημα κατά πόσο η μεταρρύθμιση θα επιτύχει να ισορροπήσει μεταξύ αποτελεσματικότητας, οικονομικής σταθερότητας και ουσιαστικής δημοκρατικής εκπροσώπησης των τοπικών κοινωνιών.
